Toυ: ΜΑΝΩΛΗ ΜΑΝΟΥΣΑΚΑ
Oπως έχουμε ξαναπεί, η σελίδα μας δεν προσπαθεί να καταγράψει ολόκληρη την ιστορία ενός τόπου, πολύ περισσότερο μάλιστα αν αυτός ο τόπος είναι η
ηρωική Κάντανος! Στεκόμαστε πάντα στο ευρύτερο ιστορικό πλαίσιο, εστιάζοντας στις λιγότερο γνωστές πλευρές που πέφτουν στην αντίληψή μας και κυρίως στο διαθέσιμο φωτογραφικό υλικό. Συμπληρώνοντας τα αναφερόμενα στο προηγούμενο άρθρο, αξίζει να αναφέρουμε τον εντοπισμό λειψάνων ρωμαϊκών λουτρών κατά την κατασκευή νέας οικοδομής πριν λίγα χρόνια, καθώς και ότι σχετικά με τις βυζαντινές εκκλησίες της Καντάνου, κυκλοφόρησε από τον πολιτιστικό σύλλογο του χωριού “η Καντανία” ένας πολυτελής τόμος το 1999. Σημαντικό είναι και το γεγονός του θανάτου του εγγονού του Δασκαλογιάννη καπετάν Γιώργη Δασκαλάκη ή Τσελεπή, στις μάχες γύρω από το χωριό το 1821.
Ενα από τα σημαντικότερα οχυρά που προστάτευαν την Κάντανο από τις επαναστατικές απειλές του 19ου αιώνα ήταν ο ´Πύργος του Σταυρού´ στο ομώνυμο ύψωμα ανατολικά του χωριού. Κάποιος πύργος υπήρχε εκεί πριν το 1821 (είναι ένας από τους τέσσερις που πολιόρκησαν οι επαναστάτες τότε) σημαντικό όμως ρόλο έπαιξε το 1866, αφού είναι το σημείο που ξεκίνησαν οι κυρίως μάχες εκείνης της επανάστασης. Συγκεκριμένα, ο πύργος κτυπήθηκε το πρωί της 17ης Αυγούστου του 1866 από τον καπετάν Κωσταντή Κριάρη κι εκπορθήθηκε την ίδια μέρα. Μετά την επανεγκατάσταση των Τούρκων στην Κάντανο και στο πλαίσιο της πυργοκτισίας που πραγματοποίησε η Οθωμανική διοίκηση, κτίστηκε στην ίδια θέση περίβλεπτος κουλές που δέσποζε σε όλη την κοιλάδα της Καντάνου. Ο κουλές αυτός, που λείψανά του σώζονται ακόμα, ήταν διώροφος με δυο σειρές τουφεκιοθυρίδες κι επάλξεις στο δώμα, αποτελώντας το πραγματικό ´κλειδί´ της κωμόπολης σε συνδυασμό με τις υπόλοιπες οχυρώσεις της. Εύλογα λοιπόν απετέλεσε και τον στόχο των πυρών του πυροβολικού του ελληνικού εκστρατευτικού σώματος, που υπό το συνταγματάρχη Μανουσογιαννάκη έλαβε μέρος στα γεγονότα του 1896-97, αναγκάζοντας τη φρουρά του να το εγκαταλείψει νύκτα (Φεβρουάριος 1897). Ταυτόχρονα έφθασε εκεί για να ενισχύσει την πολιορκία της Καντάνου και η ´Πανεπιστημιακή φάλαγγα´ με φοιτητές που είχαν καταταγεί εθελοντές για να πολεμήσουν στην Κρήτη. Αρχηγός τους στις επιχειρήσεις εδώ, ορίστηκε ο λοχαγός Δημ. Κουκουλάκης, ο οποίος άφησε ένα καλογραμμένο γλαφυρό κείμενο αρκετών σελίδων, που ξεφεύγει πολύ
από το να είναι ένα στεγνό στρατιωτικό κείμενο, αφού εστιάζεται επίσης στις ανθρώπινες στιγμές και στους ολοζώντανους διαλόγους μεταξύ μαχητών και αντιπάλων. Ζωντανές περιγραφές της πολιορκίας, δοσμένες με περισσότερο συναισθηματισμό και λογοτεχνικές ικανότητες, έστελνε ως ανταποκρίσεις στο περιοδικό ΣΚΡΙΠ ο μετέπειτα σπουδαίος Κρητικός συγγραφέας Ιωάν. Κονδυλάκης, που ήταν μεταξύ των εθελοντών. Ο Κουκουλάκης χρησιμοποιεί αρκετά στο κείμενό του τα γραφτά του Κονδυλάκη. Το κείμενο αυτό, κυκλοφόρησε σε μορφή φυλλαδίου το 1908 και πρόσφατα, μεταγλωττισμένο στη δημοτική από το φιλόλογο κ. Ελευθ. Τσοντάκη και χάρη στις προσπάθειες του κ. Γιάννη Μάντακα, εκδόθηκε από την Εταιρεία των Φίλων του Πολεμικού Μουσείου στα Χανιά με τον τίτλο ´Πανεπιστημιακή Φάλαγγα´. Οι ανταποκρίσεις του Κονδυλάκη, αναδημοσιεύτηκαν επίσης πρόσφατα σε ιδιαίτερη έκδοση από τον πανεπιστημιακό κ. Βασ. Τωμαδάκη (Ι. Κονδυλάκη: Άγνωστα απομνημονεύματα 1905). Να σημειωθεί ότι μεταξύ των εθελοντών υπήρχαν και άλλες διακεκριμένες προσωπικότητες, όπως ο γνωστός κοινωνικός αγωνιστής του Κιλελέρ Μαρίνος Αντύπας και κάποιοι άφησαν επίσης απομνημονεύματα. Στην Κάντανο βρίσκονταν τότε πολιορκούμενοι κάποιες χιλιάδες μουσουλμάνοι, τακτικός στρατός, μάχιμοι Τουρκοκρητικοί και άμαχοι. Διοικητής τους ήταν ο έπαρχος Σελίνου Χουσεΐν Γιανιτσαράκης, γνωστός για την ευρύτητα των αντιλήψεών του και το φιλελληνισμό του, που αργότερα η Κρητική Πολιτεία διόρισε σύμβουλο Δημόσιας ασφάλειας. Αυτός τους έπεισε να παραδοθούν αφού η κατάστασή τους ήταν σχεδόν απελπιστική, κυρίως χάρη στη δράση του πυροβολικού. Η παράδοσή τους έγινε με την εγγύηση των Ευρωπαϊκών Δυνάμεων και των προξένων, οι οποίοι διασφάλισαν τη μεταφορά των μουσουλμάνων στην Παλιόχωρα με τη συνοδεία στρατιωτικών αγημάτων κι από κει με πλοία στα Χανιά… Η Κάντανος κατοικήθηκε από τους κατοίκους των γύρω οικισμών, υπήρχαν όμως αρκετές μουσουλμανικές ιδιοκτησίες όταν έγινε η ανταλλαγή των πληθυσμών το 1922-23, με αποτέλεσμα να εγκατασταθούν εκεί κάποιες προσφυγικές οικογένειες από τη Μικρά Ασία. Πρέπει να αναφερθεί ότι κάποιες απ’ αυτές τις οικογένειες συνάντησαν αντιδράσεις στην εγκατάστασή τους από καταπατητές… Οι ενδοξότερες όμως σελίδες της νεότερης ιστορίας της Καντάνου γράφτηκαν το Μάιο του 1941, στη Μάχη της Κρήτης, κάνοντας γνωστό το όνομα της ηρωικής κωμόπολης σ’ ολόκληρο τον κόσμο. Στην πραγματικότητα η μάχη της Καντάνου ήταν 3 διαφορετικές μάχες, στα Φλώρια, στη θέση Αγριμοκεφάλα Μεσαυλίων και τελικά στο φαράγγι της Καντάνου, που κατέληξαν στην ολοκληρωτική καταστροφή της κωμόπολης καθώς και των Φλωρίων από την εκδικητική μανία των κατακτητών. Ο χώρος όμως δέ μας επιτρέπει να επεκταθούμε σε αυτά τα γεγονότα, που τα αφήνουμε για το επόμενό μας άρθρο, με το οποίο θα ολοκληρώσουμε το αφιέρωμά μας στην Κάντανο. Αυτό βέβαια που αξίζει πραγματικά, είναι το ανέκδοτο φωτογραφικό υλικό που παρουσιάζουμε στο παρόν, αλλά και στο επόμενό μας άρθρο, το οποίο προέρχεται από ιδιωτικά αρχεία. Να σημειωθεί ότι από την προπολεμική Κάντανο δεν έχουν διασωθεί παρά μόνο 2 φωτογραφίες, που προέρχονται από μια κηδεία κι από τις οποίες δημοσιεύουμε τη μία. Επίσης ας σημειωθεί ότι με την ιστορία της Καντάνου εκτός των προαναφερόμενων έχουν ασχοληθεί: Ο Ι. Δ. Αναστασάκης, που έχει γράψει το βιβλίο ´Η Κάντανος, συνοπτική γνωριμία ενός τόπου´ το 1980, ο Α. Τρακάκης που ασχολήθηκε με τους Τουρκοσελινιώτες, ο κ. Σταμ. Αποστολάκης σε διάφορα λαογραφικά και ιστορικά μελετήματά του και άλλοι.
Στις πρώτες 2 εικόνες, χαρακτικά που δημοσιεύτηκαν σε βρετανικά περιοδικά της εποχής (Illustrated London News και Graphic) το 1897, δείχνουν την έξοδο των μουσουλμάνων (Τούρκων και Τουρκοκρητικών) από την Κάντανο. Στην πρώτη διακρίνεται ο Βρετανός πρόξενος Biliotti, που διαδραμάτισε μεγάλο ρόλο στα γεγονότα και στο βάθος η οχυρή κωμόπολη. Οι πρόσφυγες προστατεύονται από 2 ζυγούς ναυτών. Στη δεύτερη, οι ταλαιπωρημένοι φυγάδες καθ’ οδόν προς την Παλιόχωρα παρενοχλούνται από πλιατσικολόγους που τρέχουν δίπλα τους (στα δεξιά της εικόνας)
Στην τρίτη, η φωτογραφία της προπολεμικής κηδείας, μία από τις 2 φωτογραφίες της Καντάνου που έχουν διασωθεί. Διακρίνονται η υπό κατασκευή εκκλησία της Ανάληψης και ο Άγιος Νικόλαος. Ευχαριστώ τον ρέκτη Καντανιώτη φίλο κ. Ευτ. Κορκίδη, που είχε την καλοσύνη να μου τη στείλει.
Στην τέταρτη, Γερμανοί αλεξιπτωτιστές στο φαράγγι της Καντάνου λίγο πριν (ή ίσως λίγο μετά) τη μάχη και την είσοδό τους στην κωμόπολη. Προέρχεται από το αρχείο μου, αλλά έχει τραβηχτεί από τον ίδιο στρατιωτικό που έχει τραβήξει τις υπόλοιπες συνταρακτικές φωτογραφίες της εισόδου των Γερμανών στην Κάντανο και πριν την ανατίναξή της, που ανήκουν στο αρχείο του κ. Δημ. Σκαρτσιλάκη και εκτίθενται τώρα στο Ρέθυμνο… Ο Δ. Σκαρτσιλάκης είναι από τους βαθύτερους γνώστες και τους σημαντικότερους συλλέκτες φωτογραφιών από τη Μάχη της Κρήτης.
Στην πέμπτη, το μνημείο που έστησαν οι Γερμανοί στα Φλώρια για να τιμήσουν τους νεκρούς τους που έπεσαν εκεί, φωτογραφημένο από Γερμανό στρατιωτικό, το προσωπικό άλμπουμ του οποίου έχω στο αρχείο μου.
Στην έκτη τέλος, η είσοδος των Γερμανών αλεξιπτωτιστών στην πολύπαθη κωμόπολη. Η καταστροφή δεν έχει αρχίσει ακόμα. Από το αρχείο του Δημήτρη Σκαρτσιλάκη.
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου