Καρκινογόνος χρωστική σε αιγυπτιακά μπαχαρικά που φτάνουν και στην Ελλάδα – Μολυσμένο το 100% των δειγμάτων σύμφωνα με μελέτη

Μελέτη εντοπίζει απαγορευμένες χρωστικές Sudan I και IV σε όλα τα

εξεταζόμενα μπαχαρικά αιγυπτιακής προέλευσης, τα οποία διακινούνται και στην ελληνική αγορά

Τα μπαχαρικά αποτελούν αναπόσπαστο κομμάτι της ανθρώπινης διατροφής και του πολιτισμού, καθώς χρησιμοποιούνται για τη βελτίωση του αρώματος, του χρώματος και της γεύσης των τροφίμων, ενώ παραδοσιακά τους αποδίδονται και θεραπευτικές ιδιότητες. Ωστόσο, η μακροχρόνια έκθεση σε προσμίξεις μπορεί να προκαλέσει σοβαρά προβλήματα υγείας, γεγονός που καθιστά αναγκαία την τακτική παρακολούθηση της ποιότητάς τους, ιδιαίτερα σε χώρες με έντονη εξαγωγική δραστηριότητα προς την Ευρώπη.

 Τα στοιχεία των διεθνών εμπορικών ροών αναδεικνύουν την Αίγυπτο ως έναν από τους πλέον στρατηγικούς εμπορικούς εταίρους της Ελλάδας, με τη συνολική αξία των αιγυπτιακών εξαγωγών προς τη χώρα μας να αγγίζει το 1,07 δισεκατομμύριο δολάρια για το 2023. Παρόλο που το μεγαλύτερο μέρος αυτού του οικονομικού μεγέθους αφορά κατηγορίες όπως τα πετρελαιοειδή, τα λιπάσματα και τα οπωροκηπευτικά, ο τομέας των μπαχαρικών και των αρωματικών φυτών διατηρεί μια σταθερή και αξιοσημείωτη παρουσία στην ελληνική αγορά.

Η αξία των εισαγωγών στην ειδική κατηγορία που περιλαμβάνει το κύμινο, τον κόλιανδρο, το γλυκάνισο και άλλα είδη μπαχαρικών κυμαίνεται μεταξύ 1-3 εκατομμυρίων δολαρίων ετησίως, γεγονός που κατατάσσει την Αίγυπτο ανάμεσα στους βασικούς προμηθευτές της Ελλάδας για τα συγκεκριμένα προϊόντα σε όρους όγκου και ποικιλίας. Η στενή αυτή εμπορική σχέση και η ευρεία κατανάλωση αυτών των εισαγόμενων αγαθών καθιστούν επιτακτική την κατανόηση της ποιότητας και της ασφάλειας των προϊόντων που παράγονται στην Αίγυπτο, καθώς οι τυχόν προσμίξεις ή υπολείμματα χημικών ουσιών μεταφέρονται άμεσα στην τροφική αλυσίδα των χωρών προορισμού. Δεν είναι λίγες άλλωστε οι ανακλήσεις και οι απορρίψεις στα σύνορα αιγυπτιακών μπαχαρικών.

Νέα μελέτη από έρευνα που δημοσιεύτηκε στο  Nature και διεξήχθη από το Υπουργείο Γεωργίας της Αιγύπτου, η οποία ανέλυσε 80 δείγματα μπαχαρικών που συλλέχθηκαν από διάφορες περιοχές της Αιγύπτου, και αξιολόγησε την παρουσία και τις πιθανές επιπτώσεις στην υγεία από την έκθεση σε χρωστικές Sudan, τοξικά στοιχεία και υπολείμματα φυτοφαρμάκων. Η ανάλυση επικεντρώθηκε σε τέσσερις τύπους μπαχαρικών που απαντώνται συχνά στα ελληνικά νοικοκυριά: καυτερό τσίλι, πάπρικα, κύμινο και κάρυ. Για τον εντοπισμό των προσμίξεων χρησιμοποιήθηκαν προηγμένες αναλυτικές τεχνικές, όπως η υγρή χρωματογραφία υψηλής απόδοσης και η φασματομετρία μάζας, προκειμένου να διασφαλιστεί η ακρίβεια των ευρημάτων.

Παρά την απόλυτη απαγόρευση χρήσης τους σε τρόφιμα παγκοσμίως λόγω της τεκμηριωμένης καρκινογόνου δράσης τους, οι χρωστικές Sudan I και IV ανιχνεύθηκαν σε όλα τα είδη μπαχαρικών που εξετάστηκαν. Οι συγκεκριμένες αζωχρωστικές χρησιμοποιούνται συχνά παράνομα για την τεχνητή ενίσχυση του χρώματος των μπαχαρικών λόγω του χαμηλού κόστους τους και της έντονης απόδοσης που προσφέρουν, αν και έχει ταξινομηθεί ως μη επιτρεπόμενο για χρήση σε τρόφιμα. Οι υψηλότερες συγκεντρώσεις Sudan I εντοπίστηκαν στο κάρυ και το κύμινο, ενώ η Sudan IV ήταν ιδιαίτερα διαδεδομένη στην πάπρικα, πιθανώς λόγω της αυξημένης σταθερότητας του χρώματός της σε ελαιώδη υποστρώματα.

Σύμφωνα με τους ερευνητές, η συνεχής παρουσία του Sudan I —με το 100% των δειγμάτων κάρυ και πιπεριάς τσίλι να υπερβαίνει το όριο ποσοτικοποίησης— υποδηλώνει την σκόπιμη προσθήκη της χρωστικής ουσίας, που χρησιμοποιείται για την ενίσχυση ή ακόμη και την εξασθένιση του χρώματος του προϊόντος.  Άλλες χρωστικές, όπως η Para Red και η Sudan 7B, δεν ανιχνεύθηκαν στα περισσότερα δείγματα, περιορίζοντας το πρόβλημα στις προαναφερθείσες ουσίες.

Τα αποτελέσματα έδειξαν επίσης ότι στοιχεία όπως το αντιμόνιο, το κάδμιο, το χρώμιο, το κοβάλτιο, ο χαλκός, ο σίδηρος, το μαγγάνιο, το νικέλιο και ο ψευδάργυρος ανιχνεύθηκαν σε όλα σχεδόν τα δείγματα, ενώ το αρσενικό εντοπίστηκε στο 75%. Ο υδράργυρος και ο κασσίτερος βρίσκονταν κάτω από τα όρια ποσοτικοποίησης, προσφέροντας μια πρώτη ένδειξη για το προφίλ των μετάλλων στα δείγματα. Ιδιαίτερη ανησυχία προκαλεί το γεγονός ότι ο μόλυβδος υπερέβη τα επιτρεπτά όρια στο πέντε τοις εκατό των δειγμάτων τσίλι, πάπρικας και κυμίνου, αναδεικνύοντας ζητήματα ελέγχου κατά την παραγωγική διαδικασία ή τη συσκευασία.

Στον τομέα των φυτοφαρμάκων, η μελέτη εξέτασε ένα εξαιρετικά ευρύ φάσμα τετρακοσίων εξήντα μία διαφορετικών ουσιών, αντικατοπτρίζοντας την πολυπλοκότητα της σύγχρονης γεωργικής παραγωγής. Όλα τα δείγματα πάπρικας, κάρυ, τσίλι και κυμίνου περιείχαν ανιχνεύσιμα υπολείμματα, γεγονός που υποδηλώνει εκτεταμένη χρήση χημικών μέσων προστασίας των καλλιεργειών. Στην πάπρικα, το σαράντα πέντε τοις εκατό των δειγμάτων υπερέβαινε τα ανώτατα νομοθετημένα όρια υπολειμμάτων, με συχνότερα ανιχνεύσιμες ουσίες το Chlorfenapyr και το Lambda-Cyhalothrin. Στο κάρυ, το ποσοστό υπέρβασης των ορίων ανήλθε στο 90%, ενώ στο κύμινο το σύνολο των δειγμάτων βρέθηκε να παραβιάζει τα όρια για πολλαπλές ουσίες, όπως το Chlorpyrifos και το Cypermethrin, εγείροντας ερωτήματα για τις πρακτικές ψεκασμού στις καλλιέργειες.

Για την αξιολόγηση του πραγματικού κινδύνου για την υγεία των καταναλωτών, οι ερευνητές υπολόγισαν δείκτες όπως η εκτιμώμενη ημερήσια πρόσληψη και ο δείκτης επικινδυνότητας, λαμβάνοντας υπόψη τη μέση κατανάλωση αυτών των ειδών. Παρά την παρουσία των παραπάνω ουσιών, η μελέτη έδειξε ότι η κατανάλωση αυτών των μπαχαρικών στις συνήθεις ποσότητες δεν ξεπερνά την αποδεκτή εβδομαδιαία πρόσληψη για τα βαρέα μέταλλα. Οι τιμές του δείκτη επικινδυνότητας για τα μεμονωμένα στοιχεία ήταν κάτω από τη μονάδα, γεγονός που υποδηλώνει ότι δεν υπάρχει άμεσος μη καρκινογόνος κίνδυνος από την κατανάλωση ενός μόνο μετάλλου μέσω αυτών των προϊόντων στην καθημερινή διατροφή.

Επιπλέον, ο αθροιστικός δείκτης επικινδυνότητας, ο οποίος αντιπροσωπεύει τη συνδυασμένη επίδραση όλων των εξεταζόμενων στοιχείων στον οργανισμό, παρέμεινε επίσης κάτω από το κρίσιμο όριο ασφαλείας. Το κοβάλτιο, το χρώμιο, το μαγγάνιο και ο σίδηρος αναγνωρίστηκαν ως οι κύριοι παράγοντες που συμβάλλουν σε αυτόν τον δείκτη, χωρίς όμως να προκαλούν υπέρβαση των ορίων ασφαλείας. Παρομοίως, οι κίνδυνοι από τα υπολείμματα φυτοφαρμάκων αξιολογήθηκαν ως αμελητέοι για μεμονωμένη έκθεση, καθώς οι ποσότητες που καταναλώνονται μέσω των μπαχαρικών είναι σχετικά μικρές σε σύγκριση με άλλα τρόφιμα.

Ωστόσο, η ανίχνευση απαγορευμένων χρωστικών Sudan αναδεικνύει την ανάγκη για αυστηρότερο ρυθμιστικό έλεγχο στην αγορά των μπαχαρικών, καθώς η παρουσία τους δεν οφείλεται σε περιβαλλοντική μόλυνση αλλά σε σκόπιμη παρέμβαση. Η προσθήκη αυτών των ουσιών για τη βελτίωση της εμφάνισης των προϊόντων αποτελεί πρακτική νοθείας που ενέχει δυνητικούς κινδύνους για τη δημόσια υγεία σε βάθος χρόνου. Η ανάγκη για διαφάνεια στην παραγωγική διαδικασία γίνεται ακόμα πιο έντονη αν αναλογιστεί κανείς τη συνεχή ροή αυτών των προϊόντων προς τις ευρωπαϊκές αγορές, όπου τα πρότυπα ασφαλείας είναι ιδιαίτερα υψηλά.

Η μελέτη καταδεικνύει ότι, αν και τα επίπεδα των βαρέων μετάλλων και των φυτοφαρμάκων στα περισσότερα δείγματα δεν αποτελούν άμεση απειλή βάσει των τρεχουσών καταναλωτικών προτύπων, η παρουσία καρκινογόνων αζωχρωστικών και οι συχνές υπερβάσεις των ορίων στα φυτοφάρμακα επιβάλλουν τη συνεχή παρακολούθηση της αλυσίδας εφοδιασμού. Η ολοκληρωμένη αυτή προσέγγιση, που εξετάζει ταυτόχρονα πολλαπλές κατηγορίες προσμίξεων, παρέχει μια πιο ρεαλιστική εικόνα της συνολικής επιβάρυνσης που μπορεί να δεχτεί ο ανθρώπινος οργανισμός. Η διαρκής ενημέρωση των δεδομένων και η αυστηροποίηση των ελέγχων στις πύλες εισόδου των προϊόντων αποτελούν τα μόνα εργαλεία για τη διασφάλιση της ποιότητας των μπαχαρικών που φτάνουν στο τραπέζι του καταναλωτή.

Η σημασία της έρευνας αυτής επεκτείνεται πέρα από τα σύνορα της Αιγύπτου, καθώς τα μπαχαρικά είναι προϊόντα με παγκόσμια κυκλοφορία. Η κατανόηση των πηγών μόλυνσης, είτε αυτές αφορούν το έδαφος και το νερό άρδευσης είτε τις πρακτικές μετά τη συγκομιδή, είναι απαραίτητη για τη βελτίωση της ασφάλειας των τροφίμων. Η συνεργασία μεταξύ των παραγωγών χωρών και των εισαγωγέων, όπως η Ελλάδα, μπορεί να οδηγήσει σε καλύτερα συστήματα ιχνηλασιμότητας και σε προϊόντα που ανταποκρίνονται πλήρως στις διεθνείς προδιαγραφές υγείας.