Όρβηλος, ύψ. 2.213 μ. νομού Σερρών, στα σύνορα με τη Βουλγαρία

Εισαγωγή-σύνδεση

«Το όρος Βόρας, ένας γιγάντιος ανταγωνιστής του Όρβηλου, είναι το σημείο απ όπου ξεκινούν
όλα τα νερά που περνούν μέσ΄ απ τη Μακεδονική Ιλλυρία, την Εορδαία, την Ελίμεια, την Πελαγονία και τις κοιλάδες..» (Πουκεβίλ Φραγκίσκου:Ταξίδι στη Δυτική Μακεδονία (Άνοιξη του 1806), σ.55, και υπ. 117). Με το εδάφιο αυτό, απ τον Βόρα (τελευταία παρουσίασή μας) – μας έκανε τη «πάσα» – να περάσουμε ανατολικότερα στον Όρβηλο, παραμένοντας στα βουνά των συνόρων.Οχυρά Μεταξά

Φωτογραφικό οδοιπορικό (σύντομη εικονική ματιά)

Γυροφέρνουμε στα ημιορεινά, οικισμοί, φυλάκια Μεταξά. Ανεβαίνουμε απ την ελληνική πλευρά στις πλαγιές του Όρβηλου, βουνοσειρές συνοριακές, η ψηλή κορφή. Απ τη μια μεριά το Βουλγαρικό έδαφος και απ την άλλη το ελληνικό, με τη «ματιά» γερακιού. Κατηφορίζοντας, απολαμβάνοντας τα ξεχωριστά δασικά συμπλέγματά του και τα αγριολούλουδα στα πόδια μας. Τέλος χαλαρώνουμε περιδιαβαίνοντας στις κοιλάδες του τόπου.

Σημείωση: για μια πληρέστερη, οριζόντια διάσχιση του Όρβηλου αλλά και των ορεινών μεθοριακών όγκων διαβάστε Τσιακμάκη Βασίλη1997: 1.200 χιλιόμετρα με τα πόδια (διασχίζοντας την ελληνική μεθόριο από την Ήπειρο μέχρι τον Έβρο σε 44 μέρες) σ.178 – 205Φυλάκιο οχυρών Μεταξά

Μια πρώτη εντόπιση του Όρβηλου

«Όρβηλος, 2.212 μ., μεγάλη οροσειρά που αρχίζει από την κοιλάδα του Στρυμόνος, στα ελληνοβουλγαρικά σύνορα, και εκτείνεται κατά μήκος του. Αποτελεί τον κύριο όγκο από τον οποίο ξεκινάει όλη η οροσειρά, που τέμνει σχεδόν στη μέση την ανατολική Μακεδονία. Ο κύριος όγκος του βρίσκεται στη Βουλγαρία με ψηλότερη κορυφή το Τελ –Τεπέ, 2.681 μ. Ο κύριος όγκος του Όρβηλου είναι βασικά γυμνός, αλλά οι άλλες του κορυφές και οι πλαγιές τους είναι σκεπασμένες αλλού με πυκνά και αλλού με αραιά δάση (νομός Σερρών). Στα δυτικά σύνορα του νομού Δράμας προς το νομό Σερρών, υπάρχει η οροσειρά του Όρβηλου – Βροντούς – Μενοικίου που αποτελεί και τα φυσικά όρια των δύο νομών. Στο εσωτερικό του νομού και μέχρι του Νέστου δεσπόζει το όρος Φαλακρό, που είναι συνέχεια του Όρβηλου και χωρίζεται από τον κύριο ορεινό όγκο του με το οροπέδιο του Νευροκοπίου (νομός Δράμας)» (Ροδάκη Περικλή, Τριανταφύλλου Κώστα:1960. σ.917,932)Ανεβαίνοντας τον Όρβηλο από τοποθεσία Αγία Παρασκευή

Σκύβοντας στο χάρτη

Μελετώντας το σύγχρονο χάρτη της Geopsis, φύλλο Πιρίν, Όρβηλος, Βροντού, κλίμακας 1: 50.000, παρατηρούμε ότι, Νότια οριοθετείται απ τους οικισμούς Αχλαδοχώρι, Καρυδοχώρι, Φυλάκια Μεταξά, στα Δυτικά διαχωρίζεται απ το ρέμα Κοιμισμένο, στα Ανατολικά απ τους οικισμούς Κατάφυτα, Βαθύτοπος τον όγκο της Καμήλας έως την κορφή Ali Botuss και Βόρεια με την συνοριακή γραμμή που περιλαμβάνει τις κορφές: Πυραμίδα 90, Ανώνυμη 1.530 μ.,Ανώνυμη 2000 μ,. Shabran 2195 m., Τσολιάς και Gochev Vrah 2.213 μ, Ali Botush 2.173 μ.Δασική εξάπλωση Μαύρου πεύκου και Δασικού πεύκου

Προσεγγίσεις προς την ψηλότερη κορφή του Όρβηλου (1), μπορούν να γίνουν από διάφορα σημεία, εμείς εστιάζουμε σε δυο σημεία. Το ένα με αφετηρία τους οικισμούς: Αχλαδοχώρι ή Καρυδοχώρι, ακολουθώντας το ρέμα Κυδωνιές και το άλλο απ τον οικισμό Κατάφυτο, ακολουθώντας το ρέμα Βαθύρεμα. Ανάμεσα σ αυτά τα δύο σημεία αφετηρίας προς την ψηλή κορφή, παρεμβάλλονται κορφές, όπως: Βράχος, 1010 μ., Κορυφή, Πετροκορυφή 1.538 μ., Παλιό Φυλάκιο 962 μ., Ψωριάρικο1173 μ., Άκορφο 1600 μ., Τριγωνικό 1890 μ., που συγκροτούν τις νότιες απολήξεις της ψηλότερης κορφής. Τα δύο σημεία αφετηρίας, δεξιά και αριστερά συγκλίνουν στην ψηλότερη κορυφή της συνοριακής γραμμής.Στον Όρβηλο Ι

«Κάθετες αναβάσεις» προσεγγίζοντας την ψηλότερη κορφή του Όρβηλου

Ταξιδεύοντας απ τα Νότια κατευθυνόμαστε Βόρεια με σκοπό να προσεγγίσουμε τα ψηλώματα του Όρβηλου. Φτάνουμε στα Φυλάκια Μεταξά (3), στην τοποθεσίαΔιάβαση. Περιφερόμαστε στον χώρο που έχει ενδιαφέρον και ανιχνεύουμε το ημιορεινό πεδίο. Δασωμένες (2) πλαγιές με οξιές, ρεματιές με νερά και πέτρωμα, που τρίβεται και μετασχηματίζεται σε ψιλή άμμο που λαμπυρίζει στο φως του ήλιου. Τα νερά βρίσκουν εύκολα δίοδο και διαπερνούν το έδαφος. Συναντάμε φυλάκια παλιά και οχυρωματικά έργα, αμπριά. Ο δρόμος ψηλώνει έως το διάσελο της Αγίας Παρασκευής και φτάνει μέσα σε δάση μεγάλα, στα οχυρά του Μεταξά. Εδώ η βλάστηση είναι πυκνή. Στα οχυρά Μεταξά υπάρχουν εντυπωσιακά πέτρινα κτίσματα, τα οποία έπαιξαν ρόλο κεντρικής διοίκησης – αρχηγείου κατά τον πόλεμο του 1940-41. Μέχρι εδώ, λόγω των οχυρών φτάνει άσφαλτος και ο τόπος είναι επισκέψιμος. Στη συνέχεια συνεχίζεται δρόμος καλής βατότητας. Πριν πέσει ο δρόμος για τα κτίσματα – οχυρωματικά έργα και όχι μόνον, ο δρόμος διχαλώνει. Στη διχάλα, αφού «κλέψαμε» κάμποσο δρόμο με τη βοήθεια του οχήματος, το «κόβουμε» ποδαράτο, για πάνω πια.. Επιχειρούμε μια κατευθείαν ανάβαση προς τα πάνω, ακολουθούμε μια «κάθετη» γραμμή (μονοπάτια –χαράξεις επί του εδάφους) καθ ύψος, που στο τελείωμά της τέμνει την επιμήκη οριζόντια γραμμή της κορυφογραμμής.Δασική εξάπλωση Μοσχοελάτου ανάμεσα σε Καμήλα – Μικρή Ράχη

Δεξιά κάτω ένας δρόμος, χαραγμένος πάνω σε παλιό μονοπάτι πέρασμα, ακολουθεί τη ρεματιά τη δασωμένη και οδηγεί στο χωριό Κατάφυτο,. Αριστερά οδηγεί σ έναν αυχένα, όπου ο τόπος ανοίγει για να βγει στο λαιμό, όπου ερειπωμένο φυλάκιο. Το μέρος εδώ είναι αγναντερό και η τοποθεσία λέγεται Αγία Παρασκευή. Εδώ στο λαιμό αριστερά υπάρχουν μικρά χωράφια, που οι κάτοικοι καλλιεργούν πατάτες και άλλα. Από τον λαιμό, όπου παλιό φυλάκιο – πέτρινο, χωρίς στέγη – αμπριά. Ὁ δρόμος συνεχίζει και φτάνει μέσα στα ριζά του δασωμένου όγκου. Αριστερά κάτω μονοπάτια, μικρά χωράφια, σκαμμένη (τεχνητά) νερόλουτσα (4) για πότισμα των ζώων, γιατί τα νερά δεν συγκρατιούνται επιφανειακά. Ο τόπος έχει εικόνα απομόνωσης- ερημιάς και αυτή «σπάει» με τη διακριτική εμφάνιση χωρικών που κινούνται εδώ και εκεί. Βοσκούς δεν είδαμε.Στον Όρβηλο ΙΙ

Στο φυλάκιο της Αγίας Παρασκευής υπήρχε κόσμος έως το 1983. Εδώ είναι ο αυχένας, που συνδέει τα αντικριστά χωριά (5) Κατάφυτο και Καρυδοχώρι. Το μονοπάτι ξεκινά εκεί που τελειώνει ο δρόμος και χώνεται μέσα στη δασωμένη πλαγιά. Είναι καλογραμμένο μονοπάτι που βγάζει ψηλά στα γυμνά. Εκεί, ψηλά ο τόπος ανοίγει. Συναντάμε μία πρόχειρη προστατευτική «τέντα» για καλοκαιρινές ανάγκες, κάτι σαν «γιατάκι» τσοπάνηδων, αμέσως μετά τα δασωμένα. Τώρα ο τόπος ανοίγει μπροστά μας. Στα αριστερά ο όγκος της στρογγυλής γυμνής κορφής Μπούρα ή Τριγωνικό, ύψους 1.888 μ. Το μονοπάτι είναι καλογραμμένο και ευδιάκριτο, όπως όλα τα συνοριακά και οδηγεί βόρεια. Διαγράφει μία ωραία στρωτή πορεία έως να βγει στο λαιμό, ανάμεσα στην κορφή Μπούρα, 1.888 μ. και την κορυφογραμμή.Αγναντεύοντας απ τη κορφή του Όρβηλου, ύψ. 2.217 μ.

Στα δεξιά μας ανοίγεται η κοιλάδα του Βαθύτοπου, η οποία ξεκινά από την κορυφογραμμή και χαμηλώνει με αραιή βλάστηση. Μονοπάτια απ τα κάτω, απ τον κάμπο, ξεκινούν και ανεβαίνουν προς την κορυφογραμμή, διερχόμενα από ποτίστρες και στάνες. Τα χωριά ξεχωρίζουν ευδιάκριτα και σε αγναντερό μέρος πέτρινα μεγάλα στρατιωτικά κτίσματα (πάνω απ το χ. Κατάφυτο). Στο βάθος, όπως χαμηλώνει ο Όρβηλος, ανατολικά φαίνεται το πέρασμα Κάτω Νευροκόπι – Νευροκόπι Βουλγαρίας. Πρόκειται για κοιλάδα, φυσικό πέρασμα ανάμεσα στις γραμμές. Πίσω αριστερά μας ανοίγεται ο κάμπος του Σιδηρόκαστρου, αφού μεσολαβήσει ο όγκος Αγκίστρι. Βγαίνουμε σε διάσελο, ύψ. 1.950 μ. έχοντας ανάμεσα μας την τραχιά ράχη της Γκαμήλας, ύψ. 1.762 μ. και την κορφή Τσολιάς.Βουλγαρικό έδαφος απ τη κορφή του Όρβηλου

Απ το λαιμό που ήμαστε, μονοπάτι οδηγεί στην κόψη μιας ενδιαφέρουσας χοάνης, που «κοιτάζει» ανατολικά, κατά τη μεριά των χ. Κατάφυτο – Βαθύτοπο. Μοιάζει μ αυτές τις «χοάνες» του βουνού Φαλακρό. Θάξιζε μια προσπάθεια ανάβασης απ αυτή την κόψη. Βγαίνουμε στην ψηλότερη κορφή και δεν σταματάμε την πορεία μας. Είναι τόσο όμορφα εδώ πάνω… Συνεχίζουμε κατά μήκος της κορυφογραμμής, με πορεία δυτικά. Η θέα απ εδώ ψηλά απομακρύνει στη στιγμή κάθε κούρασή μας. Απ τη μια μεριά το Βουλγαρικό έδαφος και απ την άλλη το ελληνικό. Πάνω ο ουρανός και ένα σμήνος από μαυροπούλια που στροβιλίζονται στη ράχη της Γκαμήλας και στο πόδια μας ξερολιθιές και πυραμίδες. Βγαίνουμε σ ένα θερινό φυλάκιο του Ελληνικού στρατού, ύψ. 2.040 μ. ανάμεσα στις πυραμίδες 96 – 97 και σταματάμε. Ξαπλώνουμε καταμεσής στο μονοπάτι έχοντας το σώμα μας, μισό στο ελληνικό και μισό στο βουλγαρικό έδαφος. Δεν αντιλήφθηκα καμιά διαφορά, ενώ αισθάνθηκα την ανάσα του ίδιου του βουνού.Κατεβαίνοντας Ι

Ο Όρβηλος γενικώς είναι όμορφο βουνό. Η κορυφογραμμή του και οι πλαγιές του εκτείνονται και πέφτουν απαλά που χαίρεσαι να περπατάς. Τα αλπικά λιβάδια με το χόρτο να έχει φουντώσει και ανάμεσά τους ένα σωρό αγριολούλουδα που κλέβουν την παράσταση και μας αποσπούν απ το να χαζεύουμε τη θέα. Χωρίς να φωνάζουν, απλά με το σκούντημα του αγέρα μας κάνουν να τους διαθέσουμε λίγο απ τον χρόνο μας. Τα δάση ξεχωριστά, μοναδικά δασικά είδη, το χορτάρι, τα αγριολούλουδα, ενδημικά, αλπικά και αυτά χαμηλότερα, σε αποζημιώνουν για τον κόπο σου. Ξεχάσαμε κιόλας κατεβαίνοντας το πανόραμα των γύρω κορφών που μας χάρισε η ψηλότερη κορφή.Η κοιλάδα του οικ. Βαθύτοπου

Η ανάβαση που ακολουθήσαμε είναι μια μακριά πορεία για να βγούμε ανάμεσα στις κορφές Μπούρα και Αλή Μπουτούς. Υπάρχει ανάβαση απ το χ. Κατάφυτο στην κορυφή Σβέλιτσα (Πανόραμα), 1.337 μ. και στη συνέχεια στη συνοριακή γραμμή. Ευθεία επάνω βγάζει στην κορφή Τσολιάς, όπου κολωνάκια «πυραμίδες» Κατάκορφα σημάδια που πιστοποιούν τα όρια, από τη μια να αναγράφεται «Ε» και απ την άλλη «Β».Κατεβαίνοντας ΙΙ

Σημάδια κατά μήκος της κορυφογραμμής, ξεχωρίζουν από μακριά σαν σηκώνεις το κεφάλι ψηλά. Τώρα περπατάμε κατά μήκος της κορυφογραμμής, σε απόσταση ο ένας απ τον άλλον, έχοντας ανάμεσα μας τις πυραμίδες (Ε –Β), αμίλητοι. Μία μικρή ματιά στο έδαφος –να μην σκοντάψεις στα σημάδια- και μια μεγάλης διάρκειας δεξιά και αριστερά. Ο Βασίλης Τσιακμἀκης (1997:194), γράφει: «δεν υπάρχει συγκλονιστικότερη εμπειρία, από το να δημιουργείς φίλους πάνω σ ένα αυλάκι (μονοπάτι) που έγινε για να χωρίζει δυο λαούς και που τυπικά δεν ανήκει σε κανέναν ή ίσως και στους δύο. Σαν να ήταν αυτή η στενή λουρίδα γης το μόνο πράγμα, που ενώνει τους δυο κόσμους εκατέρωθεν..»Αγριολούλουδο

Δυστυχώς τούτη τη φορά δεν σμίξαμε μ ανθρώπους εδώ ψηλά. Ίσως έφταιξε πούταν καλοκαιρινό απομεσήμερο. Τουλάχιστον είδαμε «γιατάκια», πρόχειρα χαμηλά κτίσματα από συσσώρευση πετρών για να προστατεύονται οι βοσκοί απ τον αέρα, απομεινάρια ανθρώπινης παρουσίας.Ανατολικά του Όρβηλου, η κοιλάδα του Κάτω Νευροκοπίου

Δίπλα μας η Βουλγαρία, το βουλγαρικό έδαφος, του οποίου οι πλαγιές του είναι γυμνές και πιο αριστερά της κορφής Αλή Μποτούς έχουν βγάλει δρόμο. Στο γούπατο κάτω, ποιμενικές εστίες. Στο βάθος ο εντυπωσιακός όγκος του Πιρίν με τα απομεινάρια χιονιού, που ξεχωρίζουν στη μεσημεριάτικη καλοκαιρινή αχλίδα. Μέσα στο Βουλγαρικό έδαφος, διακρίνουμε γελάδες και κοπάδια προβάτων. Καθώς περπατάμε κατά μήκος της συνοριακής γραμμής διαπιστώνουμε ότι απ τη μέσα μεριά, στο Βουλγαρικό έδαφος, η κτηνοτροφία (6) καλά κρατεί, σε σχέση με την δικιά μας μεριά.

«Στις πλαγιές του βουνού υπάρχουν δάση από διάφορα είδη ελάτων και ορεινών πεύκων. Αλλά και στα γυμνά μέρη η βλάστηση είναι πλούσια. Τους καλοκαιρινούς μήνες τα λιβάδια του Όρβηλου γεμίζουν από κάθε λογής αγριολούλουδα που μοιάζουν με κήπους» (Σφήκα Γιώργου1980:168)Ο Όρβηλος καθώς απομακρυνόμαστε..

Ο ήλιος χρυσώνει τα χόρτα που το απογευματινό αεράκι τα χορεύει και εμείς ξεχαρβαλωμένοι, φορτωμένοι κάμποσο ήλιο στα κεφάλια μας, τρικλίζοντας, κατεβαίνουμε την πλαγιά. Ολοένα γυρνάμε και κοιτάμε κατά την θωριά του Όρβηλου, με το φως να μην λέει να τελειώσει..

Τάκης Ντάσιος, καλοκαίρι 1991




πηγη