Μέλι και ρύζι στο στόχαστρο: οι σκιές της συμφωνίας ΕΕ–Mercosur πάνω από την ελληνική γεωργία

Η εμπορική συμφωνία ανάμεσα στην Ευρωπαϊκή Ένωση και τις χώρες της

Mercosur παρουσιάζεται από τις Βρυξέλλες ως μια στρατηγική γέφυρα ανάπτυξης και γεωοικονομικής ισχύος. Για την ελληνική αγροτική παραγωγή, ωστόσο, ο απολογισμός προμηνύεται πολύ πιο βαρύς. Μέλι και ρύζι αναδεικνύονται ήδη ως οι μεγάλοι «χαμένοι», με τον πρωτογενή τομέα να προειδοποιεί για σοβαρές αναταράξεις στην αγορά.

Την ώρα που η πρόεδρος της Κομισιόν, Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, προχωρά στην υπογραφή της συμφωνίας, οι διαβεβαιώσεις περί «κόφτη ασφαλείας» σε περίπτωση μαζικών και φθηνών εισαγωγών δεν καθησυχάζουν τους Έλληνες παραγωγούς. Όπως τονίζει ο Αθανάσιος Σαρόπουλος, πρόεδρος του Παραρτήματος Κεντρικής Μακεδονίας του Γεωτεχνικό Επιμελητήριο Ελλάδας (ΓΕΩΤΕΕ), το πρόβλημα δεν είναι θεωρητικό αλλά άμεσο και μετρήσιμο.

Duty free εισαγωγές και ασφυκτικός ανταγωνισμός

Η συμφωνία προβλέπει από την πρώτη ημέρα αυξημένες ποσότητες αδασμολόγητων εισαγωγών από τις χώρες της Λατινικής Αμερικής. Στην περίπτωση του μελιού, η εικόνα είναι ενδεικτική: η ελληνική παραγωγή φτάνει περίπου τους 25.000 τόνους ετησίως, ενώ η συνολική ευρωπαϊκή ανέρχεται σε 280.000 τόνους. Με τη συμφωνία, στην αγορά της ΕΕ προστίθενται επιπλέον 45.000 τόνοι αδασμολόγητου μελιού. Οι δασμοί, που μέχρι σήμερα λειτουργούσαν ως στοιχειώδης μηχανισμός άμυνας, ουσιαστικά καταργούνται, συμπιέζοντας τιμές και εισόδημα παραγωγών.

Αντίστοιχα, στο ρύζι η Ελλάδα παράγει 150.000–180.000 τόνους αποφλοιωμένου προϊόντος, περίπου το 10% της ευρωπαϊκής παραγωγής. Η Mercosur αποκτά πρόσβαση με περίπου 60.000 τόνους, σε μια αγορά που ήδη δέχεται ισχυρές πιέσεις από αδασμολόγητες εισαγωγές ασιατικών χωρών. Το αποτέλεσμα είναι ένας πολυμέτωπος ανταγωνισμός, όπου ο Έλληνας παραγωγός καλείται να επιβιώσει με πολύ υψηλότερο κόστος.

 Ποιότητα, προδιαγραφές και άνισοι όροι

Πέρα από τις τιμές, κρίσιμο ζήτημα παραμένουν οι συνθήκες παραγωγής. Οι χώρες της Mercosur εφαρμόζουν πρακτικές που απέχουν σημαντικά από τα ευρωπαϊκά πρότυπα: εκτεταμένη χρήση γενετικά τροποποιημένων καλλιεργειών και μονοκαλλιέργειες με περιορισμένο έλεγχο φυτοφαρμάκων. Η ΕΕ έχει στο παρελθόν συνάψει συμφωνίες με χώρες συγκρίσιμων προδιαγραφών, όπως ο Καναδάς ή η Αυστραλία. Στην προκειμένη περίπτωση, όμως, οι αποκλίσεις εγείρουν εύλογες ανησυχίες για την ποιότητα και την ασφάλεια των εισαγόμενων προϊόντων.

Μαζική παραγωγή, άνιση κλίμακα

Οι χώρες της Mercosur διαθέτουν καλλιεργήσιμες εκτάσεις τριπλάσιες της Ευρώπης. Σε κράτη όπως η Βολιβία, το μεγαλύτερο μέρος της γεωργικής γης ανήκει σε μεγάλες εταιρείες και όχι σε μεμονωμένους αγρότες, επιτρέποντας μαζική και χαμηλού κόστους παραγωγή. Αυτή η ανισορροπία κλίμακας μεταφράζεται σε ασφυκτική πίεση για τις ευρωπαϊκές –και ιδιαίτερα τις ελληνικές– μικρομεσαίες εκμεταλλεύσεις.

Το «τριπλό χτύπημα» στον πρωτογενή τομέα

Η συμφωνία έρχεται σε μια περίοδο όπου η ελληνική γεωργία δοκιμάζεται ήδη από τρεις παράγοντες: κλιματική αλλαγή, γεωπολιτική αστάθεια και εκρηκτικό κόστος παραγωγής. Οι ακραίες καιρικές συνθήκες μειώνουν αποδόσεις, ενώ ο πόλεμος στην Ουκρανία έχει εκτοξεύσει το κόστος λιπασμάτων και ενέργειας. Σε αυτό το περιβάλλον, προϊόντα όπως το βαμβάκι και το σιτάρι κινδυνεύουν να πωλούνται σε τιμές κάτω του κόστους.

Ισορροπία ή μη αναστρέψιμη ζημιά;

Οι προβλεπόμενες δικλείδες ασφαλείας της συμφωνίας, με επανεκτίμηση των επιπτώσεων μετά από τρία χρόνια, κρίνονται ανεπαρκείς. Όπως επισημαίνει ο κ. Σαρόπουλος, τότε ενδέχεται να είναι ήδη αργά για πολλές παραγωγικές μονάδες. Το ζητούμενο δεν είναι η πλήρης απαγόρευση των εισαγωγών, αλλά ο ουσιαστικός περιορισμός τους ώστε να διατηρηθεί μια εύθραυστη ισορροπία.

Η συμφωνία ΕΕ–Mercosur, όπως διαμορφώνεται, δεν αποτελεί απλώς ένα εμπορικό άνοιγμα. Είναι μια πολιτικοοικονομική επιλογή με σαφείς νικητές και ηττημένους. Και για την ελληνική γεωργία, το τίμημα απειλεί να είναι δυσανάλογα υψηλό.