Ελλάδα: Πρόστιμο σε γνωστό σουβλατζίδικο για το μπιφτέκι – Ο σοβαρός κίνδυνος που οι επιχειρήσεις εστίασης υποτιμούν

Νέο πρόστιμο για ζήτημα δημόσιας υγείας, με πραγματικές συνέπειες για

καταναλωτές και σοβαρούς νομικούς κινδύνους για τις επιχειρήσεις

Ένα ακόμη πρόστιμο σε κατάστημα εστίασης στον Δυτικό Τομέα Αθηνών φέρνει ξανά στο προσκήνιο ένα ζήτημα που πολλοί στον κλάδο της εστίασης εξακολουθούν να αντιμετωπίζουν επιπόλαια. Ο έλεγχος αφορούσε γνωστό σουβλατζίδικο στο Περιστέρι (δείτε παρακάτω ολόκληρη την ανακοίνωση) σημείο με αυξημένη καθημερινή κίνηση και σταθερή πελατεία, γεγονός που καθιστά τη μία από τις δύο παραβάσεις που διαπίστωσαν οι επιθεωρητές ακόμη πιο ουσιαστική από άποψη δημόσιας υγείας.

 Με απόφαση της Διεύθυνσης Ανάπτυξης της Περιφέρειας Αττικής επιβλήθηκε συνολικό διοικητικό πρόστιμο 1.000 ευρώ. Τα μισά αφορούσαν τυπική, αλλά όχι αμελητέα, παράβαση σχετικά με το φύλλο διαμαρτυρίας του καταστήματος, το οποίο δεν έφερε τα απαιτούμενα στοιχεία και τις προβλεπόμενες σφραγίδες. Πρόκειται για υποχρέωση που συνδέεται άμεσα με τα δικαιώματα του καταναλωτή και τη δυνατότητα ελέγχου και λογοδοσίας μιας επιχείρησης. Το υπόλοιπο πρόστιμο, όμως, είναι αυτό που ενέχει πραγματικό κίνδυνο: τη μη αναγραφή αλλεργιογόνων στο προϊόν «μπιφτέκι».

Η υπουργική απόφαση 91354/2017, που εναρμονίζει το εθνικό δίκαιο με τον Κανονισμό (ΕΕ) 1169/2011, υποχρεώνει όλες τις επιχειρήσεις εστίασης να ενημερώνουν με σαφήνεια για τα συστατικά που προκαλούν αλλεργίες ή δυσανεξίες, ακόμη και στα μη προσυσκευασμένα τρόφιμα. Δεν αρκεί η προφορική ενημέρωση «αν ρωτήσει ο πελάτης», ούτε το ασαφές «δεν βάζουμε τίποτα περίεργο». Η ευθύνη είναι ενεργητική και αφορά κάθε πιάτο ξεχωριστά.

Για τον καταναλωτή με τροφική αλλεργία, αυτή η παράλειψη μπορεί να σημαίνει από σοβαρή επιδείνωση της υγείας του μέχρι αναφυλακτικό σοκ και θάνατο. Περίπου το 74% των αλλεργικών αντιδράσεων σχετίζονται με μη προσυσκευασμένα τρόφιμα, δηλαδή φαγητό που καταναλώνεται εκτός σπιτιού και οι περισσότερες σοβαρές αντιδράσεις δεν συμβαίνουν στην κουζίνα του σπιτιού, αλλά σε χώρους εστίασης, όπου ο καταναλωτής καλείται να εμπιστευτεί την επιχείρηση. Η μη αναγραφή αλλεργιογόνων αφαιρεί αυτή τη δυνατότητα επιλογής και μετατρέπει ένα απλό γεύμα σε ρίσκο.

Στην Ελλάδα, αλλά και διεθνώς, η συχνότητα και η σοβαρότητα των τροφικών αλλεργιών αυξάνονται. Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας προβλέπει ότι μέχρι το 2050 σχεδόν ο μισός παγκόσμιος πληθυσμός θα εμφανίζει κάποια μορφή αλλεργίας. Τα αναφυλακτικά επεισόδια έχουν αυξηθεί εντυπωσιακά τις τελευταίες δεκαετίες και οι χώροι εστίασης καταγράφονται συστηματικά ως βασικό σημείο κινδύνου. Παράλληλα, μελέτες δείχνουν ότι οι αλλεργικοί συχνά αντιμετωπίζονται ως «υπερβολικοί» ή «δύσκολοι πελάτες», ένα στίγμα που οδηγεί σε κακή επικοινωνία και, τελικά, σε επικίνδυνες αποφάσεις.

Σύμφωνα με ελληνική μελέτη τρία κύρια θέματα κινδύνου – κρυφά αλλεργιογόνα, διασταυρούμενη μόλυνση κατά την προετοιμασία τροφίμων και κακή επικοινωνία μεταξύ προσωπικού και αλλεργικών καταναλωτών – εντοπίστηκαν από την ανασκοπούμενη βιβλιογραφία. Οι αναδυόμενες παρεμβάσεις περιελάμβαναν βελτιωμένη εκπαίδευση του προσωπικού, βελτιωμένες πρακτικές επισήμανσης αλλεργιογόνων και την εφαρμογή ψηφιακών τεχνολογιών όπως εφαρμογές smartphone και συσκευές ταχείας ανίχνευσης αλλεργιογόνων. Ωστόσο, οι ασυνέπειες στην εφαρμογή και η έλλειψη συστηματικής επικύρωσης περιορίζουν την αποτελεσματικότητα αυτών των προσεγγίσεων. 

Το πρόστιμο των 500 ευρώ για το μπιφτέκι μπορεί να μοιάζει μικρό, αλλά αυτό είναι το ελάχιστο. Η νομοθεσία προβλέπει πρόστιμα ανά είδος προϊόντος, όχι συνολικά. Σε έναν εκτεταμένο έλεγχο, όπου διαπιστώνεται μη αναγραφή αλλεργιογόνων σε πολλά πιάτα, το ποσό μπορεί να πολλαπλασιαστεί. Και πέρα από το διοικητικό σκέλος, υπάρχει και η αστική και ποινική ευθύνη σε περίπτωση πρόκλησης βλάβης σε καταναλωτή. Εκεί τα ποσά και οι συνέπειες δεν συγκρίνονται με κανένα διοικητικό πρόστιμο.

Για τον καταναλωτή, η υπόθεση αυτή λειτουργεί ως υπενθύμιση ότι η προσοχή δεν περισσεύει. Η ερώτηση για τα αλλεργιογόνα είναι δικαίωμα. Η νέα ανακοίνωση της περιφέρειας για την επιβολή προστίμου στο σουβλατζίδικο του Περιστερίου είναι ένα καμπανάκι για έναν κλάδο που συχνά υποτιμά ζητήματα υγείας μέχρι να συμβεί το σοβαρό περιστατικό. Η συμμόρφωση με τη νομοθεσία για τα αλλεργιογόνα δεν προστατεύει μόνο τους αλλεργικούς. Προστατεύει και τις ίδιες τις επιχειρήσεις από οικονομικές, νομικές και ηθικές συνέπειες που καμία «καλή φήμη» δεν μπορεί να σβήσει όταν τα πράγματα στραβώσουν.