Η ιστορία της τηλεόρασης ξεκίνησε στα τέλη του 19ου αιώνα και η εφεύρεσή της στηρίχτηκε σε μια σειρά από διαδοχικές ανακαλύψεις διάφορων επιστημόνων. Πρώτος ανάμεσα σ’ αυτούς ο Πάουλ Νιπκόφ, που υπήρξε ο εφευρέτης του δίσκου σαρώσεως (1884), όπως ονομάστηκε το πρώτο μηχανικό σύστημα αναπαραγωγής εικόνων με διαδοχικές γραμμές.
Το 1923 ο Βλαδιμίρ Ζβορίκιν δημιούργησε για λογαριασμό της Γουέστινγχαουζ το «εικονοσκόπιο» –σαν να λέμε την τηλεοπτική κάμερα–, και το 1927 ο Τέιλορ Φάρνσγουερθανακάλυψε το πρώτο κλειστό κύκλωμα αναμετάδοσης εικόνων. Το 1928 ο Τζον Μπερντ συνένωσε τις σκόρπιες ανακαλύψεις των άλλων και παρουσίασε ένα πρωτόγονο αλλά πλήρες τηλεοπτικό σύστημα εκπομπής και λήψης εικόνων σε μικρή απόσταση, αναλυμένων σε 28 γραμμές. Η επινόηση του Μπερντ χρησιμοποιήθηκε τον επόμενο χρόνο από τη βρετανική ραδιοφωνία για πειραματικές εκπομπές με ενθαρρυντικά αποτελέσματα που εντυπωσίασαν την κοινή γνώμη.
Στη συνέχεια και στα μέσα της δεκαετίας του ’30 ο Άλεν Ντιμόντ συνέβαλε στη μεγάλη βελτίωση της κινητοσκοπικής λυχνίας και το 1939 δημιούργησε τον πρώτο τηλεοπτικό δέκτη όπως τον ξέρουμε σήμερα. Η προετοιμασία της εμπορίας της τηλεόρασης άρχισε από τα τέλη της δεκαετίας του ’20. Η General Electric από την άνοιξη του 1928 πειραματιζόταν πάνω στις δυνατότητες της νέας εφεύρεσης, αλλά ήταν ο Αμερικανός Τσαρλς Τζένκινς (1867-1934) που έπαιξε καθοριστικό ρόλο, αφού επινόησε ένα σύστημα αναπαραγωγής σύγχρονων εικόνων που βελτίωνε πολύ τις αρχικές επιτεύξεις του Μπερντ, προχώρησε στην κατοχύρωση της πατέντας και το 1930 ίδρυσε την πρώτη εταιρεία κατασκευής και εμπορίας συσκευών συστήματος «οπτικής ραδιοφωνίας»! Έπειτα στράφηκε στα μεγάλα ραδιοφωνικά δίκτυα της εποχής προσπαθώντας να τα πείσει να πειραματιστούν με το νέο μέσο.
Πράγματι, λίγο αργότερα το ραδιοφωνικό δίκτυο NBC δημιούργησε έναν πειραματικό σταθμό περιορισμένης εμβέλειας στη Νέα Υόρκη και τον επόμενο χρόνο ακολούθησε το παράδειγμά του το ανταγωνιστικό δίκτυο CBS. Ο θάνατος του ενθουσιώδους Τζένκινς το 1934 έβαλε «φρένο» για λίγο στις εξελίξεις στις ΗΠΑ, αλλά την ίδια περίπου εποχή άρχισαν πειραματικές εκπομπές τόσο στη Σοβιετική Ένωση όσο και στην Αγγλία.
Στις 2 Νοεμβρίου 1936 το BBC άρχισε την εκπομπή κανονικών προγραμμάτων από το ιστορικό κτίριο «Αλεξάνδρα Παλλάς» του Λονδίνου. Η εμβέλεια αυτών των εκπομπών ήταν αρκετά περιορισμένη, αφού μετά βίας κάλυπτε την ευρύτερη περιοχή του Λονδίνου, αλλά η ποικιλία του προγράμματος ήταν αξιόλογη. Περιελάμβανε ειδήσεις, ταχυδακτυλουργικά τρικάζ και τα αποτελέσματα των αγώνων κρίκετ! Έξι μήνες αργότερα, στις 12 Μαΐου 1937, μεταδόθηκε και η πρώτη παραγωγή, ειδικά σκηνοθετημένη και κινηματογραφημένη για την τηλεόραση του BBC. Ήταν για το θεατρικό έργο του Λουίτζι Πιραντέλο «Ο άνθρωπος με το λουλούδι στο στόμα».
Ο Β΄ Παγκόσμιος πόλεμος, αν και σταμάτησε τις πειραματικές εκπομπές τόσο στην Αμερική όσο και στην Ευρώπη, επιτάχυνε τις εξελίξεις με τη μεγάλη πρόοδο που επέφερε στην τεχνολογία των ραντάρ και των συστημάτων επικοινωνιών. Έτσι, με την αποκατάσταση της ειρήνης άρχισαν αμέσως νέες εκπομπές υψηλής ευκρίνειας των δύο μεγάλων παναμερικανικών δικτύων, στα οποία γρήγορα προστέθηκε και ένα τρίτο, το ABC. Τα προγράμματα πλέον περιελάμβαναν νέα από τον κινηματογράφο και τον αθλητισμό, δημιουργήθηκαν τα πρώτα τηλεπαιχνίδια και σόου, ενώ στις 2 Οκτωβρίου 1946, ημέρα Τετάρτη στις 9 το βράδυ, το NBC μετέδωσε το πρώτο ημίωρο επεισόδιο της πρώτης σειράς συνέχειας ειδικά φτιαγμένης για την τηλεόραση. Ήταν η αρχή μιας νέας εποχής.
Στις 7 Μαΐου 1947 και πάλι από το NBC προβλήθηκε η πρώτη θεατρική εκπομπή. Την ίδια περίπου εποχή στο Ατλάντικ Σίτι πραγματοποιήθηκε η πρώτη παγκόσμια συνδιάσκεψη για τις ραδιοεπικοινωνίες, η οποία καθιέρωσε επίσημα τον όρο «τηλεόραση» για το νέο μέσο, αντί της ονομασίας «οπτική ραδιοφωνία» που επικρατούσε μέχρι τότε.
Το 1945 η τηλεόραση είχε κατακτήσει όλα τα στρώματα της αμερικανικής κοινωνίας και η ύπαρξη της συσκευής σε ένα νοικοκυριό ήταν βασικό κριτήριο ευημερίας, αποτελώντας μέρος του αμερικανικού ονείρου. Η πολιτική ηγεσία με επικεφαλής τον Τρούμαν θεωρούσε την ύπαρξή της ευτύχημα, αφού ευνοούσε την οικογενειακή θαλπωρή και συνένωνε την αμερικανική οικογένεια.
Το 1948 δημιουργήθηκε η Ακαδημία Τηλεοπτικών Τεχνών και Επιστημών (National Academy of Television Arts & Sciences) και αποφασίστηκε η καθιέρωση απονομής ειδικών βραβείων αντίστοιχων με τα κινηματογραφικά Όσκαρ, στα οποία δόθηκε η ονομασία EMMY. Στις 25 Ιανουαρίου 1949 σε επίσημη τελετή ανακοινώθηκε το πρώτο βραβείο ΕΜΜΥ, που δόθηκε σε μια τηλεταινία του NBC.
Στη σύντομη καταγραφή μεγάλων ιστορικών στιγμών θα πρέπει να αναφέρουμε πως στα τέλη της δεκαετίας του ’40 λειτουργούσαν πλέον κανονικά και με πλήρες πρόγραμμα τα εθνικά τηλεοπτικά δίκτυα των περισσότερων προηγμένων χωρών, μεταξύ των οποίων η Γαλλία, ο Καναδάς, η Ιταλία και η Σοβιετική Ένωση.
Το 1953, χρονιά στέψης της βασίλισσας Ελισάβετ Β΄ στο Λονδίνο, γεννήθηκε η ιδέα της αναμετάδοσης της εντυπωσιακής τελετής και σε άλλες ευρωπαϊκές χώρες, η οποία στάθηκε αφορμή για την ίδρυση της Eurovision, ενός δηλαδή οργανισμού συνεργασίας ευρωπαϊκών τηλεοπτικών δικτύων με σκοπό την ανταλλαγή προγραμμάτων. Η πρώτη εκπομπή του νέου οργανισμού, στον οποίο συμμετείχαν εννιά χώρες, πραγματοποιήθηκε τον Ιούλιο του 1953 με την τελετή της στέψης.
Στο μεταξύ έκανε την εμφάνισή της και η έγχρωμη τηλεόραση. Ήδη στο διάστημα 1947-1953 είχαν δαπανηθεί μεγάλα ποσά στις ΗΠΑ για την πειραματική διερεύνηση του χρώματος και το 1956 ένα μικρό δίκτυο στο Σικάγο πέτυχε την πρώτη έγχρωμη πειραματική αναμετάδοση. Η έγχρωμη τηλεόραση καθιερώθηκε οριστικά στις ΗΠΑ το 1962 και στην υπόλοιπη Ευρώπη το 1967. Προηγήθηκαν το 1959 η ανακάλυψη του γαλλικού συστήματος SECAM, από τον Ανρί ντε Φρανς, και το 1960 του γερμανικού συστήματος PAL, του Βάλτερ Μπρουχ.
Το 1957 αποτελεί μία ακόμα μεγάλη χρονιά για την ιστορία της παγκόσμιας τηλεόρασης για δύο λόγους. Πρώτον, γιατί το πάντα πρωτοπόρο BBC μετέδωσε έγχρωμους τους αγώνες τένις του Γουίμπλετον και, δεύτερον, γιατί έγινε εμπορικά αξιοποιήσιμο το βίντεο (μαγνητική εγγραφή εικόνων), με αποτέλεσμα να κυκλοφορήσουν στο εμπόριο τα πρώτα σχετικά μηχανήματα, φέρνοντας επανάσταση στα τηλεοπτικά προγράμματα. Το αποτέλεσμα αυτών των εξελίξεων ήταν όχι μόνο να επικρατήσει η τηλεόραση ως λαϊκή ψυχαγωγία, αλλά να κερδίσει με γρήγορους ρυθμούς τους θεατές του κινηματογράφου, επιφέροντας δυνατό χτύπημα και μεγάλη κρίση στην κινηματογραφική βιομηχανία.
Στο μεταξύ, ήδη από τα μέσα της δεκαετίας του ’60 είχε εκτοξευθεί ο πρώτος εμπορικός τηλεπικοινωνιακός δορυφόρος «Πρωινό πουλί», μεταδίδοντας από ύψος23.000 μιλίωνδιαφημιστικές εκπομπές σε ολόκληρο τον κόσμο.
Τα πρώτα βήματα στην Ελλάδα
Την ίδια εποχή που στον υπόλοιπο κόσμο σημειώνονταν σημαντικές εξελίξεις στην τηλεόραση, στην Ελλάδα βρισκόμασταν ακόμα στις πρώτες δειλές πειραματικές εκπομπές αναμετάδοσης σκίτσων με μουσική υπόκρουση κλασικής κιθάρας από τους υπόγειους ραδιοθαλάμους του Ζαππείου.
Η επίσημη ιστορία της ραδιοτηλεόρασης στη χώρα μας άρχισε με το νόμο 19/20-11-1935, που προέβλεπε την ίδρυση Υπηρεσίας Ραδιοφωνικών Εκπομπών. Ουσιαστικά όμως η ιστορία της Ελληνικής Ραδιοφωνίας άρχισε το 1938 με τις μεταδόσεις του Ραδιοφωνικού Σταθμού Αθηνών και συνέχισε δέκα χρόνια αργότερα, το 1945, με τη συντακτική πράξη 54 της ελληνικής κυβέρνησης, με την οποία δημιουργήθηκε το Εθνικό Ίδρυμα Ραδιοφωνίας (ΕΙΡ), που ανέπτυξε πλούσια δραστηριότητα με τα τρία ραδιοφωνικά προγράμματα, έχοντας το μονοπώλιο ραδιοφωνικών εκπομπών, αλλά και με μεταδόσεις σε ξένες χώρες για τον απόδημο Ελληνισμό.
Για πρώτη φορά υπήρχε νομοθετική πρόβλεψη για λειτουργία τηλεοπτικών σταθμών στον επόμενο νόμο 1663/1951, που προέβλεπε και αναφερόταν στην ίδρυση και λειτουργία ραδιοτηλεοπτικών σταθμών Ενόπλων Δυνάμεων. Όμως, η προβληματική οικονομία της εποχής δεν ευνοούσε τις οποιασδήποτε μορφής επενδύσεις, πολύ περισσότερο τον εκσυγχρονισμό του ήδη απαρχαιωμένου ραδιοφωνικού δικτύου και την εγκατάσταση τηλεοπτικού. Έτσι, για πολλά χρόνια η τηλεόραση αποτελούσε ένα όνειρο και φάνταζε στους περισσότερους Έλληνες «απίστευτη πολυτέλεια».
Η πρεμιέρα
Αμέσως μετά τον Εμφύλιο η λειτουργία της τηλεόρασης απασχόλησε τα κυβερνητικά κλιμάκια στην Ελλάδα. Αν και οποιοσδήποτε μελετητής της κοινωνικοπολιτικής κατάστασης θα περίμενε ότι οι προτεραιότητες θα ήταν άλλες, φαίνεται ότι η τηλεοπτική μαγεία δεν άφησε αδιάφορες ούτε τις υποανάπτυκτες χώρες όπως η Ελλάδα. Άλλωστε, η γειτονική Γιουγκοσλαβία είχε ήδη τηλεόραση…
Στη χώρα μας τα τηλεοπτικά γεγονότα άρχισαν το Φεβρουάριο του 1951, όταν ήρθε στην Ελλάδα ο πρώτος τηλεοπτικός δέκτης από την Αγγλία μάρκας Cossor.
Δύο χρόνια αργότερα η Ραδιοτεχνική Ελληνική Εταιρεία έκανε την πρώτη τηλεοπτική επίδειξή κλειστού κυκλώματος.
Το 1958 κινήθηκε το ενδιαφέρον να δημιουργηθεί η Ελληνική Τηλεόραση. Έγινε διαγωνισμός, μειοδότησε ένας ιαπωνικός οίκος, αλλά το σχέδιο δεν πραγματοποιήθηκε. Στη συνέχεια ανατέθηκε στην ιταλική RAI νέα μελέτη για την Ελληνική Τηλεόραση και υπογράφηκε σύμβαση από τον υπουργό Τύπου. Την τηλεόραση θα έφτιαχνε η Ιταλία από της πολεμικές επανορθώσεις προς την Ελλάδα. Η σύμβαση αυτή όμως ακυρώθηκε!
Μέχρι τη στιγμή που χωρίς νόμους και γραφειοκρατικές προετοιμασίες κυριολεκτικά «από κάτω» –από μεσαία στελέχη της ΔΕΗ– και όχι από τον πρωθυπουργό το φθινόπωρο του 1960 –στη ΔΕΘ– η Θεσ/νίκη εξέπεμψε τηλεοπτική εικόνα από το περίπτερο της ΔΕΗ. Μέσα σε λίγες μέρες ο Ανδρέας Κοπέλης, ο Γιάννης Γκιώνης και ο Κώστας Μπαλάφας μαζί με τον Μικέ Ψαλίδα και τον Αλέκο Λεμπέση χωρίς να έχουν ξαναδεί τηλεόραση ούτε ως θεατές έστησαν 600 συσκευές σε δημόσιους χώρους και το 1961 μετρήθηκαν 36.000 τηλεθεατές να τις παρακολουθούν. Εμπνευστής αυτής της προσπάθειας ήταν ο Μάνος Ιατρίδης, προϊστάμενος Δημοσίων Σχέσεων της ΔΕΗ.
Προσωπικότητα που δέσποζε στο «γυαλί» πιστεύοντας με πάθος στη νέα αυτή ιδέα ήταν ο Άλκης Στέας. Καλεσμένοι σε εκείνο το πρώτο στούντιο ο Κωνσταντίνος Καραμανλής, η Ελένη Βλάχου, η Αλίκη Βουγιουκλάκη, η Άννα Συνοδινού, η Κατίνα Παξινού, ο Γιώργος Οικονομίδης, ο Βασίλης Καζαντζής, ο Γιώργος Κάρτερ κ.ά.
Το 1962 στήθηκε ένας ακόμα σταθμός της ΔΕΗ. Το στούντιο βρισκόταν στην οδό Χαλκοκονδύλη και ο σταθμός εξέπεμπε στα κανάλια 3 και 7.
Σταμάτησε όμως γρήγορα τη λειτουργία του, αφού με συνταγματική πράξη η τηλεόραση ανατέθηκε στο ΕΙΡ. Την ίδια χρονιά το ΕΙΡ αγόρασε οικόπεδα στην οδό Μεσογείων για να κατασκευαστεί το γνωστό –σήμερα– μέγαρο της Αγίας Παρασκευής.
Το 1963 επί πρωθυπουργίας Κων/νου Καραμανλή έγινε η τελευταία απόπειρα να γίνει διαγωνισμός για την ανάθεση της κτιριακής μελέτης του σημερινού ραδιομεγάρου. Οι αρχιτέκτονες επιλέχθηκαν με κλήρωση, αλλά και αυτή η απόπειρα ναυάγησε, όπως και η αντίστοιχη του Γεωργίου Παπανδρέου το 1965.
Τον Αύγουστο του 1965 πραγματοποιήθηκε εγκατάσταση τηλεοπτικής κεραίας στην ταράτσα της Γεωγραφικής Υπηρεσίας Στράτου και άρχισαν προβολές από τα στούντιο της.
Το Σεπτέμβριο του 1965 έγινε η πρώτη δοκιμαστική μετάδοση εκπομπής του ΕΙΡ από το στούντιο 3 των Ραδιοφωνικών Θαλάμων του Ζαππείου, ήμερα Τετάρτη στις 11 το πρωί, ακριβώς 4 χρόνια μετά τις πειραματικές εκπομπές του πρώτου ελληνικού τηλεοπτικού σταθμού από τη συμπρωτεύουσα. Συγκεκριμένοι άνθρωποι του ΕΙΡ πήραν το τηλέφωνημα του πρώτου Έλληνα τηλεθεατή! Ήταν ένας χασάπης από την οδό Σπύρου Μερκούρη, που τους φώναζε έξαλλος από ενθουσιασμό: «Σας βλέπω! Μπράβο, παιδιά! Σας βλέπω!». Αυτή ήταν η πρώτη τηλεοπτική μετάδοση στην Ελλάδα…
Μέσα σε ένα μήνα ο Πειραματικός Σταθμός Τηλεοράσεως του ΕΙΡ βρήκε στέγη στο Νέον Υπεραστικόν Μέγαρον Αθηνών (ΝΥΜΑ) του ΟΤΕ και στις 27 Οκτωβρίου 1965 άρχισαν οι μεταδόσεις από το νέο κτίριο, οι οποίες γίνονταν πάντα μεσημεριανές ώρες με εκφωνητή τον Φρέντυ Γερμανό. Ακολούθησε προκήρυξη διαγωνισμού για την πρόσληψη τηλεπαρουσιαστριών. Στο διαγωνισμό πήραν μέρος περίπου 800 κοπέλες και ανάμεσά τους ξεχώρισαν η Αλέκα Μαβίλη, η Σόνια Ζωίδου και η Ελένη Κυπραίου.
Υπολογίζεται πως στις αρχές του 1966 στην περιοχή του λεκανοπεδίου Αττικής λειτουργούσαν 1.500 τηλεοράσεις, ενώ ένας καινούργιος πομπός που είχε τοποθετηθεί στην ταράτσα του κτιρίου της 3ης Σεπτεμβρίου εξέπεμπε κυκλικά σε μια αρκετά μεγάλη εμβέλεια, από τον Ασπρόπυργο μέχρι την Εκάλη. Ο Τύπος μάλιστα ανέφερε πως σύντομα θα άρχιζαν τακτικές ημερήσιες εκπομπές, γεγονός που προκάλεσε πυρετό στα εμπορικά καταστήματα των Αθηνών, που έκαναν αθρόες εισαγωγές τηλεοπτικών συσκευών για να εξυπηρετήσουν την αξιόλογη ζήτηση που παρατηρήθηκε.
Αποφασίστηκε επιτέλους η έναρξη του επίσημου προγράμματος του ΕΙΡ και ορίστηκε η 23η Φεβρουαρίου 1966 ως ημερομηνία έναρξης των καθημερινών πειραματικών εκπομπών.
Την ιστορική εκείνη ημέρα η Ελένη Κυπραίου βγήκε στο «μαγικό κουτί» και σε ασπρόμαυρη εικόνα έκανε την πρώτη εκφώνηση της ελληνικής τηλεόρασης:
«Κυρίες και κύριοι, το ΕΙΡ καθιερώνει το νέο του βραδινό ωράριο για τις τεχνικές δοκιμές του πειραματικού πομπού τηλεοράσεως. Κάθε βράδυ από τις 18.30 μέχρι τις 20.30 περίπου θα μεταδίδουμε μια σειρά δοκιμαστικών εκπομπών με ποικίλο περιεχόμενο. Όσοι από εσάς έχουν συσκευές τηλεόρασης θα μπορούν να της παρακολουθούν στο Κανάλι 5».
Ωστόσο, το ξεκίνημα δεν ήταν καθόλου εύκολο…
Το πρώτο πρόγραμμα, όπως αναφέρεται στις εφημερίδες της 23ης Φεβρουαρίου, ήταν το εξής:
18.30: Διεθνή επίκαιρα
18.45: Για σας, κυρία μου
19.00: Αυστραλία (ταξιδιωτικό ντοκιμαντέρ)
19.25: Ο Άγγλος γλύπτης Χένρι Moυρ (ντοκιμαντέρ)
19.55: Παίζει η ορχήστρα Ανρί Λεκά
20.15: Ο κλέφτης (βραζιλιάνικη ταινία)
20.30: Τέλος προγράμματος
Ταυτόχρονα σχεδόν, με πρωτοβουλία της Γεωγραφικής Υπηρεσίας Στρατού, άρχισαν και οι πρώτες δοκιμαστικές εκπομπές περιορισμένης εμβέλειας του σταθμού τηλεοράσεως Ενόπλων Δυνάμεων, που είχε ως πρώτο σήμα του ένα λιτό κυανόκρανο και τον ύμνο του Πίνδαρου. Οι εκπομπές άρχισαν κι εκεί σε καθημερινή βάση και περιελάμβαναν συνήθως προβολή των ελληνικών επικαίρων, τραγούδια και ντοκιμαντέρ. Η ταυτόχρονη ύπαρξη ενός δεύτερου καναλιού (Δίαυλος 10, όπως ονομάστηκε) λειτούργησε ανταγωνιστικά παρά το φτωχό πρόγραμμα και οι Αθηναίοι γοητευμένοι από το πρωτόγνωρο γι’ αυτούς θέαμα συγκεντρώνονταν στους δρόμους έξω από τις βιτρίνες των καταστημάτων για την παρακολούθηση εκείνων των πρώτων εκπομπών.
Η Τηλεοπτική δικτατορία
Η δικτατορία ήρθε 2 μήνες μετά από την πρώτη επέτειο της ελληνικής τηλεόρασης.
Στο ΕΙΡ ανέλαβε διευθυντής ο Γιάννης Αναστασόπουλος, που διαδέχτηκε τον Γρηγόρη Δαφνή, ενώ στην ΥΕΝΕΔ τοποθετήθηκε ο Τρύφων Αποστολόπουλος, από τους ισχυρούς άντρες του στρατοκρατικού καθεστώτος. Ο προσανατολισμός που επιλέχθηκε είχε δύο ταχύτητες, μια βραχυπρόθεσμη και μια μεσοπρόθεσμη. Η ΥΕΝΕΔ έδωσε προτεραιότητα και ανέλαβε τη λαϊκή ψυχαγωγία και την πολιτική προπαγάνδα, ενώ το ΕΙΡ προετοιμάστηκε ώστε να λειτουργήσουν τα πάντα άψογα στη μετάδοση των αγώνων του ευρωπαϊκού πρωταθλήματος στίβου. Οι αγώνες πρόσφεραν μια ευκαιρία στους δικτάτορες να σπάσουν τη διεθνή απομόνωση στην οποία είχε περιπέσει η χώρα, ιδιαίτερα μετά την αποπομπή της από το Συμβούλιο της Ευρώπης, και ήταν αποφασισμένοι να την εκμεταλλευτούν.
Η τηλεόραση της δικτατορίας παρουσίασε μεγάλα αθλητικά γεγονότα, όπως τους Πανευρωπαϊκούς του ’69 και το Παγκόσμιο Κύπελλο Ποδοσφαίρου, που έκλεισαν για πρώτη φορά τους Έλληνες στα σπίτια τους. Η κυκλωτική κίνηση ολοκληρώθηκε με ελληνικές και ξένες σειρές («Πέιτον Πλέις», «Ο φυγάς», «Άγνωστος πόλεμος», «Ο παράξενος ταξιδιώτης» κ.ά.).
Από τον επόμενο χειμώνα (1968-69) η ποιότητα της εικόνας ήταν εξαιρετική, ενώ εμφανίστηκαν δύο καινούργιες εκπομπές. Δημιουργοί τους ήταν δύο παρουσιαστές που έπαιξαν σημαντικό ρόλο στην ανάπτυξη των πρώτων χρόνων και αποτέλεσαν τους πρώτους σταρ της ελληνικής τηλεόρασης. Πρώτος ο Φρέντυ Γερμανός με το «Αλάτι και πιπέρι» (1968-1976) και ο Νίκος Μαστοράκης ήταν ο δεύτερος.
Στο μεταξύ, ένα ιστορικό γεγονός έγινε την 20ή Ιουλίου 1969. Ήταν μια μεγάλη νύχτα για την ανθρωπότητα, αλλά και για το ΕΙΡ, που για πρώτη φορά στην ιστορία του συνδέθηκε με τη Eurovision αναμεταδίδοντας τα πρώτα βήματα του Νιλ Άρμστρονγκ στο φεγγάρι. Εκείνο το βράδυ δημιουργήθηκε και το πρώτο ανεπίσημο ρεκόρ τηλεθέασης, που θα πρέπει να άγγιξε το 100%. Αν και δεν υπήρχαν τρόποι μέτρησης όσοι έζησαν εκείνη τη νύχτα διηγούνται πως όλες οι υπάρχουσες συσκευές τηλεόρασης του Λεκανοπεδίου ήταν ανοιχτές.
Αρχές του 1970 κι ενώ το επίσημο περιοδικό του ΕΙΡ «Ραδιοπρόγραμμα» μετονομάστηκε σε «Ραδιοτηλεόραση» περιλαμβάνοντας στην ύλη του και τα τηλεοπτικά προγράμματα. Ο Κώστας Σισμάνης, με την προτροπή της εταιρείας τηλεοράσεων Urania που ενίσχυε οικονομικά την προσπάθεια, αποφάσισε να γυριστεί ένα έργο αποκλειστικά γραμμένο για την τηλεόραση και ανέθεσε στη δημοσιογράφο Κική Σεγδίτσα να γράψει το σενάριο. Έτσι γεννήθηκε το πρώτο ελληνικό σίριαλ, το «Σπίτι με τον Φοίνικα».
Ο Κώστας Πρετεντέρης και ο Νίκος Φώσκολος ήταν οι δύο βασικότεροι δημιουργοί της περιόδου μέχρι το 1974. Βαδίζοντας στα δικά τους χνάρια και προσπαθώντας να μιμηθούν τις δικές τους επιτυχίες, ακολούθησαν και άλλα σίριαλ. Ξεχωριστή θέση ανάμεσά τους έχει «Ο παράξενος ταξιδιώτης», που επίσης σημείωσε μεγάλες θεαματικότητες, όπως τα «Ο κύριος συνήγορος» και «Η γειτονιά» μαζί με τον «Άγνωστο πόλεμο».
Κώστας Καφάσης και Μαίρη Χαλκιά στη «Γειτονιά»
Η εξαίρεση στη λογοκρισία της εφταετίας ήταν η σάτιρα του Κώστα Μουρσελά «Εκείνος κι Εκείνος» με τους μοναδικούς Βασίλη Διαμαντόπουλο και Γιώργο Μιχαλακόπουλο.
Βασίλης Διαμαντόπουλος και Γιώργος Μιχαλακόπουλ\\\ος
Στις 10/12/70 το ΕΙΡ μετονομάστηκε σε ΕΙΡΤ και στις 14 Ιανουαρίου 1974 έγιναν τα εγκαίνια των κτιριακών εγκαταστάσεων του ΕΙΡΤ στην Αγία Παρασκευή σε οικόπεδο συνολικής έκτασης 44 στρεμμάτων. Επρόκειτο για ένα κτιριακό συγκρότημα κακόγουστης αρχιτεκτονικής, γεμάτο διαδρόμους, που έδωσε όμως επιτέλους την ευκαιρία να συγκεντρωθούν όλες οι διοικητικές και τεχνικές υπηρεσίες σ’ ένα κτίριο.
Το Πολυτεχνείο έκανε δύο κακά στην τηλεόραση: έπληξε καθοριστικά την καριέρα του Νίκου Μαστοράκη, που αποφάσισε να πάρει τη συνέντευξη του ΚΕΒΟΠ με τους φοιτητές που πιάστηκαν στο Πολυτεχνείο, και έφερε στο ΕΙΡΤ τον Χαράλαμπο Καραϊωσηφόγλου, έναν από τους σκληρότερους του καθεστώτος στα κανάλια, ο οποίος λογόκρινε τα πάντα!
Τον Ιούλιο της ίδιας χρονιάς μεταδόθηκε σε ζωντανή ασπρόμαυρη μετάδοση η επιστροφή του Κωνσταντίνου Καραμανλή.
Η Δημοκρατία εκπέμπει
Δημοκρατία πλέον και ο Καραμανλής διόρισε στο ΕΙΡΤ τον Δημήτρη Χορν και τον Γιάννη Μπακογιάννη της Ντόιτσε Βέλε.
Το Μάιο του 1975 ξεκίνησε η θρυλική σειρά «Ο Χριστός ξανασταυρώνεται» του Νίκου Καζαντζακησε σκηνοθεσία Βασίλη Γεωργιάδη, το πρώτο σίριαλ της μεταπολίτευσης. Ακολούθησαν πολλές τηλεοπτικές μεταφορές λογοτεχνικών έργων που έβγαλαν από το αδιέξοδο των σεναρίων πολλούς…
Ο Αλέξανδρος Γκόλφης από τη σειρά «Ο Χριστός ξανασταυρώνεται»
Ο Βασίλης Γεωργιάδης έβαλε τη σφραγίδα του αυτή την περίοδο όχι μόνο με τον Καζαντζάκη, αλλά και με τα «Γιούγκερμαν», «Συνταγματάρχης Λιάπκιν» και τους «Πανθέους», που θριάμβευσαν και εμπορικά.
Κάτια Δανδουλάκη και Στέλιος Καλογερόπουλος στους «Πανθέους»
Ο Ερρίκος Ανδρέου με πρωταγωνίστρια τη Νόρα Βαλσάμη διασκεύασε εφτά σίριαλ του Ξενόπουλου με μεγάλη επιτυχία. Ο Κώστας Λυχναράς δημιούργησε τη «Λεηλασία ζωής» και τη «Γαλήνη».
Στην τελευταία τριετία διακυβέρνησης Καραμανλή δημιουργήθηκαν ίσως οι καλύτερες σειρές της περιόδου. Η Τόνια Μακετάκη έκανε το «Λεμονοδάσος», ο Κώστας Αριστόπουλος τη «Δασκάλα με τα χρυσά μάτια», ο Διαγόρας Χρονόπουλος την «Αστροφεγγιά», ο Αντώνης Βογιάζος το «Φωτογράφο του χωριού», ο Γρηγόρης Γρηγορίου τη «Λωξάντρα» και ο Μιχαηλίδης το «Συμβολαιογράφο» του Ραγκαβή. Θριάμβευσαν εμπορικά και ο «Μεθοριακός σταθμός» με το «Λούνα Παρκ».
Το καστ του «Λούνα Παρκ». Στο κέντρο ο Διονύσης Παπαγιαννόπουλος «πατέρας» της γνωστής ατάκας «όξω ρεεε!»
Η ηγεσία στην τηλεόραση άλλαζε πάρα πολύ γρήγορα. Ήρθαν οι Άγγελος Βλάχος και Αλέξης Σολωμός, αλλά στο μεταξύ από το Μάρτιο του 1975 η κυβέρνηση Καραμανλή είχε προτείνει στον Ροβήρο Μανθούλη να αναλάβει την ευθύνη της αναδιοργάνωσης του προγράμματος του ΕΙΡΤ. Εκείνος έθεσε ως απαραίτητες προϋποθέσεις την ανεξαρτητοποίηση της ραδιοτηλεόρασης, τη δυνατότητα επιλογής συνεργατών και την απόλυτη ελευθερία δράσης. Πράγματι, το επόμενο καλοκαίρι κατατέθηκε στη Βουλή και ψηφίστηκε ο νόμος «Περί ιδρύσεως Ανωνύμου Εταιρείας υπό την επωνυμία Ελληνική Ραδιοφωνία-Τηλεόρασις». Με αυτόν ιδρύθηκε νέα κρατική εταιρεία ιδιωτικού δικαίου στη θέση του παλιού ΕΙΡΤ, ενώ προβλεπόταν και η ένταξη σε αυτήν της ΥΕΝΕΔ μέσα σε εύλογο χρονικό διάστημα, με απώτατο όριο το τέλος του 1977. Κι ενώ είχε προηγηθεί η τοποθέτηση του δημοσιογράφου Γιάννη Λάμψα στη θέση του γενικού διευθυντή, στις 13 Δεκεμβρίου 1975 ο Ροβήρος Μανθούλης ανέλαβε καθήκοντα αναπληρωτή γενικού διευθυντή. Τους διαδέχτηκε ένας αξιωματικός της Αεροπορίας, ο Γ. Χόνδρος.
Η τηλεόραση του ΠΑΣΟΚ
Η νέα περίοδος, μετά τις εκλογές της 18ης Οκτωβρίου 1981, κι ενώ έχει ξεκινήσει η έγχρωμη τηλεόραση, άρχισε με τις «φυσιολογικές» διοικητικές αλλαγές.
Στη θέση του γενικού διευθυντή της ΕΡΤ τοποθετήθηκε ο δημοσιογράφος Γιώργος Ρωμαίος με την αποστολή να προετοιμάσει και να πραγματοποιήσει τη συνένωση των δύο κρατικών καναλιών σε ενιαίο φορέα. Αναπληρωτής γενικός με αρμοδιότητες στο πρόγραμμα τοποθετήθηκε ο συγγραφέας Βασίλης Βασιλικός, ο οποίος «κατά τα ειωθότα» πλαισιώθηκε από νέους συνεργάτες της απόλυτης επιλογής του. Επικεφαλής στο δεύτερο κρατικό κανάλι, την ΥΕΝΕΔ, τοποθετήθηκε για τελευταία φορά ένας στρατιωτικός, ο Κώστας Τριανταφύλλου, τον οποίο τέσσερις μήνες αργότερα διαδέχτηκε για πρώτη φορά ένα πολιτικό πρόσωπο, ο δημοσιογράφος Νίκος Αλεξίου. Υπεύθυνος προγράμματος στο στρατιωτικό κανάλι ορίστηκε ο ηθοποιός Γιάννης Μόρτζος.
Είναι αλήθεια όμως πως στην τηλεόραση της ΥΕΝΕΔ κανείς δεν περίμενε κεραυνοβόλες αλλαγές. Όλα τα μάτια ήταν στραμμένα στο πρώτο κανάλι, εκεί όπου παιζόταν το «στοίχημα» της αλλαγής.
Το κλίμα στο ραδιομέγαρο τους δύο τελευταίους μήνες του 1981 θύμιζε τις πρώτες μέρες της μεταπολίτευσης. Ένα αίσθημα νευρικής αναμονής για τα επερχόμενα ήταν διάχυτο. Το Δεκέμβριο τελείωσαν οι περισσότερες ελληνικές σειρές των προηγούμενων διοικήσεων και στα δύο κανάλια («Μεθοριακός σταθμός», «Ο φιλαράκος», «Το ημερολόγιο ενός θυρωρού» κ.λπ.), ενώ συνεχίστηκαν οι φημισμένες σαπουνόπερες «Ντάλας» στην ΕΡΤ και «Δυναστεία» στην ΥΕΝΕΔ.
Την Κυριακή 13 Δεκεμβρίου, στις 20.15 το βραδύ, μεταδόθηκε ξαφνικά στην ΥΕΝΕΔ η πρώτη εκπομπή της αλλαγής. Ήταν οι «Ρεπόρτερς», ένα δημοσιογραφικό μαγκαζίνο με τέσσερα καυτά θέματα που έκαναν μεγάλη εντύπωση: «Χωριό, κάτοικος ένας», «Αποστολή στο Λίβανο», «Ένα χαμένο μετάλλιο», «Νυχτερινή περιπολία». Ρεπόρτερ της εκπομπής ήταν ο Γιώργος Λιάνης, ο Κώστας Χαρδαβέλας και ο Γιάννης Δημαράς, ενώ το πρώτο θέμα («Χωριό, κάτοικος ένας») σκηνοθέτησε ο Θόδωρος Αγγελόπουλος. Καθιερώθηκαν επίσης τα «Ανοιχτά χαρτιά» με τον Μάκη Γιομπαζολιά και τα «Κυριακάτικα» με την Έλενα Ακρίτα και τον Δημήτρη Κωνσταντάρα.
Ένα άλλο είδος εμφανίστηκε αυτή την περίοδο, το ντοκιμαντέρ, όπως τα «Γεφύρια του Ιονίου» (1984) του Δημήτρη Μαυρίκιου, ένα οδοιπορικό στη Μεγάλη Ελλάδα και η ανίχνευση των ελληνικών πολιτιστικών επιδράσεων στην Καλαβρία, το «Πανόραμα του αιώνα» και το «Ζήτω το ελληνικό τραγούδι» του Διονύση Σαββόπουλου.
Στον τομέα της ψυχαγωγίας όμως τα βήματα ήταν πιο αργά και άτολμα. Οι μεν θεατρικές παραγωγές ατόνησαν και υποχώρησαν σε ποιότητα, ενώ τα μουσικά σόου δεν ξεχώρισαν.
Ένα ακόμα χαρακτηριστικό της εποχής ήταν η παντοδύναμη εισβολή της διαφήμισης. Τα διαφημιστικά μηνύματα ήταν επιτυχέστερα του πρόσφατου παρελθόντος, αλλά μεταδίδονταν με καταιγιστικό ρυθμό «σπάζοντας τα νεύρα» των τηλεθεατών.
Με το νόμο 1288/82 η ΥΕΝΕΔ μετονομάστηκε σε ΕΡΤ-2 και για πρώτη φορά τοποθετήθηκε «πολιτική» ηγεσία με πρόεδρο τον Σούλη Αποστολόπουλο και επικεφαλής της επιτροπής προγράμματος τη Μαριέτα Ριάλδη.
Η νέα ηγεσία αρνήθηκε να μεταδώσει τις παραγγελίες της παλιάς διοίκησης της Νέας Δημοκρατίας και η τηλεόραση έμεινε χωρίς σίριαλ. Το πρόγραμμα καλύφθηκε από ντοκιμαντέρ με ζώα και ενημερωτικές εκπομπές.
Μετά από πολλούς μήνες παρουσιάστηκαν τα «Λαυρεωτικά», ακολούθησαν το «Γιάννης και Μαρία» του Πάνου Γλυκοφρύδη, οι «Απόμαχοι» του Παντελή Βούλγαρη και άλλες απόπειρες των Κουτελιδάκη, Βασίλη Γεωργιάδη, Αλέξη Δαμιανού, Κώστα Αριστόπουλου προσπαθώντας να κάνουν κάτι που να ταιριάζει στις νέες σοσιαλιστικές αλλαγές, αλλά απέτυχαν να πάρουν μαζί τους το κοινό.
Ο Γιάννης Σμαραγδής κατάφερε ό,τι δεν μπόρεσαν οι άλλοι. Σφράγισε αυτή την περίοδο με το «Χατζημανουήλ» και το «Χαίρε, Τάσο Καρατάσο».
Αξιοσημείωτες και οι προσπάθειες του Φώτη Μεσθεναίου με το «Μινόρε της αυγής» και του Κώστα Κουτσομύτη με τον «Καπνισμένο ουρανό».
Αντώνης Καφετζόπουλος και Αθηνά Τσιλύρα στο «Μινόρε της αυγής»
Η ταινία του Νίκου Αλευρά «Πέφτουν οι σφαίρες σαν το χαλάζι» προκάλεσε την πτώση του Αποστολόπουλου, λόγω μιας τολμηρής σκηνής που πανικόβαλλε τους τεχνικούς και κατέβασαν τους διακόπτες έπειτα από πολλά τηλεφωνήματα του κοινού. Διάδοχός του ο Νίκος Τσουγιόπουλος.
Το 1983 έγιναν νέες διοικητικές αλλαγές, αυτή τη φορά στην ΕΡΤ, με την αποχώρηση του διδύμου Ρωμαίου – Βασιλικού. Ο παλαίμαχος δημοσιογράφος Βάσος Μαθιόπουλος διαδέχτηκε τον Γιώργο Ρωμαίο στην ηγεσία της ΕΡΤ, αλλά πολύ γρήγορα η διοίκηση Μαθιόπουλου παρέδωσε τη θέση της στην επόμενη. Μετά τις εκλογές του 1985 ανέλαβε ο καθηγητής του Παντείου Γιώργος Κοντογιώργης, μαζί του ο αρθρογράφος Χριστόφορος Αργυρόπουλος και ο αρχισυντάκτης των «Νέων» Νικηφόρος Αντωνόπουλος.
Τους διαδέχτηκαν ο Θόδωρος Χαλάτσης και ο Νίκος Σωτηριάδης, που τα κατάφεραν πολύ γρήγορα.
Με ένα ακόμα νομοσχέδιο, το 1739/1987, αναδιοργανώθηκε η ΕΡΤ και τα δύο κρατικά κανάλια συγχωνεύτηκαν σε έναν ενιαίο φορέα που πήρε τη μορφή ανώνυμης εταιρείας. Στην ΕΤ1 ανέλαβε ο Νίκος Σηφουνάκης και στην ΕΤ2 ο Δημήτρης Παλαιοθόδωρος με το δημοσιογράφο Ανδρέα Χριστοδουλίδη ως πρόεδρο του ενιαίου φορέα. Τον Παλαιοθόδωρο διαδέχτηκε ο Δημήτρης Ιατρόπουλος, ενώ ο Νίκος Σηφουνάκης αντικαταστάθηκε από τον Κώστα Κωβαίο.
Ταυτόχρονα προέβη στην ίδρυση και ανεξαρτητοποίηση της ΕΤ3 για να λειτουργήσει ως αντίβαρο του TV-100 στην πόλη της Θεσσαλονίκης, ενώ αποφάσισε την αναδιανομή των δορυφορικών καναλιών στις δέκα μεγαλύτερες πόλεις της χώρας.
Η ιδιωτική τηλεόραση
Δέκα χρόνια μετά το 1980 ξεκίνησε η μεγάλη περιπέτεια της ιδιωτικής τηλεόρασης, που σάρωσε κυριολεκτικά το κατεστημένο της ΕΡΤ, αφού η δημόσια τηλεόραση έχασε την αξιοπιστία της, τους τηλεθεατές της και έπεσε στην αφάνεια…
Το καλοκαίρι του 1989 κι ενώ επικρατούσε χάος στις ερτζιανές συχνότητες η κυβέρνηση Τζανετάκημε το νόμο 1866/1989 προχώρησε στη νομιμοποίηση της λειτουργίας της «μη κρατικής ραδιοφωνίας και τηλεόρασης» δίνοντας προσωρινή άδεια λειτουργίας σε δύο ιδιωτικά κανάλια, στο Mega και στη Νέα Τηλεόραση.
Το Mega ξεκίνησε στις 20 Νοεμβρίου 1989 και ήταν ο πρώτος ιδιωτικός τηλεοπτικός σταθμός που λειτούργησε στην Ελλάδα, εγκαινιάζοντας την εποχή της ιδιωτικής τηλεόρασης στη χώρα μας.
Το πρώτο αξιόλογο σίριαλ που παρουσιάστηκε στο Mega ήταν ο πολύ ατμοσφαιρικός «Επισκέπτης της ομίχλης» του Αντώνη Τέμπου, ενώ πρώτη κωμική σειρά ήταν «Οι αυθαίρετοι» του Βασίλη Νεμέα (1989) σε σκηνοθεσία του Νίκου Κουτελιδάκη.
Λίγες εβδομάδες αργότερα, πάλι στο Mega, εμφανίστηκαν οι «Τρεις Χάριτες» (1990-1992) της συγγραφικής δυάδας Μιχάλη Ρέππα και Θανάση Παπαθανασίου, σειρά που δημιούργησε με την επιτυχία της ένα μικρό θρύλο.
Την επόμενη σεζόν (1991) ήταν η σειρά των «Απαράδεκτων», μιας ακόμα σειράς του Mega που άφησε «εποχή».
Η επιτυχία αυτών των τριών πρώτων κωμικών σειρών συγκατοίκησης δημιούργησε «μόδα» και μια προσπάθεια μίμησης στην οποία θυσίασαν πολλοί σεναριογράφοι.
Οι «Απαράδεκτοι» Β. Μπονάτσος, Σ. Παπαδόπουλος, Δ. Παπαδοπούλου και Γ. Μπέζος
Άλλες σειρές που πέρασαν στην ιστορία της τηλεόρασης ήταν και οι «Δις εξαμαρτείν» και «Ντόλτσε Βίτα». Ξεχωριστή περίπτωση οι «Δέκα Μικροί Μήτσοι» του Λάκη Λαζόπουλου, που προβλήθηκαν επί 8 χρόνια – ένα σπάνιο τηλεοπτικό γεγονός.
Ο Λάκης Λαζόπουλος ως «χήρα Μήτση»
Κι ενώ η Νέα Τηλεόραση ουδέποτε εμφανίστηκε με πρόγραμμα στις συχνότητες, την παραμονή της Πρωτοχρονιάς του 1989 έκανε την είσοδό του στο τηλεοπτικό τοπίο το δεύτερο μεγάλο ιδιωτικό κανάλι, ο ΑΝΤ1. Την παρουσίαση του κεντρικού δελτίου ειδήσεων ανέλαβε ο γνωστός δημοσιογράφος Τέρενς Κουίκ, που παραιτήθηκε για το σκοπό αυτό από την ΕΤ1.
Τρία χρόνια μετά, το 1993, ο ΑΝΤ1 βγήκε από τα σύνορα της Ελλάδας και με τη δηµιουργία δύο συνδροµητικών τηλεοπτικών καναλιών, του ΑΝΤ1 Satellite το 1993 και του ΑΝΤ1 Pacific το 1997, έγινε ζωντανή γέφυρα επικοινωνίας της πατρίδας με του απόδημους Έλληνες στην Αυστραλία και την Αμερική. Την ίδια χρονιά δημιουργήθηκε ο ΑΝΤ1 ΤV Κύπρου. Μία από τις πρωτιές του ήταν η πρωινή ζώνη ενημέρωσης και ψυχαγωγίας, που ξεκίνησε το 1991 με το «Καλημέρα Ελλάδα» και τον «Πρωινό καφέ», εκπομπές που συνεχίζονται μέχρι σήμερα.
Το 1993 βγήκε για πρώτη φορά στον αέρα το ιδιωτικό κανάλι ΣΚΑΪ. Ένα κανάλι με καθαρά ενημερωτικό προφίλ, αφού μετέδιδε μόνο ειδήσεις και ενημερωτικές εκπομπές τρέχουσας επικαιρότητας. Το 1997 ο ΣΚΑΪ άλλαξε ιδιοκτησιακό καθεστώς και μετονομάστηκε αρχικά σε Αlpha-skai και στη συνέχεια σε Alpha.
Το κανάλι με τη νέα ονομασία του ξεκίνησε μια πορεία μετάβασης σε μια νέα εποχή.
Στις 4 Δεκεμβρίου 1993 έστειλε το σήμα του στον τηλεοπτικό αέρα της Ελλάδας άλλο ένα ιδιωτικό κανάλι, το Star Channel. Με περισσότερα από 100 ιδιόκτητα κέντρα εκπομπής, καλύπτοντας το 95% του πληθυσμού της χώρας, έχει περάσει στη συνείδηση των τηλεθεατών ως το κανάλι με τις καλύτερες ξένες ταινίες και σειρές, γεγονός για το οποίο έχει βραβευτεί δύο φορές από τα τηλεοπτικά βραβεία «Πρόσωπα» του περιοδικού «TV Έθνος».
Από το 1999 το Star περιλήφθηκε στο δορυφορικό ψηφιακό πακέτο της ΝΟVA. Επίσης, το πρόγραμμά του μεταδίδεται μέσω του δορυφόρου Hotbird της Eytelsat, το οποίο παρακολουθούν συνδρομητές από τα Βαλκάνια, τις χώρες της δυτικής Ευρώπης, της Μεσογείου και της Μ. Ανατολής.
Στις 29 Οκτωβρίου 2000 βγήκε στον αέρα το Alter Channel με παρουσιαστή στο κεντρικό δελτίο ειδήσεων τον Νίκο Αλιάγα. Στο πρόγραμμα ακολούθησε ο Θανάσης Λάλας με την εκπομπή «Ένας κι ένας». Βασικοί συνεργάτες του σταθμού και παρουσιαστές των δελτίων ήταν η Αλεξάνδρα Καπελεντζή και ο Άκης Παυλόπουλος.
Πριν δημιουργηθεί το Alter η ανώνυμη εταιρεία Ελεύθερη Τηλεόραση, που ιδρύθηκε το 1990, με το Κανάλι 29 ήταν ο πρώτος ιδιωτικός σταθμός ο οποίος είχε εκπέμψει τον Οκτώβριο του 1989.
Το παλιό New Channel μετονομάστηκε σε Tempo, ενώ το τηλεοπτικό τοπίο συμπλήρωναν και πολλά άλλα μικρότερα κανάλια.
Ένα ακόμα στοιχείο της νέας τηλεοπτικής πραγματικότητας ήταν η επιδίωξη δημιουργίας νέων «σταρ» στον τομέα ψυχαγωγίας. Ήδη από τις αρχές της δεκαετίας του ’90 είχαμε την παρουσίαση του φαινομένου της Ρούλας Κορομηλά, της πρώτης «Σταχτοπούτας» της ελληνικής τηλεόρασης.
Δημοσιογράφοι όπως οι Λιάνα Κανέλλη, Άννα Παναγιωταρέα, Πάνος Παναγιωτόπουλος, Γιάννης Πρετεντέρης, Παύλος Τσίμας, Στέλιος Κούλογλου, Νίκος Χατζηνικολάου, Τέρενς Κουίκ,Παντελής Καψής διέπρεψαν αυτή την περίοδο, διατηρώντας ο καθένας το προσωπικό του στυλ, ενώ αξιοσημείωτος είναι ο τρόπος παρουσίασης του δελτίου ειδήσεων από τον Νίκο Ευαγγελάτο.
Ν. Χατζηνικολάου – Ρ. Κορομηλά – Ε. Μενεγάκη
Στο ίδιο χρονικό διάστημα οι διοικήσεις στα δύο κρατικά κανάλια άλλαζαν με τόσο γρήγορους ρυθμούς, που δεν μπορούσες πλέον να συγκρατήσεις ονόματα: Ροδόλφος Μορώνης, Μιχάλης Δημητρίου, Θανάσης Βαλτινός, Δημήτρης Γιανναράκος, Δημήτρης Κατσίμης, Τάσος Αλεξίου,Γιώργος Σταματελόπουλος, Ευτύχιος Γιαννακόπουλος, Παναγιώτης Παναγιώτου και άλλοι έκατσαν κατά καιρούς στην ηλεκτρική καρέκλα των κρατικών καναλιών.
Την περίοδο μάλιστα 1993-94 η ανυποληψία των κρατικών καναλιών άγγιξε το ναδίρ. Αντιμετώπισαν ακόμα και απεργίες, πικετοφορίες και πορείες διαμαρτυρίας των σκηνοθετών και των παραγωγών, οι οποίοι κατασκήνωσαν στο κρατικό ραδιομέγαρο της Αγίας Παρασκευής απαιτώντας «εδώ και τώρα» την εξόφληση των οφειλομένων. Επακόλουθο αυτών των γεγονότων ήταν τα κρατικά κανάλια να χαρακτηριστούν ως «γίγαντες σε λήθαργο» και να βυθιστούν σε χειμερία νάρκη, από την οποία ακόμα δεν έχουν συνέλθει, παρά τις διάφορες κατά καιρούς σπασμωδικές ενέργειες.
Το 1994 ήταν σταθμός στην ιστορία της ΕΡΤ3, καθώς με νομοθετική ρύθμιση απέκτησε διοικητική, οικονομική και προγραμματική αυτοτέλεια. Μια νέα εποχή άρχισε. Με όραμα και σταθερά βήματα διοίκηση και εργαζόμενοι προχώρησαν στην δημιουργία μιας σύγχρονης και δυναμικής περιφερειακής τηλεόρασης.
Η διοικητική αυτοτέλεια της ΕΡΤ3 εξασφαλίστηκε με τη σύσταση Διοικούσας Επιτροπής και την οικονομική αυτοδυναμία.
Κατά τη διάρκεια αυτής της ιστορικής περιόδου η ΕΡΤ αγωνίστηκε να ανακτήσει το χαμένο έδαφος που της «άρπαξαν» τα ιδιωτικά κανάλια με τη δυναμική παρουσία τους.
Το 1996 «βγήκε στον αέρα» και το Teletext της ΕΤ3, μια νέα τότε υπηρεσία για την ενημέρωση του πολίτη. Το πρώτο περιφερειακό τηλεοπτικό στούντιο της ΕΤ3 δημιουργήθηκε το 1995 στη Φλώρινα και ακολούθησαν το 1998 η Μυτιλήνη και η Κομοτηνή. Το τρίτο κανάλι της δημόσιας τηλεόρασης ήταν παντού, όπου χτυπούσε ο σφυγμός της Βόρειας Ελλάδας.
Δημιουργήθηκε το δορυφορικό πρόγραμμα μετά από διακρατική συμφωνία των κυβερνήσεων Ελλάδας – Κύπρου σαν προσπάθεια προσέγγισης της ομογένειας και του διεθνούς κοινού. Το σήμα της δορυφορικής ΕΡΤ λαμβάνεται σε Ευρώπη και Βόρεια Αφρική, στις χώρες της πρώην Σοβιετικής Ένωσης και στη Μέση Ανατολή.
Το 1997 επιτεύχθηκε με νομοθετική ρύθμιση η διαφοροποίηση της φυσιογνωμίας των τηλεοπτικών καναλιών της ΕΡΤ. Η ΕΤ1 έγινε πλέον το πρώτο πολυσυλλεκτικό ψυχαγωγικό κανάλι της δημόσιας τηλεόρασης, ενώ η ΕΤ2 μετονομάστηκε σε ΝΕΤ (Νέα Ελληνική Τηλεόραση) και καθιερώθηκε ως ενημερωτικό και δημοσιογραφικό κανάλι. Οι πρώτες επιφυλάξεις για την «αποτυχία» του εγχειρήματος ξεπεράστηκαν και η ΝΕΤ έγινε αποδεκτή από τους τηλεθεατές, καθώς βελτιώθηκε η φυσιογνωμία της.
Το 1997 η ΕΡΤ επιχείρησε άλλο ένα μεγάλο άλμα: το πρόγραμμα άρχισε να εκπέμπεται προς Αμερική και Καναδά. Ένα χρόνο αργότερα το κοινό διευρύνθηκε σημαντικά: το πρόγραμμα εντάχθηκε στα καλωδιακά δίκτυα της Γερμανίας και του Βελγίου.
Η συνδρομητική τηλεόραση ξεκίνησε στην Ελλάδα με τη Multichoice Hellas, η οποία ανέπτυξε με ιδιαίτερη επιτυχία δραστηριότητες στον ευρύτερο χώρο των συνδρομητικών τηλεοπτικών υπηρεσιών, στην αναλογική αλλά και ψηφιακή συνδρομητική τηλεόραση. Από το Δεκέμβριο του 1999 η Multichoice προσφέρει στους Έλληνες συνδρομητές τα δημοφιλέστερα, σε παγκόσμιο επίπεδο, συνδρομητικά προγράμματα με δορυφορική εικόνα μέσω Νοva, της πρώτης ψηφιακής δορυφορικής πλατφόρμας.
Το μπουκέτο της Nova μεταξύ άλλων περιλαμβάνει:
– Κινηματογραφικά κανάλια
– 5 αθλητικά κανάλια
– 2 παιδικά κανάλια
– 3 ενημερωτικά κανάλια
– 4 διεθνούς κύρους κανάλια με ντοκιμαντέρ.
Η Σύγχρονη Εποχή
Στις 8 Ιανουαρίου 2001 βγήκε στον αέρα το Extra channel. Η συχνότητα, που ήταν γνωστή ως Κανάλι 40, αγοράστηκε από τον Βασίλη Λεβέντη, ο οποίος τώρα έχει τηλεοπτική παρουσία με τον «Πολιτικό Μαραθώνιο» από το νέο κανάλι.
Από τον Οκτώβριο του 2003 η ΕΤ3 με νέα ηλεκτρονική διεύθυνση στο Διαδίκτυο παρέχει πλούσιο οπτικό υλικό και χρήσιμες πληροφορίες για τα ντοκιμαντέρ δικής της παραγωγής.
Η σταθερή προσήλωση της ΕΤ3 στην έγκυρη ενημέρωση και την ποιοτική ψυχαγωγία επιβραβεύτηκε με σημαντικά βραβεία και διακρίσεις, που απονεμήθηκαν στις εκπομπές «Κυριακή στο χωριό» και «Κάθε τόπος και τραγούδι» στο διαγωνισμό «Πρόσωπα 2006» του περιοδικού «TV Έθνος», ενώ με βραβεία «Μπότση» έχουν τιμηθεί τα δύο τελευταία χρόνια η εκπομπή «Διασπορά» της ΕΤ3 και οι δημοσιογράφοι Παντελής Σαββίδης και Γιώργης Μελίκης.
Η ΕΡΤ πρωτοπόρησε και «έγραψε» για άλλη μια φορά τηλεοπτική ιστορία μέσω της ψηφιακής τηλεόρασης, ανταποκρινόμενη δυναμικά στις προκλήσεις των τεχνολογικών εξελίξεων. Έτσι, στις 16 Ιανουαρίου 2006, μετά από επίπονη και έντονη προετοιμασία, η ΕΡΤ πραγματοποίησε την πρώτη επίγεια ψηφιακή μετάδοση εικόνας στη χώρα μας με την εκπομπή του σήματος τριών νέων πιλοτικών ψηφιακών προγραμμάτων (καναλιών) της ΕΡΤ και την ψηφιακή αναμετάδοση του ΡΙΚ SAT.
Στις 20 Μαρτίου 2006 το πρώτο ψηφιακό κανάλι της ΕΡΤ, το Πρίσμα+, ξεκίνησε επίσημα την κανονική προβολή του προγράμματός του. Ακολούθησαν στις 25 Απριλίου 2006 το Σινέ+ και στις 29 Μαΐου 2006 το Σπορ+, έχοντας ήδη στο ενεργητικό του την επιτυχημένη απευθείας μετάδοση των Χειμερινών Ολυμπιακών Αγώνων.
Το 2006 η τηλεθέαση για αρκετές εκπομπές του Mega έφτασε σε επίπεδα-ρεκόρ. Η τηλεοπτική σειρά «Στο παρά πέντε» καταχωρίστηκε ως το μόνο μη ποδοσφαιρικό γεγονός το οποίο την περίοδο 2001-2006 συγκέντρωσε μέσο όρο τηλεθέασης 49,6% στο σύνολο του πληθυσμού.
Οι πρωταγωνιστές της σειράς «Στο παρά πέντε»
Το Φεβρουάριο του 2006 ο Όµιλος ΑΝΤΕΝΝΑ εγκαινίασε τη λειτουργία του ΑΝΤ1 Europe, μια συνδροµητική υπηρεσία µέσω του δηµοφιλούς δορυφόρου Hotbird που παρέχεται σε περισσότερες από 44 ευρωπαϊκές χώρες.
Για τους συνδροµητές του στην Αμερική ο Όμιλος ΑΝΤΕΝΝΑ εγκαινίασε το Σεπτέµβριο του 2006 και το Blue Music Channel, ένα νέο μουσικό τηλεοπτικό κανάλι με ελληνικές επιτυχίες, συναυλίες, συνεντεύξεις και όλα τα τελευταία νέα από την ελληνική μουσική σκηνή.
Το 2007 για πρώτη φορά στην ελληνική τηλεόραση εντάχθηκε στη ζώνη υψηλής τηλεθέασης (prime time) καθημερινή τηλεοπτική σειρά σημειώνοντας μεγάλη επιτυχία. Συγκεκριμένα, η καθημερινή σειρά «Μαρία η άσχημη» σημείωσε για τους μήνες Ιανουάριο-Ιούνιο μέσο μερίδιο 40,6% . Το σύνολο του πληθυσμού που παρακολούθησε την τηλεοπτική σειρά έστω και για ένα λεπτό ανήλθε κατά μέσο όρο σε 2,6 εκατ. Επίσης, οι ζωντανές μεταδόσεις (live shows) της σειράς «So you think you can dance» σημείωσαν την υψηλότερη κάλυψη ανάμεσα σε όλα τα υπόλοιπα reality format του Mega («Bar», «Φάρμα» και «Survivor»). Το σύνολο του πληθυσμού που παρακολούθησε τα live shows έστω και για ένα λεπτό ανήλθε κατά μέσο όρο σε 3,7 εκατ. τηλεθεατές.
Επίλογος
Στην αυγή του 21ου αιώνα η ελληνική τηλεόραση σε τεχνολογικό επίπεδο έχει καλύψει την τεράστια απόσταση που τη χώριζε άλλοτε από την υπόλοιπη Ευρώπη, εξακολουθεί, ωστόσο, να αντιμετωπίζει σοβαρά θεσμικά προβλήματα. Οι άδειες των ιδιωτικών καναλιών εξακολουθούν να είναι σε εκκρεμότητα. Ο πολλές φορές υπερβολικός και έξω από κάθε όριο τηλεοπτικής ανέχειας καταιγισμός διαφημίσεων καθιστά προβληματική την παρακολούθηση κάποιων εκπομπών και αθλητικών μεταδόσεων. Η δεοντολογία και η προστασία του πολίτη από την αδιακρισία του τηλεοπτικού φακού εξακολουθεί να είναι ζητούμενο. Ο προσανατολισμός των αναθέσεων σε «δοκιμασμένους συνεργάτες» και το καπάρωμα με συμβόλαια ηθοποιών και άλλων ανθρώπων της τηλεόρασης μεταβάλλει τα κανάλια σε μια «κλειστή παρέα», όπου κάθε χρόνο οι ίδιοι άνθρωποι γράφουν, σκηνοθετούν, παράγουν και παίζουν.
Ο νέος τρόπος παρουσίασης των ειδήσεων αντικατέστησε τον παλαιοντολογικό τρόπο των κρατικών καναλιών, όπου τα πάντα εστιάζονταν στις κυβερνητικές δραστηριότητες και στην προσωπικότητα του εκάστοτε πρωθυπουργού. Σήμερα το δελτίο ειδήσεων αποτελεί τη «ναυαρχίδα» κάθε καναλιού και είναι προσεκτικά διαφημισμένο. Περιλαμβάνει ένταση, δραματικές εκφωνήσεις γεμάτες κοσμητικά επίθετα και χαρακτηρισμούς με τους οποίους παλιότερα διαφημίζονταν ταινίες τρόμου. Η σκηνοθεσία μεταβάλλει εντέχνως τα αστυνομικά ρεπορτάζ σε αστυνομικές ταινίες χρησιμοποιώντας εικόνες αρχείου για να δραματοποιηθούν οι εκφωνήσεις.
Τα πιο «σκανδαλιστικά» και «πικάντικα» θέματα που αφορούν οικογενειακές διαμάχες επωνύμων μεταφέρονται στα λεγόμενα «παράθυρα», όπου γαργαλιστικές λεπτομέρειες από την ιδιωτική ζωή προσωπικοτήτων εκτίθενται στη δημόσια περιέργεια και σχολιάζονται. Όχι μόνο από τους ίδιους αλλά και από δικηγόρους, γείτονες και συγγενείς, αστυνομικούς, ιερείς, ακόμα και από διάφορους «καλλιτέχνες», οι οποίοι θεωρώντας το παράθυρο ως μια καλή ευκαιρία επαγγελματικής προβολής, παρουσιάζονται για να σχολιάσουν και αυτοί ως «πολίτες» τα δρώμενα, διαφημίζοντας εμμέσως τις δουλειές τους!
Το Εθνικό Ραδιοτηλεοπτικό Συμβούλιο (ΕΣΡ) που ιδρύθηκε για να εποπτεύει την εφαρμογή του νόμου και να χορηγεί τις μόνιμες άδειες λειτουργίας στα κανάλια αδυνατεί μέχρι τώρα να παίξει το ρόλο που του ανατέθηκε. Έμπλεξε σ’ έναν κωμικοτραγικό κυκεώνα συνεχούς μελέτης φακέλων, ενστάσεων και γνωμοδοτήσεων επιβεβαιώνοντας το ότι ένα από τα ζητούμενα στη χώρα μας είναι η εφαρμογή των νόμων.
Παρά τα όσα γράφονται και υποστηρίζονται, το τηλεοπτικό κοινό έχει βαρεθεί αυτή τη στημένη ενημέρωση και ψυχαγωγία και αναζητά τη γνησιότητα. Δεν είναι τυχαία άλλωστε η μείωση του αριθμού των τηλεθεατών τα τελευταία χρόνια. Τη βρίσκουν με το ζάπινγκ, αλλά η τηλεόραση δεν είναι μόνο η εικόνα. Είναι και ο λόγος!
Μικρή Αναδρομή στην ιστορία του Θεάτρου στην Τηλεόραση
Το θέατρο, όπως και ο κινηματογράφος, αποτέλεσε για την ελληνική τηλεόραση μια από τις πρώτες και κύριες πηγές για την καλλιτεχνική της έκφραση. Το ίδιο, άλλωστε, έχει συμβεί με τις «τηλεοράσεις» όλου του κόσμου.
Εκτός του ότι τα περισσότερα τηλεοπτικά προγράμματα καλλιτεχνικού χαρακτήρα (έργα συνεχείας, διασκευές λογοτεχνικών έργων κλπ.) έχουν κυρίως θεατρική μορφή, αμέτρητα είναι τα καθαρώς θεατρικά έργα που παρουσιάστηκαν στην ελληνική τηλεόραση, από την έναρξή της μέχρι σήμερα.
Οι πρώτες απόπειρες για παρουσίαση θεατρικών έργων (ολόκληρων ή μονόπρακτων) έγιναν πριν ακόμα καθιερωθεί ή μαγνητοσκόπηση. Από τα πρώτα – πρώτα, δηλαδή, βήματα της τηλεοράσεως. Οι απόπειρες αυτές έχουν, και πολύ περιορισμένες ήταν αλλά και όχι ιδιαίτερα πετυχημένες. Πράγμα φυσικό άλλωστε, αφού τα έργα εκπέμπονται απευθείας. Αλλά, και όταν άρχισε να χρησιμοποιείται η μαγνητοσκόπηση, οι προσπάθειες για παρουσίαση θεατρικών έργων κανονικής διάρκειας παρέμειναν αραιές.
Η πρώτη τακτική θεατρική εκπομπή με το γενικό τίτλο «Το μικρό θέατρο» ήταν ένα πρόγραμμα μονοπράκτων. Αρχισε να βγαίνει στον αέρα από την ΥΕΝΕΔ το Νοέμβριο του 1971. Είναι η εποχή που στην ελληνική τηλεόραση θριαμβεύει ο «Αγνωστος πόλεμος» και αρκετά ακόμα έργα συνεχείας κάνουν επιτυχημένη καριέρα («Κοκορόμυαλη», «Κύριος, Κυρία και Μαμά» κ.ά.).
Εμπνευστής της εκπομπής (που κράτησε μέχρι το 1973), ένας γνωστός θεατράνθρωπος, ο Μήτσος Λυγίζος. Παραγωγός και σκηνοθέτης ο ίδιος, (ενώ την τηλεοπτική λήψη διηύθυνε ο Βασίλης Βλαχοδημητρόπουλος).
Τον ίδιο περίπου καιρό εμφανίζεται και η πρώτη τακτική εκπομπή θεατρικών έργων κανονικής διάρκειας, «Το θέατρο του Σαββάτου», που αργότερα καθιερώθηκε με τον τίτλο «Το μεγάλο θέατρο». Ηταν μια παραγωγή των «Ελληνικών Επιχειρήσεων Τηλεοράσεως» Σπύρου Σπυρίδη. Την καλλιτεχνική επιμέλεια της σειράς, είχε ο Βίων Παπαμιχάλης. Κορυφαίοι άνθρωποι του θεάτρου και του κινηματογράφου συνεργάστηκαν με το «Μεγάλο θέατρο» σε όλους τους τομείς. Στα τρία χρόνια ζωής αυτής της σειράς, παρουσιάστηκαν από τη μικρή οθόνη 55 θεατρικά έργα (ελληνικά και ξένα), όλα σχεδόν κινηματογραφημένα.
Λίγο αργότερα, στις αρχές του 1972, βγαίνει στον αέρα από το κανάλι του ΕΪΡΤ μια ακόμη εκπομπή μονοπράκτων, το «Θέατρο της Δευτέρας». Η εκπομπή κράτησε περίπου έναν χρόνο.
Από το 1973 που σταμάτησαν και το «μικρό» αλλά και το «μεγάλο θέατρο», στην ελληνική τηλεόραση μέχρι το 1976 δεν υπάρχει τακτική θεατρική εκπομπή. Αραιά και πού, κάνουν την εμφάνισή τους κάποιες, εντελώς έκτακτες, παρουσιάσεις θεατρικών έργων. Τα έργα αυτά, καθώς και εκείνα που στέλνει το «Ραδιοφωνικό Ιδρυμα Κύπρου», καλύπτουν στον τηλεοπτικό χώρο τον τομέα «θέατρο» κατά την περίοδο 1974-1976.
Το 1976 αρχίζει πάλι το «Θέατρο της Δευτέρας», εκπομπή τακτική, που συνεχίζεται ακόμα, ενώ παράλληλα, εξακολουθούν να εμφανίζονται αραιά κάποιες έκτακτες ελληνικές παραγωγές θεατρικών έργων, και – αραιότερα – παραγωγές της κυπριακής τηλεοράσεως. Αυτή τη φορά το «θέατρο της Δευτέρας» δεν παρουσιάζει μονόπρακτα, αλλά ολόκληρα θεατρικά έργα.
Αμέτρητα είναι τα θεατρικά έργα που παρουσιάστηκαν μέχρι σήμερα στην ελληνική τηλεόραση. Αδύνατο να μνημονευτούν όλα καθώς και οι δημιουργοί τους. Εδώ, με όσο γίνεται μεγαλύτερη πληρότητα, θα αναφερθούμε στις τακτικές θεατρικές εκπομπές. Και, για την καλύτερη παρουσίασή τους θα χωρίσουμε το διάστημα σε τέσσερις κατηγορίες:
1971-1973: όπου υπάρχουν τακτικές θεατρικές εκπομπές
1974-1975: περίοδος, χωρίς τακτική θεατρική εκπομπή
1976-1978: όπου κυριαρχεί το «Θέατρο της Δευτέρας»
1979, πρώτο εξάμηνο: το «θέατρο της Δευτέρας» και το «ελληνικό και ξένο μονόπρακτο».
Οπως είδαμε στη μικρή ιστορική αναδρομή που επιχειρήσαμε, αλλά και όπως θα φανεί καθαρότερα στην αναλυτική παρουσίαση των θεατρικών εκπομπών, πλούσια σε αριθμό έργων και ποικίλη σε θέματα είναι η θεατρική παραγωγή στην τηλεόραση από το 1971 μέχρι σήμερα.
Αυτό είχε σαν αποτέλεσμα, πάρα πολλοί άνθρωποι του θεάτρου (συγγραφείς, σκηνοθέτες, ηθοποιοί κ.λ.π.) να έχουν τη δυνατότητα επικοινωνίας με το ευρύτερο κοινό, που απλόχερα προσφέρει η τηλεόραση σα μέσο μαζικής επικοινωνίας. Η ποιοτική στάθμη, όμως, δεν είναι ανάλογη με τον όγκο της παραγωγής. Δυστυχώς, το θέατρο στην τηλεόραση δεν έχει καταφέρει ακόμα να γίνει τηλεοπτικό θέατρο. Η τηλεόραση χρειάζεται διαφορετική οπτική και διαφορετική τεχνική στο στήσιμο των έργων, απ’ ό,τι συντελείται στη σκηνή του θεάτρου.
Η γνώση της λειτουργικότητας του φακού είναι απαραίτητη προϋπόθεση για οποιοδήποτε τηλεοπτικό έργο, ενώ για ένα καλό τηλεοπτικό έργο απαραίτητη προϋπόθεση είναι η σωστή χρησιμοποίηση του φακού. Τα στοιχεία αυτά, κατά το μεγαλύτερο ποσοστό, φαίνεται ότι λείπουν από τις θεατρικές εκπομπές. Και κάτι σημαντικό ακόμα: ένα έργο που γράφτηκε για το θέατρο, για να μεταφερθεί στην τηλεόραση χρειάζεται ειδική προσαρμογή. Γιατί, διαφορετικά, έχουμε να κάνουμε με μαγνητοσκόπηση παραστάσεως, πράγμα που σχεδόν πάντα συμβαίνει με τα θεατρικά έργα στην ελληνική τηλεόραση.
Κλείνουμε αυτό το εισαγωγικό σημείωμα για το κεφάλαιο «Το θέατρο στην τηλεόραση» με την ευχή να βρούνε οι δημιουργοί καινούργιους – τηλεοπτικότερους – δρόμους για την παρουσίαση των θεατρικών έργων τους, δρόμους που θ’ αξιοποιούν και το θέατρο, αλλά και την τηλεόραση.
1971-1973
Πέντε τακτικές θεατρικές «εκπομπές» κυριαρχούν στις μικρές οθόνες και των δύο καναλιών κατά την περίοδο αυτή. Και αρχίζουμε με την πρώτη θεατρική εκπομπή:
Το μικρό θέατρο: Ηταν ένα πρόγραμμα μονοπράκτων στην ΥΕΝΕΔ. Ξεκίνησε το Νοέμβριο του 1971 και τερμάτισε τον Νοέμβριο του 1973. Δημιουργός και παραγωγός του προγράμματος, ο σκηνοθέτης Μήτσος Λυγίζος. Πάνω από 150 θεατρικά μονόπρακτα, ελληνικά και ξένα, παρουσίασε από την τηλεόραση η πρώτη αυτή θεατρική εκπομπή.
Πρώτο έργο της σειράς ήταν το «Ε, εσείς οι απ’ έξω…» του Ουίλιαμ Σαρογιάν. Μετάφραση και σκηνοθεσία του Μήτσου Λυγίζου. Στους πρώτους ρόλους, ο Γιώργος Τζώρτζης και η Σμαράγδα Σμυρναίου. Τηλεοπτικός σκηνοθέτης όλης της σειράς ο Βασίλης Βλαχοδημητρόπουλος.
Από το πλήθος των έργων που παρουσίασε αυτή η εκπομπή, αναφέρουμε ενδεικτικά τον «Ηλίθιο» του Πιραντέλλο, το «Ένα ηλιόλουστο πρωϊνό» του Κιντερό, την «Αρκούδα» του Τσέχωφ, την «Αξέχαστη φωνή» του Μπαρύ και πολλά άλλα.
Το μεγάλο θέατρο (αρχικά «Το θέατρο του Σαββάτου») ήταν η πρώτη τακτική εκπομπή θεατρικών έργων κανονικής διάρκειας. Κι αυτή, εκπομπή, της ΥΕΝΕΔ. Ξεκίνησε ένα μήνα αργότερα από το «μικρό θέατρο» (Δεκέμβριος 1971), και τερμάτισε στο τέλος του ’73. Ηταν μια παραγωγή της εταιρίας «Ελληνικές Επιχειρήσεις Τηλεοράσεως» του παραγωγού Σπύρου Σπυρίδη. Συνολικά, η εκπομπή αυτή παρουσίασε από την τηλεόραση 55 θεατρικά έργα, ελληνικά και ξένα. Την καλλιτεχνική επιμέλεια του όλου προγράμματος είχε ο Βίων Παπαμιχάλης, με συνεργάτες τον Αντώνη Μιχαλέα και τον Χρήστο Παληγιαννόπουλο, που έκαναν και την κινηματογραφική προσαρμογή των έργων.
Τα 55 αυτά θεατρικά έργα (πολλά από τα οποία ήταν κινηματογραφημένα) σκηνοθέτησαν οι Αντώνης Αντωνίου, Γιώργος Θεοδοσιάδης, Λυκούργος Καλλέργης, Λάμπρος Κωστόπουλος, Αντώνης Μιχαλέας, Κώστας Μπάκας, Δημήτρης Μυράτ, Αλέκος Σακελλάριος και Κωστής Τσώνος. Τη σκηνογραφική και ενδυματολογική επιμέλεια είχε ο Βασίλης Φωτόπουλος. Διευθυντές φωτογραφίας – οπερατέρ («των κινηματογραφημένων θεατρικών) ήταν οι: Σταμάτης Τρίπος, Νίκος Δημόπουλος και Δημήτρης Παπακωνσταντής.
Πρώτο έργο της σειράς ήταν το «Μια τρύπα στον τοίχο» του Υβ Μιράντ σε σκηνοθεσία Λάμπρου Κωστόπουλου. Στους πρώτους ρόλους ο Λυκούργος Καλλέργης, η Τζόλη Γαρμπή και ο Στέφανος Ληναίος.
Εκλεκτοί ηθοποιοί της ελληνικής σκηνής ερμήνευσαν τους βασικούς ρόλους των έργων, ενώ πολλοί νέοι ηθοποιοί ανεδείχθησαν πλάι τους.
Από το σύνολο των έργων της εκπομπής εκείνης αναφέρουμε ενδεικτικά: το «Φωτισμένο παράθυρο» του Ιωαννόπουλου, τον «Επιθεωρητή έρχεται» του Πρίσλεϋ, το «Όταν δεν τον περίμενα» του Λιδωρίκημ, την «Δεσποινίδα ετών 39» των Γιαννακόπουλου – Σακελλάριου, το «Πέρα απ’ τον ορίζοντα» του Ο’Νηλ, τη «Στέλλα Βιολάντη» του Ξενόπουλου, τον «Γυάλινο κόσμο» του Ουίλιαμς και πολλά άλλα.
Το θέατρο της Δευτέρας (περίοδος πρώτη): Ηταν μια δεύτερη εκπομπή μονόπρακτων, παραγωγή του ΕΪΡΤ αυτή τη φορά. Ξεκίνησε τον Ιανουάριο του 1972 και τερμάτισε τον Μάιο του 1973. Περίπου 60 μονόπρακτα είναι ο απολογισμός αυτής της σειράς, που τα σκηνοθέτησαν οι:
Πάνος Γλυκοφρύδης, Γρηγόρης Γρηγορίου, Θεόφιλος Ζαμάνης, Γιώργος Θεοδοσιάδης, Λυκούργος Καλλέργης, Κώστας Λυχναράς, Ιων Νταϊφάς, Βίκτωρ Παγουλάτος, Ανδρέας Φιλιππίδης και Σταμάτης Χονδρογιάννης.
Το πρώτο έργο της σειράς ήταν το «Εξπρές του Σαντιάγκο» της Ισιδώρας Ανγκουΐρε, σε σκηνοθεσία Γιώργου Θεοδοσιάδη και τηλεοπτική σκηνοθεσία («τηλεοπτική διεύθυνση» τότε) του Κώστα Λυχναρά.
Από τη σειρά αυτή των μονόπρακτων αναφέρουμε ενδεικτικά το «Αστεράκι» του Ζυλ Ρομαίν, τον «Προικοθήρα» του Δημήτρη Γιαννουκάκη, την «Αρια, αδελφή μου» του Μπέρτολντ Μπρεχτ, τον «Κύριο με τα παρδαλά» του Νίκου Ζακόπουλου, «Εκεί που είναι ο σταυρός» του Ο’Νηλ, την «Κυρία με το σκυλάκι» του Τσέχωφ και πολλά άλλα.
Το μονόπρακτο της Πέμπτης: Ηταν μια εκπομπή ανάλογη με εκείνη του «Μικρού Θεάτρου» του Μήτσου Λυγίζου.
Αρχισε στην ΥΕΝΕΔ τον Ιούλιο του 1972 και είχε διάρκεια έξι μήνες περίπου.
Παραγωγός, ο «Συνεργάτης χωρίς όνομα» (Νίκος Νικολαρέας) και σκηνοθέτες: ο Βασίλης Διαμαντόπουλος, ο Λυκούργος Καλλέργης, ο Δημήτρης Κωνσταντινίδης κ.ά.
Το σύνολο των μονοπράκτων αυτής της σειράς ανέρχονται περίπου στα 20. Πρώτο έργο ήταν το «Κύκνειο άσμα» του Τσέχωφ, σε σκηνοθεσία Λυκούργου Καλλέργη με βασικούς ηθοποιούς τον ίδιον και τον Χρήστο Δοξαρά.
Από τη σειρά των μονοπράκτων εκείνων, αναφέρουμε ενδεικτικά: το «Προς κατεδάφισιν» του Τένεσυ Ουΐλιαμς, το «Παράθυρο» του Νίκου Πολίτη, το «Ζήτω η ζωή» του Ντίνου Ταξιάρχη κ.ά.
Το Θέατρο των Νέων: Ηταν άλλη μια σειρά μονοπράκτων για το ΕΪΡΤ, που παρήγαγε η εταιρεία «Αστήρ TV». Την καλλιτεχνική ευθύνη είχε ο Στέφανος Ληναίος, και στόχος της εκπομπής ήταν να δώσει την ευκαιρία σε νέους ανθρώπους – κυρίως ηθοποιούς – να παρουσιάσουν τη δουλειά τους.
Η σειρά εκείνη, δυστυχώς, δεν πρόλαβε να ολοκληρώσει τους σκοπούς της, γιατί διακόπηκε (μόλις σχεδόν άρχισε) από τη δεύτερη δικτατορία (Ιωαννίδης).
Πρόλαβε ωστόσο να παρουσιάσει τα έργα: Ιονέσκο «Ο καινούργιος νοικάρης» (σκην. Μαρί Πωλ Παπαρά), Πρίσλεϋ «Το τριαντάφυλλο και η κορώνα» (σκ. Κ. Λυχναρά), Μπέρναρντ Σώου «Ο άνθρωπος του πεπρωμένου» (σκ. Πολ Σκλάβου) και Ντοστογιέφσκυ «Λευκές νύχτες» (σκ. Μαρίας Κωσταντάρου).
1974-1975
Στο διάστημα αυτό, τακτική θεατρική εκπομπή δεν υπάρχει σε κανέναν από τους δύο σταθμούς. Δεν λείπει όμως το «θέατρο». Το καλύπτουν κυρίως οι θεατρικές παραγωγές του Ραδιοφωνικού Ιδρύματος Κύπρου (ΡΙΚ), που, μαζί με παραγωγές του BBC, αποτελούν τη ραχοκοκαλιά των εκπομπών:
-Το θέαμα της Τετάρτης, και
-Το παγκόσμιο θέατρο
Μέσα στο πρόγραμμα των ξένων αυτών θεατρικών εκπομπών του ΡΙΚ και του BBC, αραιά και πού παρουσιάζονται και μερικά θεατρικά έργα ελληνικής παραγωγής – Ελλήνων ή ξένων συγγραφέων.
Ενδεικτικά αναφέρουμε: Τένεσυ Ουίλιαμς «Τριαντάφυλλο στο στήθος» (σκ. Στέλιου Παπαδάκη), Τ. Οσμπορν «Οργισμένα νιάτα» (σκ. Μηνά Χρηστίδη), Στρ. Καρρά «Ο συνοδός» (σκ. Στέλιου Παπαδάκη), Δημήτρη Μπόγρη «Η δράκαινα» (σκ. Σταμ. Χονδρογιάννη), Α. Ουέσκερ «Οι ρίζες» (σκ. Γιώργου Πρωτοπαπά), Τ. Μπουθ «Οι γυναίκες» (σκ. Γιώργου Μεσάλα) κ.ά.
Την ίδια εποχή στην ΥΕΝΕΔ υπάρχει μια ανάλογη εκπομπή.
Μεγάλο τηλεοπτικό θέαμα, όπου – μαζί με τις παραγωγές της αγγλικής τηλεοράσεως, που συνήθως την καλύπτουν – εμφανίζονται και μερικά ελληνικά θεατρικά έργα, κυρίως κωμωδίες, όπως: «Θανασάκης ο πολιτευόμενος», «Η Ρένα εξόκειλε» των Σακελλάριου – Γιαννακόπουλου κ.ά. – Από τον Μάρτιο του ’75 αρχίζουν σποραδικά να «γυρίζονται» και θεατρικά έργα από το ρεπερτόριο του ξένου δραματολογίου: Κασόνα «Τα δέντρα πεθαίνουν όρθια» (σκ. Μούλιου), Γκίμπσον «Το παιχνίδι της μοναξιάς» (σκ. Ν. Πράπα), Στρίμπεργκ «Μις Τζούλια» (σκ. Φ. Γεωργίτση) κ.ά. – Η εκπομπή αυτή με τις σποραδικές θεατρικές παραγωγές της, διατηρήθηκε μέχρι το 1978 και παρουσίασε συνολικά περί τα 15 έργα.
1976-1978
Τη διετία αυτή μια θεατρική εκπομπή κυριαρχεί στον ορίζοντα της τηλεοράσεως που ξαναήρθε με τον παλιό της τίτλο:
Το θέατρο της Δευτέρας (περίοδος δεύτερη). Από τον Ιανουάριο του ’76 αρχίζει μια νέα περίοδος της παλιάς αυτής εκπομπής των θεατρικών μονοπράκτων (που λειτούργησε, όπως είδαμε, από τον Ιανουάριο του ’72 μέχρι τον Μάιο, του ’73). Αυτή τη φορά ξεκίνησε με έργα κανονικής διάρκειας, με τα οποία συνεχίζει και μέχρι σήμερα. Είναι εσωτερική παραγωγή της ΕΡΤ, και την όλη ευθύνη έχει η Ελένη Μαβίλη – Μέξη.
Πρώτο έργο της δεύτερης αυτής περιόδου του «Θεάτρου της Δευτέρας» ήταν η «Στάση λεωφορείου» του Ουίλιαμ Ινκ, σε μετάφραση των Καρόλου Κουν – Μηνά Χρηστίδη και σκηνοθεσία του Μιχάλη Παπανικολάου. Στους πρώτους ρόλους, οι ηθοποιοί Ελένη Ανουσάκη, Στέλιος Κυριακίδης, Χρήστος Ζορμπάς, Βασίλης Τσάγκλος, Ρένα Βενιέρη, Υβόννη Μαλτέζου κ.ά.
Το 1976, η εκπομπή αυτή παρουσίασε από τη μικρή οθόνη του δικτύου της ΕΡΤ 35 θεατρικά έργα, κλασικά και σύγχρονα (25 ξένα και 10 ελληνικά). Ενδεικτικά αναφέρουμε: ο «Πλούτος» και οι «Ορνιθες» του Αριστοφάνη, ο «Βασιλικός» του Μάτεσι, η «Στέλλα Βιολάντη» του Ξενόπουλου, το «Χαλασμένο σπίτι» του Μελά, ο «Λάκος και η φάβα» του Ποντίκα, το «Καφενείο» του Γκολντόνι, τα «Παντολογήματα» του Γκόγκολ «Ετσι είναι, αν έτσι νομίζετε» του Πιραντέλο, το «Ιντερμέτζο» του Ζιροντού κ.ά.
Το ’77 παρουσιάστηκαν από την εκπομπή αυτή 42 έργα (28 ξένα και 14 ελληνικά). Καινούργιοι σκηνοθέτες, καινούργιοι σκηνογράφοι, καινούργιοι ηθοποιοί και άλλα έργα: «Βάτραχοι» του Αριστοφάνη, «Γαμήλιο εμβατήριο» του Τερζάκη, «Απαγωγή της Σμαράγδας» του Κουνελάκη, «Οι Γερμανοί ξανάρχονται» του Σακελλάριου, «Ο πατέρας» του Στρίνμπεργκ «Αρχοντοχωριάτης» του Μολιέρου, «Όλα τα παιδιά του Θεού έχουν φτερά» του Ο’Νηλ κ.ά.
Το 1978 από το «Θέατρο της Δευτέρας» παρουσιάστηκαν μόνο 19 έργα (15 ξένα και 4 ελληνικά), εξαιτίας της τετράμηνης απεργίας των ηθοποιών. Ενδεικτικά αναφέρουμε «Ο μικρός Εϋολφ» του Ιψεν, «Η στρίγγλα που έγινε αρνάκι» του Σαίξπηρ «Κολόμπ» του Ανούιγ, «Καινούργια ζωή» του Μπόγρη κ.ά.
Όλα αυτά τα έργα – μέχρι σήμερα – τα σκηνοθέτησαν οι: Αντώνης Αντωνίου, Κανέλλος Αποστόλου, Αντώνης Βογιάζος, Γιώργος Βουτσίνος, Πάνος Γλυκοφρύδης, Γιώργος Εμιρζάς, Σπύρος Ευαγγελάτος, Θεόφιλος Ζαμάνης, Ντίνος Ηλιόπουλος, Γιώργος Θεοδοσιάδης, Κώστας Κουτσομύτης, Λάμπρος Κωστόπουλος, Πέτρος Λωκράκτης, Στέφανος Ληναίος, Κώστας Λυχναράς, Γρηγόρης Μασαλάς, Γιώργος Μεσάλας, Σπύρος Μηλιώνης, Κωστής Μιχαηλίδης, Κώστας Μπάκας, Γκίκας Μπινιάρης, Στέλιος Παπαδάκης, Χρήστος Παπαδημούλης, Μιχάλης Παπανικολάου, Στέλιος Παυλίδης, Δημήτρης Ποταμίτης, Κώστας Ρηγόπουλος, Αλέκος Σακελλάριος, Ανδρέας Φιλιππίδης, Μίμης Φωτόπουλος, Σταμάτης Χονδρογιάννης και Διαγόρας Χρονόπουλος.
Τηλεοπτικοί σκηνοθέτες οι: Σταύρος Ζερβάκης, Κώστας Ζωγόπουλος, Κώστας Κατσαρόπουλος, Μανώλης Μαυρομάτης, Γιώργος Μίχος, Δημήτρης Παπακωσταντής, Στέλιος Ράλλης, Χρήστος Ράλλης, Ελίνα Τανιμανίδη, Δάφνη Τζαφέρη και Στάθης Τσώνος.
Σκηνογράφοι οι: Γιώργος Ανεμογιάννης, Βαγγέλης Βρασιβανόπουλος, Ρένα Γεωργιάδου, Μαρία Κανδρεβιώτου, Γιάννης Καρύδης, Γιάννης Κύρου, Γιώργος Μανούσκος, Μανώλης Μαριδάκης, Νίκος Μουκέλης, Δημήτρης Μυταράς, Σταύρος Ορνεράκης, Νίκος Πετρόπουλος, Γιάννης Σακελλαρίδης, Ελλη Σολομωνίδου – Μπαλάνου και Σάββας Χαρατσίδης.
Ετσι, με ένα μόνο θεατρικό πρόγραμμα και για τα δύο κανάλια, έληξε αισίως και η τριετία 1976, 1977 και 1978.
1979 πρώτο εξάμηνο
Δυο τακτικές θεατρικές εκπομπές υπάρχουν στα κανάλια αυτό το εξάμηνο: το «Θέατρο της Δευτέρας» στην ΕΡΤ (που συνεχίζει μια γόνιμη σταδιοδρομία) και μια άλλη καινούργια εκπομπή στην ΥΕΝΕΔ, το «Ελληνικό και ξένο μονόπρακτο», που άρχισε τον Απρίλιο αυτού του χρόνου.
23 θεατρικά έργα είναι ο απολογισμός του «Θεάτρου της Δευτέρας» κατά το πρώτο εξάμηνο του ’79 (15 ξένα και 8 ελληνικά). Ενδεικτικά αναφέρουμε:
«Ο κουρέας της Σεβίλλης» του Μπωμαρσαί, «Σχολείο γυναικών» του Μολιέρου, «Ο εχθρός του λαού» του Ιψεν, «Η Πανώρηα» του Χορτάτση, «Ο πρόγονος» του Τερζάκη, «Το ζαμπελάκι» του Ρώμα κ.ά.
Στους προηγούμενους σκηνοθέτες αυτής της εκπομπής, προσθέτουμε – γι’ αυτή την περίοδο – άλλους πέντε: Κώστας Ασημακόπουλος, Ντίνος Δημόπουλος, Κωστής Μιχαηλίδης, Σταύρος Ντουφεξής, Μαριέττα Ριάλδη, καθώς και έναν ακόμη τηλεοπτικό σκηνοθέτη, το Γιώργο Παπαδάκη.
Στο χώρο της θεατρικής σκηνογραφίας έχουμε να προσθέσουμε άλλα τρία ονόματα: Λίζα Ζαΐμη, Γιώργος Καλατζόπουλος και Γιώργος Πάτσας.
Το «Ελληνικό και ξένο μονόπρακτο» είναι μια καινούργια θεατρική εκπομπή της ΥΕΝΕΔ, που μεταδίδεται κάθε Κυριακή βράδυ. Υπεύθυνη της παραγωγής, η Καίτη Ντέηλ της εταιρίας «Διόνυσος» T.V.». Την καλλιτεχνική ευθύνη της εκπομπής έχουν οι ηθοποιοί Κώστας Μεσάρης και Σταύρος Αβδούλος.
Κατά το πρώτο εξάμηνο του ’79, η εταιρία (μέσα στην τρίμηνη λειτουργία της) παρουσίασε 10 μονόπρακτα θεατρικά έργα, που τα σκηνοθέτησαν οι: Πάνος Γλυκοφρύδης (2), Λάμπρος Κωστόπουλος (1), Γρηγόρης Μεσαλάς (1), Κωστής Τσώνος (4) και Κώστας Φέρρης (2). Τηλεοπτικοί σκηνοθέτες υπήρξαν, ο Βασίλης Βλαχοδημητρόπουλος και η Ελίνα Τανιμανίδη, ενώ σκηνογράφος για όλα τα μονόπρακτα, ο Γιώργος Στεργίου.
Πρώτο έργο της σειράς ήταν η «Αίτηση σε γάμο» του Τσέχωφ, σε σκηνοθεσία Κωστή Τσώνου, και με βασικούς ηθοποιούς, τους: Θύμιο Καρακατσάνη, Σπύρο Κωσταντόπουλο και Μίρκα Παπακωνσταντίνου.
Από τα άλλα έργα της σειράς αναφέρουμε ενδεικτικά: «Η βεγγέρα» του Ηλ. Καπετανάκη «Η αγάπη με καλωσόρισε» του Τζέημς Μπάρυ, «Ο Γενναίος» των Χωλ και Μίλντμας, «Πριν από το πρόγευμα» του Ευγ. Ο’Νηλ, «Ενοικιάζεται» του Ν. Λάσκαρη κ.ά.
20 Οκτωβρίου 1996. Η μέχρι τότε “Ώρα του καφέ“, οι ειδικές σελίδες μας με τα σταυρόλεξα και τα πνευματικά παιχνίδια μεταλλάσσονται σε ένα “έξυπνο περιοδικό” το “10“.
Στο ίδιο τεύχος στο αναμορφωμένο “TV Έθνος” παίρνει θέση η “Οικογένεια“. Παράλληλα γεννιέται και το “Ζαπ“. Το πρώτο μίνι τηλεοπτικό περιοδικό για παιδιά.
Το τι πρόσφεραν αυτές οι αλλαγές και οι νέες θεματικές ενότητες στους αναγνώστες μας, πόσο τις αγάπησαν και πόσο τους “έδεσαν” με το περιοδικό μας, δεν θα το πούμε εμείς.
Εσείς το ξέρετε καλύτερα. Εμείς, όμως, μπορούμε να σας υποσχεθούμε πως θα προσπαθούμε συνέχεια να σας προσφέρουμε περισσότερα.
Η αρχή έγινε πριν από 8 χρόνια … Η διεύθυνση και η συντακτική ομάδα του περιοδικού μας τόλμησε να συγκεντρώσει και να καταγράψει τα σημαντικά γεγονότα, τους σταθμούς (μικρούς και μεγάλους) και να ρίξει φως στα πρόσωπα που σημάδεψαν την πορεία της ελληνικής τηλεόρασης.
Το αποτέλεσμα της ήταν ένα CD-Rom που είχε τον τίτλο «Ιστορία Ελληνικής Τηλεόρασης» και δόθηκε το 2000 στους αναγνώστες μας.
Πολύ νερό κύλησε στο αυλάκι από τότε και σήμερα βρισκόμαστε στην ευχάριστη θέση να σας παρουσιάσουμε το DVD-Rom, πλέον, «Ιστορία της Ελληνικής Τηλεόρασης1966-2008» που αποτελεί μία πλήρη καταγραφή της θεαματικής αλλά και αμφιλεγόμενης πορείας της ελληνικής τηλεόρασης από τα πρώτα βήματά της μέχρι σήμερα.
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου