Οι τελευταιες στιγμες του Ανδρεα Παπανδρεου: «Εμενα θα μου επιτρεψετε τωρα»

 Πριν απο  χρονια αφηνε την τελευταια του πνοη στην Εκαλη ο ιδρυτης του ΠΑΣΟΚ και ηγετης της «Αλλαγης» – Ποια αγαπημενα του προσωπα, τα οποια ομως ειχαν πεθανει αρκετα χρονια πριν, ζητουσε να του φερουν να δει, οι προθεσεις του για το 4ο Συνεδριο του ΠΑΣΟΚ και το εσχατο… παπανδρεϊκο αντιο

«Τρεξτε, τρεξτε γρηγορα, κατι συμβαινει με τον προεδρο!». Η Αλεκα, η νυχτερινη νοσοκομα που εχει αναλαβει να προσεχει την κατασταση της υγειας του Ανδρεα Παπανδρεου, τρεχει αλαφιασμενη απο την κρεβατοκαμαρα στο μπαλκονι της οικιας του προεδρου του ΠΑΣΟΚ ζητωντας βοηθεια απο τους γιατρους που εχουν κατσει στη δροσια και κουβεντιαζουν αμεριμνοι μαζι με τη συζυγο του τεως πρωθυπουργου Δημητρα Λιανη και τα στελεχη του Κινηματος Τηλεμαχο Χυτηρη και Νικο Αθανασακη. Η ωρα ειναι 01.30 το πρωι. Ξημερωματα Κυριακης 23 Ιουνιου 1996.

Μεσα σε δευτερολεπτα σπευδουν πανω απο τον 77χρονο ηγετη, ο οποιος εχει χασει τις αισθησεις του και καθε επαφη με το περιβαλλον, ο καθηγητης Ιατρικης Αθανασιος Μαϊλης, ο φυσικοθεραπευτης Μακης Καρπαθιου και η γιατρος Πεννυ Φλεβαρη. Τον υποβαλουν χωρις περιστροφες σε καρδιογραφημα. Δυστυχως ομως στην οθονη αποτυπωνεται μοναχα μια μονοτονη οριζοντια γραμμη, δειγμα οτι η ραγισμενη καρδια του Παπανδρεου δεν χτυπα.

Σε μια υστατη προσπαθεια να τον επαναφερουν στη ζωη, του κανουν μαλαξεις στο στηθος και χρησιμοποιουν τον απινιδωτη. Τα ματια του παλαι ποτε γητευτη των μαζων ειναι ορθανοιχτα, αλλα σε κανενα ερεθισμα δεν αντιδρα. «Απο εκεινες τις στιγμες το μονο που μου εχει μεινει χαραγμενο στη μνημη», θα πει αργοτερα η Δημητρα Λιανη, «ηταν οτι ειχα πεσει γονατιστη στο πατωμα κρατωντας μια εικονα του Χριστου του 16ου αιωνα, την οποια ειχα και οταν ημασταν στο νοσοκομειο, και φωναζα “Θεε μου, μη μου το κανεις αυτο” και στους γιατρους “καντε κατι, σας παρακαλω”. Η κατασταση μου ηταν αγρια. Ακουγα μοναχα τον υποκωφο ηχο του απινιδωτη». Η μαχη ομως ηταν εξαρχης χαμενη.

Οταν εφθασε στην πολυτελη οικια της οδου Αγραμπελης 3, στην Εκαλη, ο προσωπικος του γιατρος Δημητρης Κρεμαστινος, μαζι με τον συνεργατη του Αιαντα Αντωνιαδη, ολα ειχαν τελειωσει.

Στο λακωνικο ιατρικο ανακοινωθεν που θα εκδοθει αναφερεται απλως οτι «περι ωρα 01.30, ο προεδρος Ανδρεας Παπανδρεου αιφνιδιως αισθανθηκε δυσφορια και ανεπτυξε κοιλιακη ταχυκαρδια, η οποια εντος δυο λεπτων εξελιχθηκε σε ηλεκτρομηχανικο διαχωρισμο. Η κλινικη εικονα και τα εργαστηριακα ευρηματα (κοιλιακη μαρμαρυγη – ηλεκτρομηχανικος διαχωρισμος) ειναι συμβατα με οξυ ισχαιμικο επεισοδιο, το οποιο τελικως επεφερε τον θανατο στις 02.30 π.μ.».

Τα τηλεφωνηματα

Ο Τηλεμαχος Χυτηρης (υπουργος Τυπου και ΜΜΕ μεχρι και πριν απο λιγους μηνες), που παρακολουθει ολα οσα συμβαινουν, σκουπιζει τα δακρυα του και απομονωνεται στο γραφειο του σπιτιου προκειμενου να αρχισει τα απαιτουμενα τηλεφωνηματα. Κατ’ αρχας ειδοποιει τον γιο του εκλιποντος, Γιωργο Παπανδρεου (ο οποιος 13 χρονια αργοτερα θα ορκιστει πρωθυπουργος), ο οποιος με τη σειρα του αναγγελλει το θλιβερο γεγονος και στα υπολοιπα μελη της οικογενειας. Το δευτερο τηλεφωνημα απο την Εκαλη γινεται στον τοτε Προεδρο της Δημοκρατιας Κωστη Στεφανοπουλο, ο οποιος βρισκεται στη γενετειρα του, την Πατρα. Ο διαλογος θα ειναι συντομοτατος: «Κυριε Προεδρε…», «Καταλαβα, Τηλεμαχε, ανεβαινω αμεσως Αθηνα».

Ο πρωθυπουργος Κωστας Σημιτης βρισκοταν σε επισημη αποστολη στην Μπολονια, οποτε ο Χυτηρης ξυπναει τον γραμματεα του υπουργικου συμβουλιου Αναστασιο Μαντελη: «Τασο, βρες αμεσως τον πρωθυπουργο». Τηλεφωνει επισης στον προεδρο της Βουλης Αποστολο Κακλαμανη, στον αρχηγο της αξιωματικης αντιπολιτευσης Μιλτιαδη Εβερτ, στον επικεφαλης της Πολιτικης Ανοιξης Αντωνη Σαμαρα και στη γενικη γραμματεα του ΚΚΕ Αλεκα Παπαρηγα, την οποια ομως δεν κατορθωνει να βρει στον αριθμο τηλεφωνου που ειχε.

Μεσα στη νυχτα αρχιζουν να καταφθανουν σταδιακα στη βιλα τα σημαινοντα στελεχη του Εκτελεστικου Γραφειου του ΠΑΣΟΚ (Κωστας Σκανδαλιδης, Ακης Τσοχατζοπουλος, Γερασιμος Αρσενης κ.α.) αλλα και τηλεοπτικα συνεργεια. Ξημερωνοντας, γυρω στις 07.15 το πρωι, η σορος μεταφερεται στο νεκροτομειο του Λαϊκου Νοσοκομειου, ενω λιγες ωρες αργοτερα το φερετρο βρεθηκε στον Μητροπολιτικο Ναο Αθηνων, οπου ειχε συρρευσει απο νωρις πληθος κοσμου για να αποτισει τον υστατο φορο τιμης στον ηγετη που σφραγισε τη Μεταπολιτευση.

Καποιοι ανθρωποι οταν πλησιαζει το τελος τους συνηθιζουν να καλουν ανθρωπους που εχουν φυγει απο τη ζωη. Το Σαββατο 22 Ιουνιου 1996 ο προεδρος του ΠΑΣΟΚ Ανδρεας Παπανδρεου ξυπνησε κακοκεφος και κουρασμενος. «Θελω να μου φωναξεις τον Καραγατση» θα πει στον αστυνομικο του. Ο Τακης Καραγατσης που ζητουσε να δει επιμονα ηταν ο παλιος πιστος του σωματοφυλακας και προσωπικος οδηγος, ο οποιος ομως ειχε πεθανει λιγα χρονια πριν…

Λιγες ωρες αργοτερα θα τον επισκεφθει στο σπιτι της Εκαλης ο φυσιοθεραπευτης Μακης Καρπαθιου, ο οποιος του εκανε λογοθεραπεια προκειμενου να αποκατασταθει η ομιλια του μετα την τραχειοστομια που ειχε υποβληθει προ μηνων στο Ωνασειο. Ο πολυπειρος πολιτικος, αν και με δυσκολια στην αρθρωση, θα αρχισει να του μιλαει για το ποσο καλος ανθρωπος ειναι ο Μηδης. Ελαχιστοι γνωριζαν οτι ο Μηδης ηταν ο αγαπημενος φιλος του πατερα του, Γεωργιου Παπανδρεου, και πως ο «Γερος της Δημοκρατιας» τον ειχε συνεργατη του απο τοτε που εκλεγοταν βουλευτης Λεσβου μεχρι και το 1963 που σκοτωθηκε σε αυτοκινητιστικο δυστυχημα, χωρις ποτε να ξεπερασει τον χαμο του.

Οι απογευματινες επισκεψεις

Μεχρι αργα το μεσημερι, η τελευταια ημερα της ζωης του Ανδρεα Παπανδρεου κυλησε χωρις κατι το ιδιαιτερο. Υποβληθηκε στις απαιτουμενες θεραπειες που του ειχαν συστησει οι γιατροι προκειμενου να αντιμετωπιστουν τα οξεια καρδιοαναπνευστικα προβληματα, το μεσημερι εφαγε λιτα και ακολουθως ξεκουραστηκε. Απο το απογευμα αρχισαν οι επισκεψεις, τις οποιες επιζητουσε και ο ιδιος, ενοψει μαλιστα και του επικειμενου συνεδριου που ειχε προγραμματιστει για τις 27 Ιουνιου, δηλαδη μολις πεντε ημερες αργοτερα. Ολοι περιμεναν με αγωνια να μαθουν τις προθεσεις του. Θα πηγαινε εστω και σε αυτη την κατασταση να μιλησει, θα εστελνε κειμενο παρεμβασης η θα αφηνε τα γεγονοτα να εξελιχθουν χωρις την παρεμβαση του;

Ο πρωτος που τον επισκεφθηκε ηταν ο Αντωνης Λιβανης, ο μακροβιοτερος και πιο εμπιστος συνεργατης του. Εμειναν μονοι στο γραφειο του Παπανδρεου και αφου τα ειπαν αποχωρησε. Τον επισκεφθηκαν επισης οι καθηγητες Ιατρικης και φιλοι του Δημητρης Κρεμαστινος και Κωστας Στεφανης, οι οποιοι επισης κουβεντιασαν μαζι του σε ευδιαθετο κλιμα. Ακολουθως περασε ο γιος του, Γιωργος Παπανδρεου, μαζι με τη συζυγο του Αντα και την κορη τους Μαργαριτα. Αφενος ηθελε να δει πως παει ο πατερας του και αφετερου να τον πεισει να μην παραστει στις εργασιες του 4ου Συνεδριου του ΠΑΣΟΚ.

Μεχρι τις 20.30 ειχαν φυγει ολοι. Στο μεταξυ, ομως, ειχαν ερθει ο Τηλεμαχος Χυτηρης και ο Νικος Αθανασακης, προκειμενου να δουλεψουν το κειμενο της ομιλιας του προεδρου στο επικειμενο συνεδριο. «Για να ειμαστε ειλικρινεις, μιλουσε λιγο και ακουγε περισσοτερο» θα πει αργοτερα ο Χυτηρης. Γυρω στις 21.00 ο Παπανδρεου αποκρινεται: «Καθιστε να φαμε μαζι».

Τρωγοντας ψαρι και σαλατα, μαζι με τη Δημητρα Λιανη, τους γιατρους και τη νοσηλευτρια που κουραρε τον καταπονημενο πολιτικο, ειδαν στην τηλεοραση τις ειδησεις των εννεα και ακολουθως συζητησαν για τα οσα εγιναν στη συνεδριαση της Κεντρικης Επιτροπης που ειχε πραγματοποιηθει το μεσημερι στα γραφεια της Χαριλαου Τρικουπη. Μετα η ατμοσφαιρα χαλαρωσε και οι συνδαιτυμονες αρχισαν να λενε διαφορες ιστοριες. Ο Ανδρεας κυριως ακουγε, πινοντας κανα δυο ποτηρακια λευκο κρασι. Κατα τις 22.30 σηκωθηκαν ολοι απο το τραπεζι και καθισαν στο σαλονι.

«Εμενα θα μου επιτρεψετε τωρα…»

«Εμενα θα μου επιτρεψετε τωρα…» θα πει καποια στιγμη λιγο πριν απο τα μεσανυχτα ο Ανδρεας Παπανδρεου. Χυτηρης και Αθανασακης σηκωθηκαν να φυγουν και αυτοι για τα σπιτια τους. «Να φευγουμε και εμεις, προεδρε, ειναι αργα». «Οχι, οχι, εσεις να κατσετε. Εγω παω να ξαπλωσω» θα απαντησει, αρχιζοντας, οπως εκανε παντα, να χαιρεταει εναν εναν τους παρισταμενους δια χειραψιας. Οταν εφθασε στην πορτα για να φυγει, ξαναγυρισε προς την παρεα και κουνησε το χερι… παπανδρεϊκα. Ηταν το δικο του αντιο.