Αναζητωντας τα ιατροσοφια του παρελθοντος στην Εθνικη Βιβλιοθηκη

 

Με αφορμη την μετεγκατασταση της Εθνικης μας Βιβλιοθηκης στο Φαληρο και την αναμενομενη

αναδειξη ολου του πλουτου που κρυβει, ας παρουμε μια μικρη γευση απο το… περιεχομενο της, σε ενα εξειδικευμενο ρεπορταζ του Κ. Γεννιωτη για την «ΕΣΤΙΑ» (1936).

«Εις την Εθνικην Βιβλιοθηκην επηρα θεσιν μεταξυ των μελετητων των χειρογραφων. Ευρισκομην εις ενα κοσμον πολυ διαφορετικον απο το κοινον το οποιον φυλλομετρα τα εντυπα κειμενα. Αν τουτο αποτεληται απο αναγνωστας οι οποιοι επιδιωκουν απλως να πλουτισουν το πνευμα των με γνωσεις, η να ενισχυθουν εις τας ιδεας των απο αλλους, οι ερευνηται ομως των χειρογραφων εινε οι κατ’ εξοχην πνευματικοι χρυσοθηραι.

Τι αναζητουν; Το αγνωστον γεγονος που θα εκπληξη, την πρωτοτυπον ιδεαν που ελησμονηθη εις βαρος της επιστημης, η την ανακαλυψιν μιας μεγαλης πλανης μεσα στην οποιαν πλεει σημερα ολη η ανθρωποτης. Ειπα να τους μιμηθω και εγυρεψα απο τον καταλογον των χειρογραφων ο τι μου εφανερωθη με το πρωτον ανοιγμα του: τα ιατροσοφια.

Ενω μου τα εφεραν, δεν επαυα να ερωτω τον εαυτον μου, αν ποτε τα εδιαβασε κανεις, αφου η ιατρικη επιστημη τα εχει καταδικασει. Αλλ’ ετσι δεν εινε μια καλη ευκαιρια δια τον σημερινον αναγνωστην των να επιτυχη εις αυτα καμμιαν ανακαλυψιν; Διατι ταχα; Η επιστημη των ιατρων δεχεται καθημερινως κτυπηματα απο νεοφανεις εμπειριας οπως εινε η φυσιοθεραπεια και η χειροπρακτικη. Διατι τοτε να μη μελετηθουν τα ιατροσοφια τα οποια δια τους παλαιοτερους υπηρξαν, επι αιωνας, οι πολυτιμοι ιατρικοι οδηγοι;

Αλλα με το πρωτον ξεφυλλισμα των ανεκυψαν αι δυσκολιαι της μελετης των. Κατα πρωτον τα περισσοτερα φερουν την δυσαναγνωστον δια σημερον γραφην της εποχης των. Και εχουν γραφη απο του 14ου μεχρι του παρελθοντος αιωνος. Αλλ’ αν ιατρικως, ισως, δεν εχουν καμμιαν αξιαν, εμφανιζουν ομως, ασφαλως, ενα γλωσσολογικον ενδιαφερον.

Η γλωσσα των, πραγματι, εινε πολυμορφος: αρχαιοπρεπης, καθαρευουσα, μικτη η δημοτικη. Ετσι ενας αγνωστος ιατροσοφιστης εγραψεν εργον υπο τον τιτλον: «Γιατροσοφηον της Χαιρουργηας δια λαβομες». Αλλου, λογιου της εποχης του, το εργον φερει τον τιτλον: «Εγχειριδιον περι του πως δει φυλαττειν την υγειαν των ηγεμονων».

Απο ενα απλουν φυλλομετρημα των ιατροσοφιων προκυπτει οτι οι συγγραφεις των υποσχονται την θεραπειαν καθε ασθενειας. Τα φαρμακα των κατασκευαζονται συνηθως απο συστατικα που εινε ευκολον να ευρεθουν: «Επαρον –γραφει ενας υποσχομενος την θεραπειαν του πονοκεφαλου- καρδαμον και οξος και ροδελαιον και ξηρανον το καρδαμον και ποιησον αυτα ωσαν αλευριν και εσμηξον. Το κεφαλι αλειφε του πασχοντος». Η τουτο: «Κοπανισον ψιχας αρτου. Και ενωσας με την χολην του βοος και οξος. Αλειφε την κεφαλην ενθα εστιν ο πονος».

Αλλα πολυ συχνα ο ασθενης πρεπει να απελπισθη οτι θα επιτυχη την θεραπειαν του. Διοτι ο ιατροσοφιστης του συνιστα, αιφνης, να χρησιμοποιηση κοκκαλον λιονταριου, δερμα υαινης η ενα σπανιον φυτον που ευρισκεταιστα βαθη της θαλασσης. Πως να ευρεθουν ομως τετοια πραγματα;

Αλλ’ απο τα ιατροσοφια δεν λειπει και η μαγεια. Ιδου αιφνης, τι γραφει ο ιατροσοφιστης Ιωαννης Σταφιδας του οποιου το εργον, γραφεν κατα το 1348, εχει κατα τον λογοτεχνην κ. Ηλ. Βουτιεριδη, συγγραφεα της Ελληνικης Λογοτεχνιας, μεγαλην γλωσσολογικην αξιαν: «Οταν κοιμαται ο αρρωστος ειπε του εις το δεξιον αυτι στραλι σεμαλι και αν χαμογελαση ζη, ει δε αναστεναζει η δακρυει αποθνησκει».

Ιδου και ενας πρακτικος τροπος δια να ευρισκη κανεις ποτε το κρασι εινε γνησιον: «Αλειψον καλαμην ελαιον και βαλε εις τον οινον και βαψον και αν φερη ρανιδας, δεδολωται ο οινος. Ει δε ουδεν φερει ρανιδας ου δεδολωται».

Ποιαν ομως αξιαν εχουν τα ιατροσοφια; Θα ητο αραγε δυνατον να υποστηριχθη περι αυτων ο τι εγνωματευσεν ο Γερμανος καθηγητης Μπερ περι των αρχαιων Ελληνων ιατρων, βεβαιωσας οτι εθεραπευον πολυ καλλιτερα απο τους σημερινους ιατρους; Δια την λυσιν της αποριας αυτης απηυθυνθην εις την πλεον αρμοδιαν πηγην –τον καθηγητην της ιστοριας της ιατρικης κ. Αρ. Κουζην.

Μολις εθεσα το ερωτημα μου, ο κ. καθηγητης του Πανεπιστημιου ηρχισε να μετακινηται μεταξυ των πολλαπλων βιβλιοθηκων του γραφειου του, ανασυρων τα βιβλια που εχρειαζοντο δια να κατατοπισθω καλλιτερον. Δια μιαν στιγμην μου εδειξε τον Γαληνον. Με κατελαβε το δεος εμπρος στους εικοσι ογκωδεις τομους του μοναχα με την απλην σκεψιν οτι υπαρχουν ανθρωποι οι οποιοι τους μελετουν.

Ο κ. Κουζης τους εκυτταξε με περιπαθειαν.

-Η αρχη των ιατροσοφιων, μου ειπε, πρεπει να αναζητηθη εις τον Γαληνον. Επειδη τα εργα του ησαν ογνωδη, εγινοντο περιληψεις, αι οποιαι εχρησιμοποιουντο κατοπιν απο τους μαθητας του η απο αλλους, οι οποιοι ηθελαν να κανουν τον ιατρον. Επειτα με τον καιρον εγινοντο και περιληψεις των περιλειψεων. Σιγα-σιγα ομως αφηρειτο απο αυτας καθε τι το επιστημονικον που υπηρχε και εγινοντο προσθηκαι απο τους αντιγραφεις. Ετσι ανεδειχθησαν εις ιδιαν μορφην αι δημωδεις αυται Ελληνικαι ιατρικαι συλλογαι, αι οποιαι ωνομασθησαν ιατροσοφια. Κυριως ειπειν ο πολλαπλασιασμος των ηρχισεν απο την πτωσιν της Κωνταντινουπολεως. Και διεσωθησαν εως σημερον παρα πολλαι. Μερικαι περιεχουν και αλλας συλλογας: Βοτανικας, γεωπονικας, βροντολογια (προγνωσις βροντων βροχης), σεισμολογια (προγνωσις σεισμων). Πρεπει μονον να σημειωθη οτι πολλαι φερονται εσφαλμενως ως ιατροσοφια ενω πραγματι προκειται περι συγγραμματων γνωστων ιατρων.

-Και εχουν τα ιατροσοφια καμμιαν αξιαν; Ηρωτησα.

Η απαντησις που επηρα ητο αρνητικη.

Απεχαιρετησα ετσι τον κ. καθηγητην χωρις ελπιδα οτι θα μπορουσα να επιτυχω καμμιαν ανακαλυψι… ».

http://paliaathina.com/gr