 |
| Η φωτογραφία δείχνει την αρπαγείσα Σημαία όπως ακριβώς εκτίθεται στην αίθουσα τελετών του 1ου Συντάγματος Τεθωρακισμένων (παλαιότερα 1ο Σύνταγμα Μαροκινών Σπαχήδων) στην πόλη Valence της Γαλλίας. |
Γράφει ο Ιωάννης Φιλίστωρ
Η Μάχη της Σημαίας αποτέλεσε ένα ασήμαντο επεισόδιο χωρίς καμία επιρροή στην πορεία του Εθνικού Διχασμού, άφησε όμως μια ανεξίτηλη ουλή στο εθνικό υποσυνείδητο (για ένα αναλυτικό χρονικό εδώ), καθώς η αντίσταση και η σφαγή των Ελλήνων ευζώνων εκτός από το στρατιωτικό της σκέλος είχε ένα ηθικό μεγαλείο που σπάνια συναντά κανείς στην ιστορία των Εθνών. Ουσιαστικά η μάχη της Σημαίας ήταν η μόνη αντίδραση της Παλαιάς Ελλάδας κατά την προέλαση των γαλλικών στρατευμάτων από τη Θεσσαλονίκη που σήμαινε και την έναρξη της διαδικασίας από την πλευρά των Συμμάχων για την οριστική έκπτωση του Βασιλιά Κωνσταντίνου από τον ελληνικό θρόνο. Οι πληροφορίες που έχουμε για το γεγονός είναι λίγες και αντικρουόμενες, ενώ ακόμη λιγότερες είναι οι αναφορές από τις γαλλικές πηγές της εποχής.
Αναμφίβολα η πλέον ενδιαφέρουσα μαρτυρία θα ήταν του Sarrail, αλλά αυτή πολύ λίγο μας διαφωτίζει για το συμβάν. Στα απομνημονεύματά του ο Γάλλος στρατάρχης αναφέρει ότι ήθελε από καιρό να προελάσει προς την Αθήνα και να δώσει στο καθεστώς του Βασιλιά Κωνσταντίνου την χαριστική βολή, ενώ είναι χαρακτηριστικό ότι διέθεσε 20.000 στρατιώτες για την προέλαση, όταν στη Θεσσαλία ο ελληνικός στρατός διέθετε ελάχιστες δυνάμεις. Η κατάληψη της Λάρισας έγινε μόνο αφού είχε πριν κυκλωθεί όλη η πόλη από γαλλικά στρατιωτικά αποσπάσματα. Οι εντολές της ελληνικής κυβέρνησης προς την ηγεσία των ελληνικών στρατευμάτων ήταν να μην προβληθεί η παραμικρή αντίσταση. Ο υποστράτηγος Ανδρέας Μπαΐρας πριν την εισβολή των Γάλλων στην πόλη κατέβαλε φιλότιμες προσπάθειες για να πείσει τους αξιωματικούς του να μην αντισταθούν.
Έλληνες αιχμάλωτοι των Μαροκινών Σπαχήδων
μετά την κατάληψη της Λάρισας
Οι Γάλλοι δεν εκτίμησαν καθόλου την ιπποτική συμπεριφορά των Ελλήνων και την πρόθεσή τους να μην αντισταθούν. Ίσως σε αυτή τους την στάση μεγάλες ευθύνες να έχει ο ίδιος ο Sarail με το πνεύμα εχθρότητας που είχε έναντι των αντιβενιζελικών. Σύμφωνα με τον Sarrail, βασικός λόγος της προέλασης των Γάλλων ήταν η εξασφάλιση της σοδειάς της Θεσσαλίας για τη στρατιά της Ανατολής, ενώ καταγράφει με λεπτομέρεια στα απομνημονεύματά του την αντίθεση των Άγγλων στις επιχειρήσεις του προς Νότο, τις οποίες προσπάθησαν τουλάχιστον να καθυστερήσουν. Σημαντική πληροφορία είναι ότι της παραμονές της προέλασης ο ίδιος ο Βενιζέλος πρότεινε στον Sarrail να συμμετέχει και η μεραρχία αρχιπελάγους στις επιχειρήσεις. Η πρόταση του δεν έγινε δεκτή, καθώς ο Γάλλος στρατηγός είχε ρητές διαταγές να μην εισβάλλουν βενιζελικά στρατεύματα σε περιοχές της Παλαιάς Ελλάδας για να αποφευχθούν τυχόν επιπλοκές η ακόμη και αντίσταση των ελληνικών δυνάμεων. Αν και ο Sarrail θεώρησε ασήμαντο το γεγονός της "μάχης της Σημαίας" παρασημοφόρησε τον υπολοχαγό Verselippe σε επίσημη τελετή στα Τρίκαλα, όπου του παρέδωσε την αιματοβαμμένη σημαία του 1/38 συντάγματος Ευζώνων. Τέλος σύμφωνα με τον Sarrail υπεύθυνος για την αιματοχυσία της μάχης της Σημαίας ήταν ο υποστράτηγος Μπαΐρας. Πάντως ο ίδιος ο Μπαΐρας στα απομνημονεύματά του που εκδόθηκαν στα Γαλλικά το 1922, απορρίπτει τις κατηγορίες, καταγράφοντας όλες τις προσπάθειες που κατέβαλλε για να αποφευχθεί η αιματοχυσία.
Στην θέση «Μεζούρλο», λίγο έξω από την Λάρισα, απέναντι από το σημερινό Πανεπιστημιακό Νοσοκομείο και μεταξύ της οδού Λάρισας-Καρδίτσας και των σιδηροδρομικών γραμμών οι διαφυγόντες Έλληνες στρατιώτες (οι περισσότεροι κατάγονταν από την Καρδίτσα), κυκλώθηκαν από πολλαπλάσιες δυνάμεις Μαροκινών σπαχήδων (ιππέων) και Σενεγαλέζων πεζών (Γαλλικά αποικιακά στρατεύματα) σε απόλυτα ανοικτό πεδίο. Αρνούμενοι και πάλι να παραδοθούν, υπερασπίστηκαν σε μία τρίωρη σκληρή μάχη την τιμή και την σημαία τους, πληρώνοντας βαρύ τίμημα (59 νεκροί από σύνολο 280 περίπου ανδρών) ενώ και οι Γάλλοι παρά την πλεονεκτική τους θέση είχαν 10 νεκρούς. Όσοι αξιωματικοί επέζησαν συνελήφθησαν και μεταφέρθηκαν στην Κατερίνη όπου φυλακίστηκαν σε παλαιούς τουρκικούς στρατώνες. Οι εύζωνες που επέζησαν απεστάλησαν στο Λιτόχωρο όπου χρησιμοποιήθηκαν σε έργα οδοποιίας και άλλες αγγαρείες.
Ας αφήσουμε όμως τον αυτόπτη μάρτυρα συντάκτη της αναφοράς με τίτλο: «Έκθεσις της συμπλοκής Λαρίσης την 30ην Μαΐου 1917 να μας διηγηθεί:
«Εκεί ενώπιον του συντάγματος και των αξιωματικών: Ταγματάρχης Ζήσιμος Δημήτριος, Λοχαγός Καζάνης Αθανάσιος, Λοχαγός Παλαιοδημόπουλος Ηλ. Διοικητής τοῦ 4ου Λόχου, Λοχαγός Λάγγης Ανδρέας Διοικητής 6ου Λόχου, Υπολοχαγός Κατάνης Αθανάσιος Διοικητής του 5ου Λόχου, Υπολοχαγός Κορωνάκος Ἰω., Υπολοχαγός Χρυσικός Γ., Υπολοχαγό Κώτσης Ηλ. Διοικητής 8ου Λόχου, Ανθυπολοχαγός Πεντζόπουλος Θωμάς διοικητής πρώτου Λόχου, Ανθυπολοχαγός Χατζηπαναγιώτου Γ. Διοικητής 2ου Λόχου-με έντονα στοιχεία οι δύο πεσόντες αξιωματικοί- ο Διοικητής του Συντάγματος επανέλαβε την πρόκλησιν του Γάλλου Συνταγματάρχου περί παραδόσεως των όπλων και πλήρης συγκινήσεως εξεδήλωσε την αγανάκτησίν του δια την προσβολήν εις την οποίαν έμελλε να υποβληθή όλον το Σύνταγμα, Σύνταγμα αναγράψαν ηρωϊκάς σελίδας κατά τους ενδόξους πολέμους, υπέβαλε δε την γνώμην να μην γίνῃ αποδεκτή η πρόκλησις του Γάλλου δια της επί του πεδίου ατιμία της παραδόσεως των όπλων άνευ πολέμου εις Σύνταγμα ούτινος η σημαία διάτρητος, αλλά υπερήφανος διέσχισε τα Μακεδονικά και τα Ηπειρωτικά πεδία καλύψασα υπό τας πτυχάς της τας ψυχάς όλων των ηρώων, Βελλισαρίου, Κολοκοτρώνη, Ιατρίδου, Γεωργούλια και πλείστων άλλων, αλλά το Σύνταγμα πιστόν εις τις παραδόσεις του να πορευθῇ προς Νότον και να αποφύγει την αιχμαλωσίαν.
Οι αναφορές του Συνταγματάρχου Φράγκου στην του Λεωνίδος θυσίαν υπέρ τιμής, συνεκίνησαν βαθύτατα όλους τους παρεστώτας αξιωματικούς και οπλίτας και η πρότασις εγένετο ἐνθουσιωδῶς δεκτή και ούτω το Σύνταγμα τεθέν εν σχηματισμώ προσπελάσεως λόγω του ότι προς την κατεύθυνσίν μας υπῆρχεν ζώνη γαλλικοῦ ιππικοῦ, εβάδισε με κατεύθυνσιν τον Νότον, προς Καρδίτσα. [Οι στρατιώτες του 1/38 Σύνταγματος είχαν όλοι καταγωγή από την Καρδίτσα] Εξαπελύθη ομοβροντία πυρών παρά γαλλικής δυνάμεως σπευσάσης και καταλαβούσης την κατά της Ν. κορυφής των στρατώνων τάφρου χωρίς μέχρι τότε να δοθεί αφορμή. Εις τα πυρά ταύτα το Σύνταγμα δεν απήντησε διαταγήν του Διοικητού του θέλοντος μέχρι της τελευταίας στιγμής να αποφύγῃ την σύγκρουσιν, αλλ’ αναπτυχθέν προς αποφυγήν απωλειών επέσπευσε την πορείαν του με κατεύθυνσιν προς ύψωμα Μεζούρλου διαρκώς βαλλόμενον. Ίλες Γάλλων ιππέων Σπαχήδων επεύλανον ίνα διακόψουσι την πορεία μας. Οι στρατιώται εν απολύτω ψυχραιμία εδέχθησαν την επέλασιν τούτων παραδειγματιζόμενοι πάντοτε παρά του εφίππου Συνταγματάρχου των.
Η πάλη ήρξατο εξ εγγυτάτης αποστάσεως. Αι ημέτεραι δυνάμεις απέκρουσαν την εισβολήν, της ύλης αναγκασθείσης εις υποχώρησιν. Κατά την εισβολήν ταύτην μικρού δειν να εφονεύετο ο Διοικητής του Συντάγματος παρά δύο ιππέων, οίτινες μη γενόμενοι αντιληπτοί επετέθησαν κατ’ αυτού δια της σπάθης και εξ ων ο εις εφονεύθη παρά του Συνταγματάχου, ο δε έτερος υπό των στρατιωτών.
Νέα επέλασι εκ των Νώτων ετέρων τμημάτων γαλλικού ιππικού απεκρούσθη καί αύτη δι’ ευστόχων πυρών των τμημάτων μας. Εν τω μεταξύ εξεδηλώθησαν κινήσεις του εχθρού τείνοντος να κυκλώση ημάς ενώ ταυτοχρόνως δύο τεθωρακισμένα αυτοκίνητα εξ’ εγγυτάτης θέσεως -από των Νώτων- βάλλουσι αδιακρίτως. Πάλη άνισος επηκολούθησε τότε. Δραξ Ελλήνων εμάχοντο δια την τιμήν της σημαίας των.
Αλλ’ είχε λάβει την απόφασιν ο Έλλην Εύζωνος να αποθάνῃ. Τίποτε δεν πτοεί ουδένα από του Συνταγματάρχου όστις έφιππος περιείρχετο τα τμήματα μας ενθαρρύνων μέχρι και τον τελευταίον στρατιώτην ορθίως μαχόμενος έπιπτε υπέρ της ευγενούς ιδέας νά σώσῃ τήν τιμήν του. Υφιστάμεθα ισχυρόν κλονισμόν λόγω των σφοδρών πυρών του εχθρού παραλλήλως μετά των πυρών των τεθωρακισμένων αυτοκινήτων. Άνδρες λιπόθυμοι εξ ηλιάσεως κινούνται εκτάδην. Άλλοι εξαντλήσαντες τα πυρομαχικά των καταβάλλουσιν υστάτην προσπάθειαν αμυνόμενοι δια της λόγχης μέχρι της τελευταίας στιγμής.»
Το μνημείο στη Λάρισα και ο ετήσιος εορτασμός
Το μνημείο στήθηκε το 1930 από τον Δήμο Λαρίσης επί δημαρχίας Μιχαήλ Σάπκα, για τους πεσόντες Έλληνες στρατιωτικούς του 1/38 Ευζωνικού Συντάγματος στην πολεμική αυτή σύγκρουση. Στο μνημείο, μια μαρμάρινη στήλη με ονόματα πεσόντων, ανάγλυφα σκαλισμένα, αναφέρονται τέσσερα μόνο ονόματα των Λαρισαίων πεσόντων: Ζήσιμος Δημ. Ταγματάρχης Πεζικού, Παλαιοδημόπουλος Επαμ. Λοχίας, Τσακανίκας Λοχίας και Κάκαβος Φώτης Στρατιώτης. Μία επιγραφή αναφέρει με κεφαλαία γράμματα: «ΕΙΣ ΕΝΔΕΙΞΙΝ ΕΥΓΝΩΜΟΣΥΝΗΣ ΠΡΟΣ ΤΟΥΣ ΥΠΕΡΑΣΠΙΣΤΑΣ ΤΗΣ ΣΗΜΑΙΑΣ Ο ΔΗΜΟΣ ΛΑΡΙΣΑΣ ΕΣΤΗΣΕ ΤΟΔΕ» και ημερομηνία 30 Μαΐου 1917.
Η Επιτροπή Ιστορικής Μνήμης και Παράδοσης Νομού Λάρισας, θα τιμήσει φέτος για ένατη συνεχή χρονιά με επιμνημόσυνη δέηση και κατάθεση στεφάνων τους πεσόντες του 1/38 Συντάγματος Ευζώνων το 1917 στη «Μάχη της Σημαίας». Η εκδήλωση θα γίνει την Κυριακή 14 Ιουνίου 2020, στις 11.00 π.μ. στο χώρο του μνημείου, το οποίο βρίσκεται στην οδό Καρδίτσης μπροστά στο Κλειστό Γυμναστήριο, πριν τη διασταύρωση για το Πανεπιστημιακό Νοσοκομείο. Στην εκδήλωση θα τιμηθεί η μνήμη των βασικών πρωτεργατών της αναδείξεως της Μάχης και του μνημείου που έφυγαν πρόωρα από κοντά μας: του Κων/νου Καρδαρά ιατρού-χειρουργού, του Δημητρίου Βάλλα δημοσιογράφου, του Δημητρίου Χατζηπλή αγρότη και του Κωνσταντίνου Σαμουρέλη π.αντιδημάρχου Δήμου Λαρισαίων. Κεντρικός ομιλητής θα είναι ο επικεφαλής της Δημοτικής Παράταξης «Λαρισαίων Κοινόν» κ. Κωνσταντίνος Βαϊούλης-Δημοτικός Σύμβουλος Δήμου Λαρισαίων.
 |
Στιγμιότυπο από παλαιότερο εορτασμό Πηγη |
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου