Εκκλησίες της Πλάκας –Ιστορίες και θρύλοι

Ο Άγιος Νικόλαος ο Ραγκαβάς 

Ανάμεσα στις κυριότερες ήταν και είναι ο Άγιος Νικόλαος ο Ραγκαβάς, στην οδό Πρυτανείου, παλιά ενοριακή εκκλησία. Είναι βυζαντινή εκκλησία του 11ου αιώνα. Οι παλιοί κάτοικοι της Πλάκας θυμούνται κομμάτια από αρχαία κιονόκρανα και άλλα επίσης αρχαία μάρμαρα, που συνδύαζαν την αρχαία εποχή με το βυζάντιο που την ακολούθησε. Εντυπωσιασμένοι αφηγούνται ότι μετά την Επανάσταση του 1821 στην πρώτη εκκλησία που τοποθετήθηκε καμπάνα ήταν ο Άγιος Νικόλαος ο Ραγκαβάς. Επίσης λέγεται ότι η πρώτη καμπάνα που χτύπησε κατά την απελευθέρωση της Αθήνας στις 12 Οκτωβρίου 1944 ήταν αυτή η ίδια καμπάνα του Αγίου Νικολάου του Ραγκαβά. (Καρολίδης, 1922, Καμπούρογλου, 1922, Σισιλιάνος, 1954, Μιχελή, 1992).
Γύρω από το όνομα Ραγκαβάς έχουν γραφτεί πολλά και διάφορα. Καταρχήν, υπάρχει ο θρύλος ότι το όνομα προέρχεται από μια αρχοντική οικογένεια Ραγκαβάδων που στο Βυζάντιο έδωσαν έναν ωραίο αυτοκράτορα, τον Μιχαήλ Κουρουπολάτη. Ωστόσο, αυτό αμφισβητείται από τους περισσότερους μελετητές της Πλάκας και η μόνη παράδοση που επιβεβαιώνεται ιστορικά είναι ότι ο Θεοφύλακτος Ραγκαβέ, γιος του αυτοκράτορα Μιχαήλ κατέφυγε στην Αθήνα και ίδρυσε αυτός τον ναό του Αγίου Νικολάου του Ραγκαβά (Καρολίδης, 1922, Σισιλιάνος, 1954 , Παπαρρηγόπουλος, 2001).
Ένας ακόμα θρύλος θέλει έναν ιερέα με το όνομα Ραγκαβάς, που οι πρόγονοι του εγκαταστάθηκαν στην Πλάκα από την Πελοπόννησο, να έδωσε το όνομα στην εκκλησία. Ωστόσο, ούτε αυτή η εκδοχή επιβεβαιώνεται (Σισιλιάνος, 1954). Γενικά, η επωνυμία του Αγίου Νικολάου είναι ασυνήθιστη και οι γνώμες διίστανται. Σύμφωνα με τη Λίζα Μιχελή (1992) το περιοδικό «Πανδώρα» (λογοτεχνικό - οικογενειακό περιοδικό του 19ου αι.) ερμηνεύει το επίθετο Ραγκαβάς «ο άσωτος και ακατάστατος νέος», ενώ σύμφωνα με τον Καμπούρογλου (1922), Ραγκαβάς σημαίνει υπερμεγέθης κήπος και αλληγορικά αναφέρεται σε μέγα και ηρωικό άνδρα.
Οι Άγιοι Ανάργυροι


Σημαντική εκκλησία είναι και οι Άγιοι Ανάργυροι, το Μετόχι του Παναγίου Τάφου. Θεωρείται και είναι μια από τις έντεκα αρχαιότερες «βασιλικές» εκκλησίες της Αθήνας. Στον αυλόγυρο αυτής της όμορφης εκκλησίας κατά την εποχή του Βυζαντίου έθαβαν τους Παλαιολόγους. Τα γέρικα κυπαρίσσια και τα πεύκα δημιουργούν απίστευτη δροσιά. Ακόμα, θα δούμε τις ροδοδάφνες, το παλιό πηγάδι, την μαρμάρινη αρχαία βρύση και το τελευταίο σιδερένιο φανάρι της Παλιάς Αθήνας, με την Αθηνά ανάγλυφη στη βάση του. Οι Άγιοι Ανάργυροι κτίστηκαν το 1651 και κάποια μέρα αγοράστηκαν από τον Πανάγιο Τάφο. Η εκκλησία υπήρξε και είναι ακόμα πολύ αγαπητή στον κόσμο, ιδιαίτερα τις μέρες του Πάσχα. Ανάμεσα στα πεύκα της αυλής είναι το μέγαρο του Έξαρχου του Παναγίου Τάφου, ένα παλιό αρχοντικό του 19ου αιώνα, που θυμίζει μεγάλες μονές του Αγίου Όρους. (Καιροφύλλας, 1983, ιστοσελίδα «Ρωμιοσύνη»)
Η Αγία Αικατερίνη


Η Μονή της Αγίας Αικατερίνης του Όρους Σινά το 1767 έγινε μετόχι του όρους Σινά. Ενοριακός ναός έγινε το 1882, μετά από απαίτηση των γύρω κατοίκων, που δεν είχαν άλλο ναό για να εκκλησιάζονται. Παραχωρήθηκε τότε η εκκλησία από τη Μονή του Σινά, με σύμφωνη γνώμη της Μητροπόλεως Αθηνών και σε αντάλλαγμα πήρε κάποια οικόπεδα εκεί γύρω.


Η Χρυσοκαστριώτισσα

Στη οδό Σωτηρίας Αλιμπέρτη βρίσκεται ο ναός της Χρυσοκαστριώτισσας. Έχει αρχαιολογικό και ιστορικό ενδιαφέρον και η φήμη της οφείλεται σε μια θαυματουργή εικόνα, που μεταφέρθηκε κάποτε από τον Παρθενώνα. Οι αρχαιολόγοι τοποθετούν εκεί το ιερό της Αειπάρθενου Εστίας. Δεν πρέπει να ξεχνάμε ότι στα χρόνια του Βυζαντίου, στον Παρθενώνα, η Αθηνά είχε αντικατασταθεί από την Παναγία την Αθηναιώτισσα. Ο θρύλος λέει ότι με την βοήθεια της Παναγίας της Χρυσοκαστριώτισσας πολλά γυναικόπαιδα που είχαν αποκλειστεί εκείνα τα δύσκολα χρόνια στην Ακρόπολη, έπεσαν από τους βράχους για να γλιτώσουν και δεν έπαθαν τίποτα. Οι μελετητές λένε ότι το όνομα της οφείλεται στο εικόνισμα της Παναγίας, που είχαν φέρει από τον Παρθενώνα ή το Ερεχθείο. Γιορτάζει στις 23 Αυγούστου, στα εννιάμερα της Παναγίας. Τα παλιά χρόνια εκείνη την ημέρα γινόταν μεγάλη λιτανεία με πολλή επισημότητα. Συντηρήθηκε πριν χρόνια με ιδιαίτερη φροντίδα των χαμηλών τμημάτων των τοίχων της, όπου τοποθετήθηκαν μάρμαρα, επειδή στο Πλακιώτικο αυτό στενό περνούσαν κάποτε κατσίκες και τρίβονταν πάνω στους τοίχους. (Μιχελή, 1992, Καψάλης,2016)
Η Μεταμόρφωση του Σωτήρος



Η Αγιά Σωτήρα, στην οδό Κυδαθηναίων, ή Σωτήρα του Κωττάκη είναι η ονομασία της. Είναι κτισμένη πάνω στα ερείπια μιας άλλης εκκλησίας, που χρονολογείται από τον 6ο αιώνα. Στην περίοδο της Φραγκοκρατίας αυτή η γειτονιά, του Αλίκοκκου, ευημερούσε. Η οικογένεια του Αλίκοκκου, όπως και του Κωττάκη, πρέπει να ήταν φράγκικες, που με το χρόνο εξελληνίστηκαν. Υπάρχει μάλιστα μια παράδοση, που έλεγε ότι εκεί τα παλιά χρόνια έβγαινε το στοιχειό του Αλίκοκκου και προμάντευε τις επιδημίες και τις μεγάλες συμφορές, ειδοποιώντας τον κόσμο με αγριοφωνάρες. Πολύ αργότερα, τα νεότερα χρόνια, η λειτουργία, με πρωτοβουλία του πρωθιερέα Μάριου Δελαπέργολα, γινόταν με μια μοναδική χορωδία και τη συνοδεία αρμονίου, ενώ έγινε μεγάλη συζήτηση για το αν το αρμόνιο χωράει στις ελληνικές εκκλησίες. Η παράδοση της χορωδίας συνεχίζεται ακόμα και σήμερα και η λειτουργία είναι μια πραγματική μυσταγωγία. (Καιροφύλλας, 1983, Μιχελή, 1992, Καψάλης,2016)
Στην οδό Θεωρίας, στη βόρεια πλαγιά της Ακρόπολης, και πολύ κοντά στο Παλιό Πανεπιστήμιο, συναντάμε άλλη μια εκκλησία της Μεταμόρφωσης, που χρονολογείται του 11ου αιώνα. Εσωτερικά του μικρού αυτού ναού υπάρχει ένα μικρό παρεκκλήσι, λαξευμένο μέσα στο βράχο της Ακρόπολης, αφιερωμένο στην Αγία Παρασκευή, γιατί όπως λέγεται ασκήτευσε εκεί. Κάπου εκεί κοντά είχε ταφεί κι ο Οδυσσέας Ανδρούτσος, όταν βρέθηκε σκοτωμένος τον Ιούνιο του 1825 κάτω από την Ακρόπολη. (Καιροφύλλας, 1983, Μιχελή, 1992)

Τα εκκλησάκια στα Αναφιώτικα

Τα Αναφιώτικα είναι μια γραφική συνοικία που μοιάζει με νησί, κτισμένη πάνω στα βράχια της Ακρόπολης. Ονομάστηκε έτσι από τους κυκλαδίτες μαστόρους από την Ανάφη, που ήρθαν για να πάρουν μέρος στο χτίσιμο της Αθήνας και έμειναν πάνω εκεί σε μικρά σπίτια που έκτισαν μόνοι τους. Οι Αναφιώτες έκτισαν και μικρά εκκλησάκια, όπως τον Άγιο Γεώργιο του Βράχου. Λέγεται, μάλιστα, ότι είχαν φυτέψει και πλατάνια εκεί γύρω, τα οποία όμως δεν έζησαν, γιατί στον βράχο δεν υπήρχε νερό κι ούτε ήταν εύκολο να μεταφερθεί εκείνα τα χρόνια. Στην εκκλησία υπήρχαν ακόμη και πολλά νησιωτικά κεντήματα, που μερικά διασώζονται μέχρι σήμερα. Εκεί στα Αναφιώτικα είναι και ο Άγιος Συμεών, προς τα δυτικά της συνοικίας. Είναι μια εκκλησία νεοκλασικού ρυθμού, που διακοσμήθηκε εξωτερικά με κίτρινες και κόκκινες λουρίδες, όπως άλλοτε στόλιζαν εκκλησίες που κτίστηκαν στα χρόνια του Όθωνα. (Καιροφύλλας, 1983, Μιχελή, 1992)
Όρεξη να έχει κανείς να περπατάει και να ανακαλύπτει κι άλλες εκκλησίες ή μόνο το χώρο που βρίσκονταν άλλοτε.

theoldtownofathens