Γνωστότατα τα λεμόνια… άγνωστα τα μανταρίνια;

Στην εκπομπή « Οι κηπουροί» του ΜΕΓΚΑ, 29-12-12, αναφέρθηκε ότι τα πρώτα ….μανταρίνια ήρθαν στην Ελλάδα το 1827, και δη στον Πόρο, από τον ρώσο ναύαρχο Λογγίνο Χέϋδεν, από την Κίνα.
Παραδεκτό είναι σήμερα ότι όλα τα εσπεριδοειδή, μεταφέρθηκαν από τους Σταυροφόρους, τα χρόνια 1000-1200 μ.Χ. από την κεντρική και....
ανατολική Ασία, στην Ισπανία-Πορτογαλία, και από κει διαδόθηκαν σε άλλες χώρες.
Αλλά και η Τυνησία και το Μαρόκο είχαν ανέκαθεν και έχουν πάντα μεγάλη παραγωγή εσπεριδοειδών.
Ετσι βρίσκει έδαφος η μυθολογική εκδοχή, ότι πρόκειται για τα χρυσά –κίτρινα- μήλα των Εσπερίδων που έκλεψε ο Ηρακλής από την Τύνιδα και το Μαρόκο- όπου ζούσαν οι Εσπερίδες, κόρες του Ατλαντα- και τα έφερε στο Αργος, και στην Τροιζηνία , στο φίλο του Πιτθέα ( 1240 π.Χ).
Μπορεί όμως να ισχύουν και τα δύο: οι Σταυροφόροι να έφεραν άλλες ποικιλίες.
Οσο για τα μανταρίνια, φαίνεται απίθανο να τα έφερε στον Πόρο για καλλιέργεια ο Χέύδεν αφού οι ασχολίες του ήταν κυρίως πολεμικές. Επειτα την εποχή εκείνη στον Πόρο γίνονταν επίσημες καταγραφές και δεν αναφέρεται κάτι τέτοιο, όπως π.χ. με τις πατάτες που έφερε ο Καποδίστριας.
Επιβεβαιωμένο είναι ότι τα μανταρίνια κλημεντίνες πήραν το όνομα τους από τον Γάλλο ιεραπόστολο, Clement Rodier (1829 - 1904) που εντόπισε την συγκεκριμένη ποικιλία στην Αλγερία. Στην Ελλάδα ήρθαν πριν 40 χρόνια. Στα αγγλικά το μανταρίνι αναφέρεται πότε ως mandarin και πότε ως tangerine. Η λέξη αυτή αρχικά εχρησιμοποιείτο για μια μικρή ποικιλία πορτοκαλιού που έφερναν από την Ταγγέρη, του Μαρόκο.
Για την Τροιζηνία αναφέρεται ότι πριν από το 1750 εκαλλιεργούντο λεμονιές στο Λεμονοδάσος, στο Δαμαλά, στη Φούσα και στη Βαγιονιά. Γύρω στα 1800 γίνονταν εξαγωγές στην Κωνσταντινούπολη και αλλού. Για πολλά χρόνια οι λεμονιές ήταν χρυσωρυχείο, αφού το λεμόνι είχε ιδιαίτερη αξία και τιμή. Κατά την επιδημία του Δαγγείου πυρετού χρησιμοποιήθηκε σαν φάρμακο. Η αξία του ήταν υψηλή ως τα μεταπολεμικά χρόνια, 1950-1960 και γίνονταν μεγάλες εξαγωγές στην τότε Σοβιετική Ενωση, τη Γερμανία και αλλού.
*** Σύμφωνα με στοιχεία του ιστοριοδίφη δικηγόρου κ. Αντώνη Βιρβίλη,(ΑΡΓΟΣΑΡΩΝΙΚΟΣ Πρακτικά του Α' Συνεδρίου Ιστορίας και Αρχαιολογίας του Αργοσαρωνικού, Πόρος τόμος Γ', Αθήνα 2008) το Λεμονοδάσος αποτελεί γνωστό τόπο παραγωγής λεμονιών από τα προεπαναστατικά χρόνια.
Ο Jassaud το 1808 (ενθ. κατ. σελ. 74) αναφέρει ότι γίνονται εξαγωγές στην Πόλη, Σμύρνη και Θεσσαλονίκη.
Η παραγωγή το 1828 ανερχόταν σε 8.000.000 κομμάτια δηλ. 1.800 περίπου τόνοι (Charles Colvillle Frankland, Travels etc, τ. 2, London 1829).
Ο J. Hartley (ενθ. κατ. σελ. 314) κατά την επίσκεψή του στο Λεμονοδάσος to 1828, αναφέρει ότι ο φίλος του Κωνσταντής Λογοθέτης Δουζίνας που τον συνόδευε, του είπε ότι πρέπει να υπάρχουν πάνω από 10.000 λεμονόδενδρα. Αλλά και ο Πόρος (στο νησί της Καλαυρίας) είχε εκτεταμένη λεμονοκαλλιέργεια.
Ο Hartley δίδει την ακόλουθη περιγραφή «Μου έκαναν εντύπωση οι απίθανες ποσότητες λεμονοδένδρων. Καλύπτουν σχεδόν την πλαγιά του βουνού πίσω από το Μοναστήρι και το χρωματίζουν με τον κίτρινο καρπό τους. Έκανε τέτοια εντύπωση το τοπίο στο σύντροφό μου [Κωνσταντή Λογοθέτη Δουζίνα] ώστε αναφώνησε “Σήμερα εισήλθαμε στον Παράδεισο!”» (ενθ. αν. σελ. 311).
Ο Α. Τrant αναφέρει ότι από τον Πόρο εγένοντο εξαγωγές λεμονιών και πορτοκαλιών σε τεράστιες ποσότητες στην Κωνσταντινούπολη (Capt. Αbercromby Trant, Narrative of a journey through Greece in 1830, London 1830, σελ. 104).
Ηταν, λοιπόν, το 1780 γνωστότατα τα λεμόνια, και άγνωστα τα μανταρίνια και περιμέναμε τον Χέϋδεν; Μήπως έφερε καμιά ποικιλία;

http://www.koutouzis.gr