Αγαπημένο στην Ελλάδα τρόφιμο, πρώτο στη λίστα με τα περισσότερα φυτοφάρμακα – Διεθνής μελέτη του International Journal of Hygiene and Environmental Health

Η κρυφή απειλή του αγαπημένου μας λαχανικού που κατέλαβε την αρνητική

πρωτιά στα χημικά – 100 στα 100 στην κλίμακα επικινδυνότητας

Σύμφωνα με νέα επιστημονική μελέτη που δημοσιεύτηκε στο διεθνές περιοδικό International Journal of Hygiene and Environmental Health, οι καθημερινές διατροφικές επιλογές φρούτων και λαχανικών παίζουν καθοριστικό ρόλο στα επίπεδα χημικών φυτοφαρμάκων που ανιχνεύονται στον ανθρώπινο οργανισμό. Η έρευνα διεξήχθη από επιστήμονες του Environmental Working Group (EWG) σε συνεργασία με το Τμήμα Επιδημιολογίας της Σχολής Δημόσιας Υγείας του Πανεπιστημίου Brown. Οι ερευνητές ανέλυσαν δεδομένα από 1.837 συμμετέχοντες στην Εθνική Έρευνα Εξέτασης Υγείας και Διατροφής (NHANES), συνδυάζοντας τις διατροφικές τους συνήθειες με μετρήσεις βιοδεικτών στα ούρα τους, αποδεικνύοντας ότι η έκθεση σε φυτοφάρμακα μέσω της τροφής είναι πολύ πιο άμεση από ό,τι πιστευόταν μέχρι σήμερα.

 Η μελέτη εστίασε στην ανάπτυξη ενός εξειδικευμένου δείκτη φορτίου φυτοφαρμάκων, ο οποίος κατέταξε 44 διαφορετικούς τύπους φρούτων και λαχανικών με βάση την επικίνδυνη χημική τους επιβάρυνση. Τα αποτελέσματα έδειξαν ότι όσοι κατανάλωναν συστηματικά προϊόντα που ανήκουν στη λίστα των υψηλών υπολειμμάτων παρουσίαζαν σημαντικά αυξημένες συγκεντρώσεις οργανοφωσφορικών, πυρεθροειδών και νεονικοτινοειδών ουσιών στο σώμα τους. Αυτή η διασύνδεση παρέμεινε ισχυρή ακόμα και όταν λήφθηκαν υπόψη άλλοι παράγοντες, γεγονός που υποδεικνύει ότι η διατροφή αποτελεί την κύρια οδό έκθεσης του γενικού πληθυσμού σε γεωργικά φάρμακα.

Στην κορυφή της λίστας με τα τρόφιμα που παρουσιάζουν τη μεγαλύτερη συσσώρευση φυτοφαρμάκων βρίσκονται δημοφιλή προϊόντα όπως το σπανάκι, οι φράουλες, τα μήλα, τα σταφύλια, τα νεκταρίνια και τα ροδάκινα. Επίσης, υψηλά επίπεδα ανιχνεύθηκαν στα κεράσια, τα αχλάδια, τις πιπεριές και τις καυτερές πιπεριές. Αυτά τα τρόφιμα τείνουν να συγκρατούν περισσότερα υπολείμματα λόγω της φύσης της φλούδας τους ή των μεθόδων καλλιέργειας που απαιτούνται, καθιστώντας τα «πρωταθλητές» στην επιβάρυνση του ανθρώπινου οργανισμού με χημικά μείγματα, τα οποία συχνά ξεπερνούν τις 170 διαφορετικές ουσίες σε συνολικό επίπεδο δοκιμών.

Πιο αναλυτικά και σύμφωνα με τα στοιχεία της μελέτης, το τρόφιμο που αναδεικνύεται ως ο απόλυτος «πρωταθλητής» στη συνολική επιβάρυνση από φυτοφάρμακα είναι το σπανάκι. Συγκεκριμένα, η μελέτη χρησιμοποίησε έναν «δείκτη φορτίου φυτοφαρμάκων» (pesticide load index) για να κατατάξει 44 είδη προϊόντων. Το σπανάκι έλαβε τη μέγιστη βαθμολογία 100 στα 100, καταλαμβάνοντας την πρώτη θέση στην επικίνδυνη λίστα. Για την κατάταξη του συγκεκριμένου λαχανικού στην κορυφή της λίστας, οι ερευνητές χρησιμοποίησαν τον Δείκτη Φορτίου Φυτοφαρμάκων (Pesticide Load Index – PLI), ο οποίος δεν προσμετρά μόνο την παρουσία μιας ουσίας, αλλά τη συνδυαστική επίδραση πολλών παραγόντων: τη συχνότητα ανίχνευσης, τον μέσο αριθμό διαφορετικών φυτοφαρμάκων ανά δείγμα και τη σχετική τοξικότητα της κάθε ουσίας. Το σπανάκι εμφάνισε τη μεγαλύτερη στατιστική συνάφεια με τους βιοδείκτες ούρων των συμμετεχόντων, αποδεικνύοντας ότι τα χημικά που φέρει περνούν άμεσα στο ανθρώπινο κυκλοφορικό σύστημα.

Αμέσως μετά το σπανάκι, τα τρόφιμα με την υψηλότερη βαθμολογία στον δείκτη επιβάρυνσης ήταν:

• Λαχανίδες (Kale greens): 99/100
• Φράουλες: 97/100
• Πατάτες: 94/100 (σημειώνεται ότι αν και έχουν υψηλό δείκτη, η ανάλυση για αυτές είναι σύνθετη λόγω της επεξεργασίας τους)
• Νεκταρίνια: 91/100
• Ροδάκινα: 91/100
• Μήλα: 91/100

Είναι εντυπωσιακό ότι σε ορισμένα από αυτά τα προϊόντα, όπως οι πατάτες, οι σταφίδες, τα ροδάκινα, οι φράουλες και τα μήλα, ανιχνεύθηκε τουλάχιστον ένα υπόλειμμα φυτοφαρμάκου σε ποσοστό άνω του 99% των δειγμάτων που εξετάστηκαν.

Ένας καθοριστικός παράγοντας που οδηγεί στην αυξημένη χρήση χημικών είναι οι απαιτήσεις της αγοράς για προϊόντα με «αψεγάδιαστη» εμφάνιση. Οι καταναλωτές τείνουν να απορρίπτουν φρούτα που φέρουν φυσικά σημάδια, γεγονός που αναγκάζει τους καλλιεργητές να προχωρούν σε συχνούς προληπτικούς ψεκασμούς. Αυτή η ανάγκη για οπτική τελειότητα επιβαρύνει το χημικό αποτύπωμα προϊόντων όπως τα μήλα, τα οποία θα μπορούσαν να παραχθούν με πολύ λιγότερα φάρμακα αν η αγορά αποδεχόταν μια πιο φυσική και λιγότερο τυποποιημένη εμφάνιση, επιτρέποντας στους παραγωγούς να μειώσουν την εξάρτησή τους από τις χημικές ουσίες.

Οι επιστήμονες του Πανεπιστημίου Brown και του EWG υπογραμμίζουν ότι τα ευρήματα αυτά εγείρουν σοβαρά ερωτήματα για την επάρκεια των υφιστάμενων κανονισμών ασφαλείας. Οι τρέχουσες προδιαγραφές συχνά αξιολογούν κάθε φυτοφάρμακο μεμονωμένα, αγνοώντας τη σωρευτική επίδραση των «κοκτέιλ» χημικών που βρίσκονται ταυτόχρονα σε ένα φρούτο. Η έκθεση σε αυτά τα μείγματα έχει συνδεθεί επιστημονικά με ορμονικές διαταραχές, προβλήματα στην αναπαραγωγή, ακόμη και βλάβες στο νευρικό σύστημα, με τις εγκύους και τα μικρά παιδιά να αποτελούν τις πιο ευάλωτες κοινωνικές ομάδες.

Ως μέσο προστασίας, η μελέτη προτείνει στους καταναλωτές να συμβουλεύονται τους οδηγούς αγοράς και να προτιμούν βιολογικά προϊόντα, ειδικά για τα είδη που ανήκουν στην κατηγορία υψηλού κινδύνου. Έχει αποδειχθεί ότι ακόμη και η σύντομη αλλαγή της διατροφής από συμβατικά σε βιολογικά φρούτα και λαχανικά μπορεί να μειώσει δραστικά τα επίπεδα των φυτοφαρμάκων στο σώμα μέσα σε λίγες μόλις ημέρες. Παράλληλα, οι ερευνητές τονίζουν τη σημασία της συνέχισης των κρατικών ελέγχων και της βιοπαρακολούθησης, καθώς είναι ο μόνος τρόπος για να κατανοήσουμε το πραγματικό μέγεθος της χημικής επιβάρυνσης στη δημόσια υγεία.