Όταν το αίσθημα της «πείνας» προκαλείται από τα συναισθήματα και όχι από πραγματική βιολογική ανάγκη.
Στρες, θυμός, μοναξιά, τραύματα: είναι μερικά μόνο από τα συναισθήματα που μπορούν να μας οδηγήσουν να φάμε χωρίς να νιώθουμε πραγματική πείνα. Η λεγόμενη «συναισθηματική πείνα» είναι ένα φαινόμενο διαδεδομένο, αλλά συχνά υποτιμημένο, που συμβάλλει ουσιαστικά στην αύξηση βάρους.
«Έτρωγα ακόμα κι όταν δεν πεινούσα. Αρκούσε μια στενοχώρια, μια σκέψη, μια ένταση. Κατέφευγα σε ένα πακέτο μπισκότα. Μετά ερχόταν η ντροπή», αφηγείται η Τιφέν, πρώην χορεύτρια, μιλώντας για τα χρόνια που πέρασε μεταξύ ανορεξίας, βουλιμίας και καταναγκαστικών επεισοδίων. Η ιστορία της είναι χαρακτηριστική: το σώμα γίνεται συχνά η σκηνή ενός πόνου βαθιά συναισθηματικού.
Φυσικός δεσμός, επικίνδυνη εξάρτηση
Όπως εξηγεί η ψυχολόγος Σαμπρίνα Ζυλιέν-Σουιρτς, όλοι οι θηλαστικοί οργανισμοί αναζητούν ανακούφιση στο φαγητό. Ο δεσμός ανάμεσα στο συναίσθημα και την τροφή είναι φυσικός. Το πρόβλημα ξεκινά όταν γίνεται η μοναδική στρατηγική διαχείρισης συναισθημάτων, με αποτέλεσμα την απώλεια επαφής με τα σήματα πείνας και κορεσμού.
Μελέτη του Ολλανδού ψυχολόγου Κορνήλις βαν Στριεν σε 5.000 άτομα για επτά χρόνια έδειξε ότι όσοι τρώνε για συναισθηματικούς λόγους παίρνουν περισσότερο βάρος από τους άλλους. Οι πιο συχνές «σκανδάλες» είναι τα αρνητικά συναισθήματα: θλίψη, θυμός, ντροπή, μοναξιά. Η χαρά, αντίθετα, «μας θρέφει» αλλά σπάνια οδηγεί σε υπερφαγία
Το στρες και η χημεία του εγκεφάλου
Οι υδατάνθρακες και τα λιπαρά ενεργοποιούν το ντοπαμινεργικό σύστημα του εγκεφάλου, προσφέροντας αίσθηση ευχαρίστησης. Το σώμα «θυμάται» και αναζητά ξανά το φαγητό, ακόμα και χωρίς πείνα. Το στρες προσθέτει το δικό του φορτίο: μέσω της κορτιζόλης αυξάνει την όρεξη (κυρίως για θερμιδογόνα τρόφιμα) και ευνοεί την αποθήκευση λίπους. Έτσι, η συναισθηματική αντίδραση γίνεται αυτόματη.
«Η στέρηση γεννά απογοήτευση, και η απογοήτευση γεννά καταναγκασμό», λέει η ψυχίατρος Κοραλί Γκασπάρ από το Πανεπιστημιακό Νοσοκομείο της Νανσί. Ένας φαύλος κύκλος που δεν σπάει με μια απλή δίαιτα.
Τραύματα και παιδικά βιώματα
Σύμφωνα με στοιχεία του ίδιου νοσοκομείου, το 81% των ασθενών με παχυσαρκία είχε ιστορικό τραύματος: από συναισθηματικές ελλείψεις μέχρι κακοποίηση. Το φαγητό λειτουργεί σαν «δεκανίκι» ή ασπίδα. Και η παιδική ηλικία έχει καθοριστικό ρόλο: αυστηροί ή υπερβολικά χαλαροί γονείς, ή η χρήση φαγητού ως ανταμοιβής, ενισχύουν τη σύγχυση ανάμεσα σε πραγματική και συναισθηματική πείνα.
Το σώμα υπό πίεση
Το καλοκαίρι, η κοινωνική πίεση κορυφώνεται. Έρευνα της Ifop το 2023 έδειξε ότι το 53% των Γάλλων και το 67% των γυναικών δεν νιώθουν άνετα με το σώμα τους στην παραλία. Το 39% βιώνει άγχος στην ιδέα του μαγιό. Παρόμοιο σκηνικό και στην Ιταλία: κάθε άνοιξη οι διαφημίσεις για «θαυματουργές» δίαιτες πολλαπλασιάζονται, ενισχύοντας τη δυσαρέσκεια και συχνά επιδεινώνοντας τις διατροφικές διαταραχές.
Η λύση δεν είναι η δίαιτα, αλλά η συνειδητότητα
Οι περιοριστικές δίαιτες αποτυγχάνουν μακροπρόθεσμα, επειδή δεν αντιμετωπίζουν την πηγή του προβλήματος. Νέες προσεγγίσεις, όπως η συνειδητή διατροφή, ενθαρρύνουν τον άνθρωπο να ακούει τα σήματα του σώματος και να παρατηρεί τα συναισθήματα χωρίς κριτική. Έρευνα που δημοσιεύτηκε το 2024 στο Appetite έδειξε ότι αυτή η πρακτική συνδέεται με καλύτερη ποιότητα διατροφής και χαμηλότερη κατανάλωση υπερεπεξεργασμένων τροφίμων.
Από την ενοχή στην κατανόηση
Η αποδοχή του δεσμού μεταξύ συναισθημάτων και τροφής είναι το πρώτο βήμα. Να μάθουμε να ξεχωρίζουμε τη φυσική από τη συναισθηματική πείνα, να βρίσκουμε εναλλακτικούς τρόπους χαλάρωσης, να εγκαταλείπουμε την αυτοκατηγορία. Η κοινωνία, επίσης, χρειάζεται αλλαγή. Όπως σημειώνει η ερευνήτρια Ρεβέκα Πουλ (Πανεπιστήμιο Κονέκτικατ), η στιγματοποίηση του βάρους όχι μόνο δεν βοηθά, αλλά οδηγεί το 79% των γυναικών με παραπανίσιο βάρος να τρώνε περισσότερο και το 75% να εγκαταλείπουν κάθε προσπάθεια αδυνατίσματος.
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου