Νταβός: «Οι ισχυροί κάνουν ό,τι μπορούν και οι αδύναμοι υποφέρουν ό,τι πρέπει» – Η ιστορική αναφορά του Μαρκ Κάρνεϊ στον Θουκυδίδη

Όταν ο Καναδός πρωθυπουργός Μαρκ Κάρνεϊ ανέβηκε στο βήμα του

Παγκόσμιου Οικονομικού Φόρουμ στο Νταβός, δεν μίλησε με νούμερα ή τεχνικούς όρους. Αντίθετα, επέλεξε να ξεκινήσει με τον Θουκυδίδη, δίνοντας από την πρώτη στιγμή το στίγμα μιας βαθύτερης τοποθέτησης για τη διεθνή τάξη, τη χρήση της ισχύος και το μέλλον των συμμαχιών. Η αναφορά αυτή συνδέθηκε με τη σημερινή αντιπαράθεση γύρω από τη Γροιλανδία, τη στάση των Ηνωμένων Πολιτειών και τις αναλύσεις του CNN, που παραλληλίζουν την αρχαία Αθήνα με τη σύγχρονη γεωπολιτική σκηνή.

Ο Κάρνεϊ, με το βάρος της εμπειρίας του ως πρώην κεντρικός τραπεζίτης, άσκησε ευθεία κριτική στη λογική της «ωμής ισχύος» που, όπως είπε, διαμορφώνει τον σημερινό κόσμο. Επικαλέστηκε τον Θουκυδίδη και τον Βάτσλαβ Χάβελ, περιγράφοντας μια εποχή που, όπως υπογράμμισε, βρίσκεται «σε μια περίοδο ρήξης, όχι μετάβασης». Ο Καναδός πρωθυπουργός εξήγησε ότι το διεθνές σύστημα που στηρίζεται σε κανόνες αποδυναμώνεται, όταν οι συμμαχίες δεν βασίζονται πλέον σε κοινές αξίες αλλά στο συμφέρον.

Χρησιμοποιώντας την περίφημη θουκυδίδεια ρήση «οι ισχυροί κάνουν ό,τι μπορούν και οι αδύναμοι υποφέρουν ό,τι πρέπει», ο Κάρνεϊ έφερε στο προσκήνιο το παράδειγμα της Μήλου και το συνέδεσε με τη σημερινή γεωπολιτική αξία της Γροιλανδίας. Όπως τόνισε, η πραγματική δοκιμασία της ισχύος έρχεται όταν αυτή στρέφεται απέναντι στους μικρότερους και πιο αδύναμους.

 Στο ίδιο πνεύμα, το CNN ανέλυσε τη στάση των Ηνωμένων Πολιτειών απέναντι στη Γροιλανδία, συγκρίνοντάς τη με εκείνη της Αθήνας προς τη Μήλο την εποχή του Πελοποννησιακού Πολέμου. Η Αθήνα, τότε, μεσούσης της αντιπαράθεσης με τη Σπάρτη, στηριζόταν στην ισχύ της αλλά και στις συμμαχίες της Συμμαχίας της Δήλου — ένα δίκτυο που θυμίζει, όπως σημείωσε το αμερικανικό δίκτυο, τον ρόλο του ΝΑΤΟ σήμερα.

Η Μήλος, αν και μικρή και ουδέτερη, θεωρήθηκε κομβική. Η γεωγραφική της θέση προσέφερε έλεγχο θαλάσσιων δρόμων, και γι’ αυτό η Αθήνα απαίτησε την υποταγή της. Οι Μήλιοι επικαλέστηκαν το δίκαιο και τις αξίες της ίδιας της Αθήνας, όμως η απάντηση ήταν αμείλικτη: «Οι ισχυροί κάνουν ό,τι μπορούν και οι αδύναμοι υποφέρουν ό,τι πρέπει». Η απόφαση αυτή, αν και πρόσφερε άμεση νίκη, οδήγησε τελικά στην αποδυνάμωση του αθηναϊκού συστήματος συμμαχιών και στην κατάρρευση της αυτοκρατορίας μέσα σε λιγότερο από μία δεκαετία.

Ο Κάρνεϊ συνέδεσε αυτή τη θουκυδίδεια λογική με το σήμερα, αναφερόμενος και στη δήλωση του συμβούλου του Ντόναλντ Τραμπ, Στίβεν Μίλερ, στο CNN: «Ο πραγματικός κόσμος κυβερνάται από τη δύναμη και την ισχύ». Η τοποθέτηση αυτή, όπως σχολίασε, αντανακλά έναν τρόπο σκέψης που επηρεάζει τον τρόπο με τον οποίο οι ΗΠΑ βλέπουν τις συμμαχίες τους.

Ο Καναδός πρωθυπουργός παρατήρησε ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες εξακολουθούν να είναι η ισχυρότερη χώρα στον πλανήτη, αλλά σημείωσε ότι η Κίνα πλησιάζει πλέον σε κρίσιμους τομείς, αμφισβητώντας την απόλυτη υπεροχή της. Στο πλαίσιο αυτό, η Γροιλανδία παρομοιάζεται με τη «σύγχρονη Μήλο» — όχι λόγω του μεγέθους της, αλλά της στρατηγικής της θέσης. Όπως είπε ο Κάρνεϊ, η πραγματική ισχύς δεν βρίσκεται σε ένα έδαφος, αλλά στο πλέγμα των συμμαχιών που το περιβάλλουν.

Στην ομιλία του στο Νταβός, τόνισε ότι ο κόσμος δεν βρίσκεται σε πορεία ομαλής προσαρμογής, αλλά σε τροχιά βαθιάς ρήξης με την παλιά διεθνή τάξη. Μίλησε για «κοσμοϊστορικά γεγονότα» και για την επιστροφή του ανταγωνισμού των μεγάλων δυνάμεων, υπογραμμίζοντας ότι ο Θουκυδίδης λειτουργεί ως καθρέφτης του παρόντος.

Ο Κάρνεϊ περιέγραψε μια παγκόσμια οικονομία όπου οι δασμοί, τα χρηματοπιστωτικά εργαλεία και οι εφοδιαστικές αλυσίδες γίνονται μέσα πίεσης. «Μας λένε να προσαρμοστούμε, να αποφύγουμε τη σύγκρουση, να ελπίζουμε ότι η υποχώρηση θα μας προστατεύσει», είπε, για να προσθέσει αμέσως μετά: «Δεν θα το κάνει».

Αναφερόμενος στον Βάτσλαβ Χάβελ, σημείωσε ότι η παγκόσμια τάξη συντηρήθηκε για δεκαετίες επειδή όλοι έκαναν πως λειτουργεί δίκαια, ενώ στην πραγματικότητα οι κανόνες εφαρμόζονταν επιλεκτικά. «Η παλιά συμφωνία δεν λειτουργεί πλέον», τόνισε, εξηγώντας ότι οι κρίσεις των τελευταίων δεκαετιών αποκάλυψαν την ευαλωτότητα της παγκοσμιοποίησης απέναντι στην ισχύ.

Καθώς οι ισορροπίες αλλάζουν, ο Κάρνεϊ μίλησε για έναν κόσμο που θυμίζει τον ανταγωνισμό της αρχαιότητας. Οι μεσαίες δυνάμεις, είπε, επιδιώκουν σήμερα στρατηγική αυτονομία στην ενέργεια, στα τρόφιμα και στην άμυνα. Όμως προειδοποίησε: ένας κόσμος όπου κάθε κράτος λειτουργεί μόνο του θα είναι πιο ασταθής. Και εκεί ήρθε η φράση που έκανε τον γύρο του κόσμου: «Αν δεν είμαστε στο τραπέζι, είμαστε στο μενού».

Κλείνοντας, ο Καναδός πρωθυπουργός επέστρεψε στον Θουκυδίδη και στην ουσία της πολιτικής σκέψης του: οι κοινωνίες πρέπει να βλέπουν τον κόσμο όπως είναι, όχι όπως θα ήθελαν να είναι. «Η παλιά τάξη δεν θα επιστρέψει και δεν πρέπει να τη θρηνούμε», είπε. Και ολοκλήρωσε: «Η νοσταλγία δεν είναι στρατηγική».