Συνταξιούχος πυροσβέστης ανακάλυψε μία σπάνια ρωμαϊκή επιτύμβια στήλη κάνοντας βόλτα στο δάσος – Είχε χαραγμένα 3 ονόματα

Ο 77χρονος Roberto Tessari, συνταξιούχος πυροσβέστης και λάτρης της προϊστορίας, πήγε βόλτα στο δάσος αναζητώντας σπαράγγια αλλά ποτέ δεν θα φανταζόταν ότι αυτή η εξόρμηση θα εξελισσόταν σε ένα από τα πιο συναρπαστικά πρωινά της ζωής του.

Όταν βρέθηκε μπροστά σε μια ρωμαϊκή επιτύμβια στήλη, δεν μπορούσε να πιστέψει στα μάτια του.

Άλλωστε για εκείνον, έναν από τους ιδρυτές του Αρχαιολογικού Παλαιοντολογικού Ομίλου του Λιβόρνο τη δεκαετία του ’70, η 11η Μαρτίου του 2026, θα μείνει για πάντα χαραγμένη στη μνήμη του, ακριβώς όπως εκείνα ονόματα που ήταν λαξευμένα στο μάρμαρο της πλάκας που ανακάλυψε.

 Συνειδητοποιώντας τη σημασία της ανακάλυψης, ο Tessari επικοινώνησε με τις περιφερειακές Αρχές και μοιράστηκε φωτογραφικά αποδεικτικά στοιχεία.

Τη σημασία της ανακάλυψης επαλήθευσε απευθείας η αρχαιολόγος της Εφορείας Αρχαιολογίας, Καλών Τεχνών και Τοπίου για τις επαρχίες της Πίζας και του Λιβόρνο, Lorella Alderighi, με την οποία επικοινώνησε αμέσως ο Roberto:

“Πρόκειται για μια επιτύμβια πλάκα ρωμαϊκής εποχής, πέτρινη, με την επιγραφή της ανέπαφη και ελαφρώς ελλιπή σε δύο γωνίες του πλαισίου”.

Η ανάκτηση της πλάκας αποδείχθηκε δύσκολη λόγω του δύσβατου εδάφους και της έλλειψης δρόμων πρόσβασης.

“Διέσχιζα το δάσος όταν το μάτι μου έπεσε σε ένα ορθογώνιο σχήμα στην επιφάνεια του νερού. Πλησίασα και κατάλαβα αμέσως ότι επρόκειτο για κάτι ενδιαφέρον. Αναποδογύρισα το αντικείμενο και συνειδητοποίησα ότι ήταν μια αρχαία πλάκα που σίγουρα αφηγείται την ιστορία της περιοχής μας. Πάνω της υπάρχουν χαραγμένα ορισμένα ονόματα που τώρα θα μελετηθούν από την Εφορεία. Μια τέτοια ανακάλυψη, στην ηλικία που είμαι, γέννησε ένα πρωτόγνωρο συναίσθημα.

Ο συνταξιούχος πυροσβέστης κάλεσε αμέσως τη Δρα Alderighi:

“Τη γνωρίζω προσωπικά εδώ και πάρα πολλά χρόνια”, συνεχίζει ο Roberto, “και της έστειλα τις φωτογραφίες μέσω WhatsApp.

Νομίζω ότι της έκανα ένα ωραίο δώρο, δεδομένου ότι στο τέλος του μήνα θα βγει στη σύνταξη. Αξίζει ν’ αναφέρουμε ότι η Lorella τους τελευταίους μήνες μελετούσε τις επιγραφές του Λιβόρνο που βρίσκονται στο Μουσείο της Πόλης.

Φυσικά, λόγω του παρελθόντος μου, επικοινώνησα και με την πυροσβεστική, η οποία έφτασε αμέσως στο σημείο για να ανασύρει την πλάκα από το νερό. Σαν να μην έφτανε αυτό, στην ομάδα που επενέβη ήταν και ο γιος μου, οπότε η ικανοποίησή μου ήταν διπλή”.

Φωτογραφία: livornotoday

Η πλάκα του Λιβόρνο

Η Εφορεία κοινοποίησε μια πρώτη εξήγηση για το εύρημα στο δάσος:

Πρόκειται για μια ρωμαϊκή επιτύμβια πλάκα με γράμματα καλά ευθυγραμμισμένα σε τρεις σειρές, χαραγμένα σε στήλες, δημιουργώντας ένα μοναδικό αισθητικό αποτέλεσμα.

Το εύρημα προοριζόταν για ένα ταφικό μνημείο αφιερωμένο στα τρία πρόσωπα που μνημονεύονται.

Στην τέταρτη σειρά αναγράφεται σε συντομογραφία η φόρμουλα V(ivus/ivi) F(fecit/fecerunt), η οποία υποδηλώνει ότι τα μνημονευόμενα πρόσωπα – μέλη της ίδιας οικογένειας, φρόντισαν για την κατασκευή του μνημείου ενώ βρίσκονταν ακόμη εν ζωή (ίσως μόνο οι δύο από αυτούς που έκαναν την αφιέρωση).

Η συντομογραφία V. F. που βρέθηκε στην πλάκα είναι πολύ συνηθισμένη στις ρωμαϊκές επιγραφές:
V (Vivus / Vivi): Σημαίνει “Ζωντανός / Ζωντανοί”.
F (Fecit / Fecerunt): Σημαίνει ‘Έφτιαξε / Έφτιαξαν”.

“Πρόκειται για μια εξαιρετικά ενδιαφέρουσα ανακάλυψη, αφού είναι μια από τις σπάνιες ρωμαϊκές επιγραφές που έχουν βρεθεί στην περιοχή του Λιβόρνο με το κείμενό τους ακέραια διατηρημένο”, υπογραμμίζει η Δρ. Alderighi.

Ανακάλυψη που μαρτυρά ένα εργαστήριο Ρωμαίου λιθοξόου

“Δεδομένης της απομόνωσης της τοποθεσίας —η οποία σήμερα, όπως ίσως και στο παρελθόν, είναι μη καλλιεργήσιμη δασική έκταση— δεν αποκλείεται η πλάκα να υποδεικνύει τη θέση ενός εργαστηρίου λιθοξόου (lapicida).

Με άλλα λόγια, η πλάκα μπορεί να μην συνδέθηκε ποτέ με κάποια ταφική κατασκευή, καθώς η πίσω πλευρά του μαρμάρου είναι λαξευμένη αδρά και δεν παρουσιάζει ίχνη κονιάματος, όπως φαίνεται με γυμνό μάτι. Η επιγραφή χρονολογείται πιθανώς στον 2ο αιώνα μ.Χ.”.

Σύμφωνα με τους ειδικούς τα μνημεία αυτά, ήταν κάτι περισσότερο από απλά αναμνηστικά. Αντίθετα, ήταν δηλωτικά ταυτότητας και κοινωνικής θέσης.

Κατά τον 2ο και 3ο αιώνα μ.Χ., οι απελεύθεροι (liberti) της περιοχής αποτελούσαν μια ανερχόμενη κοινωνική ομάδα, και οι επιτύμβιες επιγραφές έγιναν ένα ακόμη μέσον για να εδραιώσουν τη θέση τους στην κοινωνία.

Τα ανδρικά ονόματα (Titus Anconius Severus, Anconius Priscus) και η γυναικεία μορφή (Sabinia Severa) δεν αναφέρονται σε γνωστά πρόσωπα.

Μόνο για την πρώτη ανδρική μορφή αναφέρεται το praenomen (κύριο όνομα), ενώ για τους άνδρες απουσιάζουν τα πατρώνυμα και η φυλή στην οποία ανήκαν, ενώ το οικογενειακό όνομα (gentilizio) προέρχεται από το όνομα μιας πόλης (Ankòn/Ancona).

Έτσι, τα στοιχεία που προκύπτουν απ’ την ανάλυση, θα μπορούσαν να υποδηλώνουν την ιδιότητα των απελεύθερων (liberti) — δηλαδή κοινωνικών ομάδων με οικονομική ισχύ, οι οποίες μεταξύ του 2ου και 3ου αιώνα μ.Χ. αφήνουν τα ίχνη τους στην επιγραφική τεκμηρίωση της βόρειας Ετρουρίας.

Όπως σημειώνει η αρχαιολογος:

“Το στοιχείο που κάνει το εύρημα συναρπαστικό δεν είναι μόνο η υλική μαρτυρία, αλλά η κοινωνική ιστορία που αποκαλύπτει”, δήλωσε η Alderighi.

“Η δημιουργία ενός κομψού ταφικού μνημείου, το οποίο προετοίμαζαν όσο οι ίδιοι ήταν ακόμη ζωντανοί, ήταν το κυριότερο μέσο για να επιτύχουν την κοινωνική καθιέρωση και τη δημόσια αναγνώριση που η ταπεινή τους καταγωγή τούς είχε αρχικά στερήσει”.

Σημαντικός τόπος ανακαλύψεων

Το Λιβόρνο είναι μια τοποθεσία φημισμένη για τέτοιου είδους ανακαλύψεις, εξηγεί ο Roberto:

“Στην Κολλινάια, μεταξύ 1991 και 1992, οι εργασίες για την κατασκευή της οδικής αρτηρίας SS1 εντόπισαν στην τοποθεσία Σαν Μαρτίνο μια νεκρόπολη της ύστερης αρχαιότητας.

Στην οδό Φιρέντσε (via Firenze) ήρθε στο φως ένα πιθανό φυλάκιο του Πόρτο Πιζάνο, ενός αρχαίου ρωμαϊκού λιμένα που χρησιμοποιήθηκε αργότερα και από τη μεσαιωνική Πίζα.

Τα κτίσματα που βρέθηκαν – πιθανώς στρατώνες, επιβεβαίωσαν την έκταση του λιμανιού, από όπου απέπλευσε ο στόλος για τη Μάχη της Μελόρια.

Στο Σαλβίνο, αντίθετα, προτού να δημιουργηθούν οι περιοχές Λα Λέτσια και Σκοπάια, οι λάτρεις της αρχαιολογίας πηγαίναμε στα οργωμένα χωράφια αναζητώντας πυριτόλιθους (selci).

Είχα ανακαλύψει ένα θραύσμα κεραμιδιού όπου αναγραφόταν το όνομα ‘Salvius’, γεγονός που οδήγησε στην υπόθεση ότι η περιοχή ήταν κτήση της γενιάς των Σαλβίων (gens Salvia), εξηγώντας έτσι την προέλευση του ονόματος Salviano”.

Η σπουδαιότερη ανακάλυψη στην περιοχή

Η πιο συγκλονιστική ανακάλυψη ωστόσο, σημειώθηκε στο Ροζινιάνο (Rosignano):

“Στη δεκαετία του ’80, πήγα μέσα στη νύχτα στην τοποθεσία Ματσέτι (Maccetti) για μια πυρκαγιά που είχε ξεσπάσει σ’ έναν αχυρώνα”, εξηγεί ο Roberto.

“Aπό τότε με συγκινούσε η προϊστορία και είχα τη διαίσθηση ότι η περιοχή αυτή έχει προοπτικές. Το επόμενο πρωί επέστρεψα στο σημείο και ανακάλυψα έναν προϊστορικό οικισμό, ο οποίος με την πάροδο του χρόνου απέδωσε πάνω από 5.000 ευρήματα, αποδεικνύοντας την κατοίκηση ομάδων Νεάντερταλ για χιλιετίες”.

O Roberto και η Lorella εκράζουντην ελπίδα η πλάκα που βρέθηκε να φυλαχθεί στο Μουσείο Φυσικής Ιστορίας της Μεσογείου: “Δυστυχώς στο Λιβόρνο”, καταλήγει ο Roberto,
“Οι εκάστοτε διοικήσεις δεν έδειξαν ποτέ ενδιαφέρον για τις αρχαιολογικές ανακαλύψεις. Τώρα ελπίζω αυτό να αλλάξει”.