Η προσπάθεια του Ντόναλντ Τραμπ να ανατρέψει το καθεστώς στο Ιράν με τη
βία θα μπορούσε να πυροδοτήσει ένα νέο κύμα πιέσεων στο κόστος ζωής, το οποίο οι κυβερνήσεις και οι κεντρικές τράπεζες που ήδη βρίσκονται υπό πίεση σε όλο τον κόσμο θα δυσκολευτούν να διαχειριστούν. Η επίθεση ΗΠΑ–Ισραήλ κατά της χώρας της Μέσης Ανατολής το Σαββατοκύριακο αποτελεί το πιο πρόσφατο σοκ σε μια μακρά σειρά παγκόσμιων οικονομικών αναταράξεων.Αρχικά, η ναυσιπλοΐα στα Στενά του Ορμούζ – το στενό πέρασμα στα νότια σύνορα του Ιράν που συνδέει τον Περσικό Κόλπο με τον Κόλπο του Ομάν – ανεστάλη μετά τις πυραυλικές επιθέσεις, καθώς ναυτιλιακές και ενεργειακές εταιρείες έσπευσαν να περιορίσουν ή να αναστείλουν τις μεταφορές για λόγους ασφάλειας. Πλέον, η κατάσταση κλιμακώνεται περαιτέρω, καθώς οι Φρουροί της Επανάστασης ανακοίνωσαν επισήμως το κλείσιμο των Στενών, διαμηνύοντας ότι θα ανοίγουν πυρ εναντίον οποιουδήποτε πλοίου επιχειρήσει να διέλθει, μετατρέποντας την εμπορική επιφυλακή σε ευθεία στρατιωτική απειλή.
Κομβική θαλάσσια οδός
Τα Στενά αποτελούν κομβική θαλάσσια οδό. Από εκεί διέρχεται το 1/5 του παγκόσμιου θαλάσσιου εμπορίου πετρελαίου, το 1/5 των παγκόσμιων αποστολών υγροποιημένου φυσικού αερίου (LNG) και περίπου το 1/3 του παγκόσμιου εμπορίου ουρίας, του πιο διαδεδομένου λιπάσματος.
«Από όλα τα πιθανά σενάρια στη Μέση Ανατολή, η σημερινή κατάσταση είναι από τις χειρότερες για την παγκόσμια οικονομία», δήλωσε ο επικεφαλής παγκόσμιας οικονομικής ανάλυσης της Commonwealth Bank of Australia, Τζόζεφ Καπούρσο. Πρόσθεσε: «Εκτιμούμε ότι η κατάσταση θα κλιμακωθεί προτού αποκλιμακωθεί. Η ηγεσία και οι στρατιωτικές δυνατότητες του Ιράν έχουν αποδυναμωθεί σημαντικά».
IRGC Commander Sardar #Jabbari has said that they’ll set fire to any ship that tries to pass through the Strait of #Hormuz.
“We’ll also attack the oil pipelines and won’t allow a single drop of oil to leave the region. Oil prices will hit $200 in the next few days.” https://t.co/WNukd2ilXi
Gizem Aslantepe (@gzmslntp) March 2, 2026
Ωστόσο, οι επενδυτές μέχρι στιγμής εμφανίζονται σχετικά ψύχραιμοι ως προς τις πιθανές δευτερογενείς επιπτώσεις, αντανακλώντας την άποψη ότι οι διαταραχές στην προσφορά πετρελαίου θα ακολουθήσουν το μοτίβο των τελευταίων ετών και θα αποδειχθούν βραχύβιες.
Εκτινάχθηκε η τιμή του Brent
Το διεθνές σημείο αναφοράς του πετρελαίου, το Brent, εκτινάχθηκε έως και 13% στα 81,57 δολάρια το βαρέλι τη Δευτέρα το πρωί – στο υψηλότερο επίπεδο των τελευταίων άνω των δώδεκα μηνών – πριν υποχωρήσει ελαφρώς στα 77,53 δολάρια το απόγευμα, παραμένοντας 6,4% υψηλότερα σε σχέση με την προηγούμενη εβδομάδα
Οι ασιατικές χρηματιστηριακές αγορές ανέκαμψαν επίσης από τις απότομες αρχικές απώλειες, αλλά εξακολουθούσαν να διαπραγματεύονται κατά 1,5% χαμηλότερα, ενώ οι αυστραλιανές μετοχές ολοκλήρωσαν τη συνεδρίαση ελαφρώς υψηλότερα, καθώς οι επενδυτές στράφηκαν σε εταιρείες εξόρυξης χρυσού και εξαγωγείς LNG.
Παρά τις προσδοκίες για περαιτέρω βομβαρδισμούς τις επόμενες ημέρες, οι αγορές φάνηκαν καθησυχασμένες από τις δηλώσεις Τραμπ ότι θα ήταν διατεθειμένος να άρει τις κυρώσεις κατά του Ιράν εφόσον η νέα ηγεσία της χώρας αποδεικνυόταν «πραγματιστική».
Αναλυτές της UBS ανέφεραν σε ενημέρωση προς πελάτες τη Δευτέρα: «Παρότι μια πλήρης φυσική διακοπή στα Στενά του Ορμούζ θα ήταν δύσκολο να επιτευχθεί, το Ιράν θα μπορούσε να επιχειρήσει να διαταράξει τη διέλευση και να ωθήσει ναυτιλιακές εταιρείες και ασφαλιστές να αποφύγουν το πέρασμα. Θα μπορούσαμε να δούμε ουσιώδη διαταραχή, πιθανώς μεγαλύτερης κλίμακας από την πρόσφατη απώλεια ρωσικής προσφοράς το 2022, που εκτίναξε τις τιμές άνω των 120 δολαρίων το βαρέλι».
Ωστόσο, σημείωσαν ότι η ιρανική οικονομία εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από τα έσοδα του πετρελαίου, επομένως «εφόσον οι ιρανικές εξαγωγές πετρελαίου συνεχιστούν, η πιθανότητα πλήρους κλεισίματος ή πλήγματος σε περιφερειακές ενεργειακές υποδομές ίσως παραμείνει χαμηλότερη, εκτός αν πρόκειται για ύστατη λύση».
Παρά ταύτα, οι εκτιμήσεις αυτές διαψεύστηκαν την ίδια κιόλας ημέρα, καθώς οι Φρουροί της Επανάστασης ανακοίνωσαν το κλείσιμο των Στενών του Ορμούζ, μετατρέποντας το ενδεχόμενο διατάραξης σε επίσημη απόφαση αναστολής της διέλευσης.
«Η άνοδος των τιμών πετρελαίου θα έχει την πιο άμεση επίδραση στην οικονομία»
Ο Τζόναθαν ΜακΜέναμιν, επικεφαλής οικονομικών προβλέψεων στην επενδυτική τράπεζα Barrenjoey, δήλωσε ότι η άνοδος των τιμών πετρελαίου θα έχει την πιο άμεση επίδραση στην πραγματική οικονομική δραστηριότητα.
«Πρόκειται γενικά για ένα στασιμοπληθωριστικό σοκ. Αυξάνει τον πληθωρισμό άμεσα μέσω των υψηλών τιμών αντλίας, αλλά μπορεί να μετακυλιστεί και σε ευρύτερες τιμές. Ταυτόχρονα, μειώνει την ανάπτυξη, καθώς περιορίζει τη δυνατότητα των πολιτών να δαπανούν», είπε.
Τα αυστραλιανά νοικοκυριά αναμένεται να δουν τις συνέπειες της επίθεσης στο Ιράν στις τιμές των καυσίμων. Ο επικεφαλής οικονομολόγος της AMP, Σέιν Όλιβερ, δήλωσε ότι κατά τον εμπειρικό του κανόνα, κάθε αύξηση 1 δολαρίου στην παγκόσμια τιμή του πετρελαίου προσθέτει 1 σεντ στην τιμή ενός λίτρου βενζίνης.
Σε ένα δυσμενές σενάριο, εάν η τιμή του πετρελαίου ξεπεράσει τα 100 δολάρια ανά βαρέλι τις επόμενες ημέρες, η τιμή της αμόλυβδης θα μπορούσε να αυξηθεί κατά 40 σεντ ή και περισσότερο, στα 2,20–2,40 δολάρια ανά λίτρο στις μεγάλες πόλεις.
Η κεντρική τράπεζα της Αυστραλίας, η οποία αναμένεται ευρέως να αυξήσει εκ νέου τα επιτόκια φέτος τον Μάιο, θα πρέπει να εξισορροπήσει την άνοδο του πληθωρισμού με τον κίνδυνο επανάληψης του φαινομένου μετά τον πόλεμο στην Ουκρανία, όταν οι τιμές ενέργειας εκτίναξαν τον πληθωρισμό.
«Ταυτόχρονα, θα θέλουν να κινηθούν αργά και προσεκτικά για να διασφαλίσουν ότι δεν θα προκαλέσουν περαιτέρω ζημιά στην ανάπτυξη», σημείωσε ο ΜακΜέναμιν.
Περιφερειακή ανασφάλεια
Η Αυστραλία είναι καθαρός εξαγωγέας ενέργειας, χάρη στις μεγάλες πωλήσεις LNG και θερμικού άνθρακα, όμως αυτό αποτελεί εξαίρεση στην περιοχή Ασίας–Ειρηνικού.
Ο επικεφαλής οικονομολόγος της ANZ, Ρίτσαρντ Γιέτσενγκα, δήλωσε ότι, με εξαίρεση τη Μαλαισία, οι περισσότερες ασιατικές χώρες εισάγουν περισσότερο πετρέλαιο από όσο εξάγουν. Ιαπωνία, Νότια Κορέα, Ταϊβάν, Σιγκαπούρη και Χονγκ Κονγκ εισάγουν πάνω από το 80% της ενέργειας που καταναλώνουν, σύμφωνα με τη Moody’s Analytics.
«Η πραγματικότητα είναι ότι πρόκειται για ένα ευρύτερο σοκ για την περιοχή· εάν οι υψηλές τιμές πετρελαίου διατηρηθούν, αυτό συνεπάγεται απώλεια εθνικού εισοδήματος για αυτές τις χώρες», ανέφερε.
Παρότι οι υψηλότερες τιμές πετρελαίου δεν είναι «υπερβολικά καταστροφικές» οικονομικά, η αύξηση του ενεργειακού κόστους θα μπορούσε να αναζωπυρώσει πολιτικές πιέσεις.
«Η Ασία αντιμετωπίζει προβλήματα κόστους ζωής όπως και ο υπόλοιπος κόσμος μετά την άνοδο των τιμών στο τέλος της πανδημίας. Η Κίνα παλεύει με αδύναμη κατανάλωση, άρα η αύξηση των τιμών ενέργειας δεν είναι ευπρόσδεκτη. Επομένως, υψηλότερες τιμές πετρελαίου σε συνδυασμό με ασθενέστερα τοπικά νομίσματα πιθανόν να οδηγήσουν τις κυβερνήσεις σε μέτρα προστασίας των νοικοκυριών».
Ήδη στην Ταϊλάνδη, η κυβέρνηση επέβαλε άμεση απαγόρευση εξαγωγών πετρελαίου και ανακοίνωσε ότι θα χρησιμοποιήσει εθνικό ταμείο καυσίμων για να απορροφήσει τις αυξήσεις.
«Υπάρχουν πολλά πιθανά σενάρια και δεν πρέπει να χάσουμε από τα μάτια μας το τρομερό ανθρώπινο κόστος μιας νέας στρατιωτικής σύγκρουσης», δήλωσε ο Γιέτσενγκα. «Ωστόσο, η παγκόσμια οικονομία έχει αποδειχθεί εξαιρετικά ανθεκτική σε πολλαπλά σοκ τα τελευταία χρόνια, και δεν υπάρχει λόγος να πιστεύουμε ότι αυτή τη φορά θα είναι διαφορετικά».
Οι κινεζικές διυλιστικές εταιρείες αγοράζουν σχεδόν όλα τα 1,6 εκατομμύρια βαρέλια ιρανικού αργού που εξάγονται ημερησίως – ποσότητα που αντιστοιχεί περίπου στο 13% των κινεζικών θαλάσσιων εισαγωγών πετρελαίου, σύμφωνα με την TD Securities.
Το Ιράν συνέχισε να φορτώνει δεξαμενόπλοια το Σαββατοκύριακο, σύμφωνα με τη Wall Street Journal, ένα πρώιμο σημάδι ότι θα συνεχίσει τις εξαγωγές ακόμη κι αν άλλες ναυτιλιακές δραστηριότητες παγώσουν.
Η Κίνα καταδικάζει τα πλήγματα
Μετά τον επιβεβαιωμένο θάνατο του ανώτατου ηγέτη του Ιράν, Αγιατολάχ Αλί Χαμενεΐ, το Σαββατοκύριακο, ο Κινέζος υπουργός Εξωτερικών Ουάνγκ Γι καταδίκασε τις επιθέσεις, δηλώνοντας ότι είναι «απαράδεκτο να δολοφονείται ανοιχτά ο ηγέτης μιας κυρίαρχης χώρας και να επιβάλλεται αλλαγή καθεστώτος».
Τα πλήγματα ενδέχεται επίσης να πλήξουν την εύθραυστη εμπορική εκεχειρία μεταξύ Κίνας και ΗΠΑ και να περιπλέξουν τις διαπραγματεύσεις ενόψει συνάντησης Τραμπ – Σι Τζινπίνγκ στο Πεκίνο αργότερα μέσα στον μήνα.
Καθώς από τα Στενά του Ορμούζ διέρχεται και το ένα πέμπτο της παγκόσμιας προσφοράς φυσικού αερίου, η διακοπή της ναυσιπλοΐας απειλεί να προκαλέσει νέο ενεργειακό χάος στην Ευρώπη, όπου τα αποθέματα είναι ήδη χαμηλά, σύμφωνα με αναλυτές της Citi.
Οι ευρωπαϊκές τιμές χονδρικής φυσικού αερίου θα μπορούσαν να τριπλασιαστούν στα 100 δολάρια ανά μεγαβατώρα εάν τα Στενά κλείσουν πλήρως για τρεις μήνες ή λειτουργήσουν στο μισό για έξι μήνες.
Το επίπεδο αυτό θα ήταν πάντως χαμηλότερο από την κορύφωση άνω των 300 δολαρίων ανά μεγαβατώρα μετά την ρωσική εισβολή στην Ουκρανία το 2022. «Πολύ υψηλές τιμές TTF (ευρωπαϊκό χονδρικό φυσικό αέριο) θα είχαν πληθωριστικές συνέπειες, ιδίως για την Ευρώπη, όπως διαπιστώθηκε το 2022», σημείωσαν.
Πηγή: The Guardian
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου