Σοκαριστικές εικόνες από ελληνικές ιχθυοκαλλιέργειες: Οδηγός του ΥΠΑΑΤ αποκαλύπτει ψάρια γεμάτα πληγές, παραμορφώσεις, παράσιτα και λοιμώξεις

Τι αναφέρει ο επίσημος επιστημονικός οδηγός του ΥΠΑΑΤ για την υγεία και

τις ασθένειες των εκτρεφόμενων θαλάσσιων ιχθύων.

Η εντατική ιχθυοκαλλιέργεια αποτελεί σήμερα έναν από τους βασικούς πυλώνες παραγωγής θαλάσσιων ιχθύων στη Μεσόγειο, με ιδιαίτερη σημασία για είδη όπως η τσιπούρα και το λαβράκι. Ωστόσο, όπως καταγράφεται σε εξειδικευμένο «Οδηγό Υγείας και Βιοασφάλειας Εκτρεφόμενων Θαλάσσιων Ιχθύων» από Έλληνες επιστήμονες, η βιολογική πραγματικότητα μέσα στις μονάδες εκτροφής απέχει σημαντικά από την εικόνα της «ελεγχόμενης παραγωγής» που συχνά προβάλλεται στο ευρύ κοινό.

 Ο συγκεκριμένος Οδηγός που είναι αναρτημένος στην επίσημη ιστοσελίδα του Υπουργείου Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων, αφορά τις ελληνικές ιχθυοκαλλιέργειες και ειδικότερα τις συνθήκες εκτροφής θαλάσσιων ειδών όπως η τσιπούρα και το λαβράκι σε ελληνικές θαλάσσιες εγκαταστάσεις. Το περιεχόμενό του εστιάζει στη διαχείριση της υγείας των εκτρεφόμενων ιχθύων, στα νοσήματα και στις πρακτικές βιοασφάλειας που εφαρμόζονται στον κλάδο της ελληνικής υδατοκαλλιέργειας. Πρόκειται για ένα εθνικό επιστημονικό και διαχειριστικό εγχειρίδιο που αποτυπώνει τεκμηριωμένες παθολογικές καταστάσεις της εντατικής εκτροφής, με αναφορά στα σημαντικά νοσήματα εκτρεφόμενων ψαριών στην Ελλάδα και την αντιμετώπισή τους.

Η υψηλή πυκνότητα εκτροφής στους θαλάσσιους κλωβούς δημιουργεί ένα περιβάλλον έντονου βιολογικού και φυσιολογικού στρες για τα ψάρια, το οποίο ευνοεί την εμφάνιση και τη γρήγορη εξάπλωση παρασιτικών και λοιμωδών νοσημάτων. Ανάμεσα στα πιο χαρακτηριστικά παραδείγματα καταγράφονται προσβολές από κωπήποδα παράσιτα τα οποία εγκαθίστανται κυρίως στα βράγχια, στο στόμα ή στην επιφάνεια του σώματος των ψαριών.

Ο βιολογικός κύκλος αυτών των παρασίτων περιλαμβάνει ελεύθερα στάδια στο νερό που αναζητούν ενεργά ξενιστή, προσκολλώνται στα βραγχιακά νημάτια και στη συνέχεια αναπτύσσονται μέσα σε διαδοχικά στάδια μέχρι την ενηλικίωση. Η παρουσία τους δεν είναι απλώς επιφανειακό πρόβλημα, καθώς η προσκόλληση και η διατροφή τους προκαλούν εκτεταμένες αλλοιώσεις στους ιστούς, αιμορραγίες, υπερπλασία και σοβαρές αναπνευστικές δυσλειτουργίες. Σε προχωρημένες προσβολές, τα ψάρια εμφανίζουν έντονη παραγωγή βλέννας, ληθαργική συμπεριφορά, ανορεξία και δυσκολία στην αναπνοή, ενώ παρατηρούνται και δευτερογενείς λοιμώξεις λόγω των τραυματισμών στα βράγχια.

Κύτταρα λεμφοκύστης σε μεγάλη έκταση στον κορμό και το ραχιαίο πτερύγιο ιχθυδίου τσιπούρας – Πηγή: Οδηγός Υγείας και Βιοασφάλειας Εκτρεφόμενων Θαλάσσιων Ιχθύων, ΥΠΑΑΤ

Κύτταρα λεμφοκύστης σε μεγάλη έκταση στον κορμό, το ραχιαίο και το ουραίο πτερύγιο τσιπούρας – Πηγή: Οδηγός Υγείας και Βιοασφάλειας Εκτρεφόμενων Θαλάσσιων Ιχθύων, ΥΠΑΑΤ

Παράλληλα, ενδοπαρασιτικά πρωτόζωα όπως τα μυξοσπορίδια προκαλούν ακόμη πιο σύνθετες παθολογικές καταστάσεις. Παράσιτα όπως το Enteromyxum leei προσβάλλουν το πεπτικό σύστημα, οδηγώντας σε απίσχναση, απώλεια όρεξης και εκτεταμένες ιστολογικές βλάβες στο έντερο και στη χολή. Άλλα είδη, όπως το Sphaerospora spp., εντοπίζονται σε εσωτερικά όργανα όπως οι νεφροί και οι γονάδες, προκαλώντας εκφυλιστικές αλλοιώσεις που επηρεάζουν ακόμη και την αναπαραγωγική ικανότητα των ψαριών

Οι επιστημονικές καταγραφές δείχνουν ότι οι ασθένειες αυτές δεν εμφανίζονται τυχαία, αλλά σχετίζονται με συγκεκριμένες συνθήκες εκτροφής. Η αυξημένη πυκνότητα, η συνεχής παρουσία οργανικού φορτίου στο νερό, οι διακυμάνσεις θερμοκρασίας και η περιορισμένη κυκλοφορία των υδάτων στους κλωβούς δημιουργούν ιδανικό περιβάλλον για την ανάπτυξη παθογόνων. Σε αρκετές περιπτώσεις έχουν αναφερθεί σημαντικές απώλειες, με ποσοστά προσβολής που σε ορισμένες μονάδες φτάνουν σε πολύ υψηλά επίπεδα μέσα σε σύντομο χρονικό διάστημα.

Δονακίωση σε λαβράκι με εμφανείς αιμορραγικές αλλοιώσεις και ασκιτικό υγρό στην κοιλιακή
κοιλότητα – Πηγή: Οδηγός Υγείας και Βιοασφάλειας Εκτρεφόμενων Θαλάσσιων Ιχθύων, ΥΠΑΑΤ

Η αντιμετώπιση των παρασίτων βασίζεται κυρίως σε φαρμακευτικές αγωγές και διαχειριστικά μέτρα. Έχουν χρησιμοποιηθεί αντιπαρασιτικές ουσίες όπως πυρεθρίνες, οργανοφωσφορικά και ειδικά σκευάσματα με βενζοϊκή εμαμεκτίνη, με διαφοροποιημένη αποτελεσματικότητα ανά περίπτωση. Παράλληλα, προτείνονται στρατηγικές πρόληψης όπως ο τακτικός έλεγχος των πληθυσμών, η συντονισμένη θεραπεία γειτονικών μονάδων, η εναλλαγή ειδών εκτροφής και η προσωρινή εγκατάλειψη περιοχών εκτροφής για τη μείωση του παρασιτικού φορτίου.

Ωστόσο, ακόμη και με την εφαρμογή αυτών των πρακτικών, η πλήρης εξάλειψη των παρασίτων δεν είναι ρεαλιστικός στόχος. Η συνεχής πίεση από παθογόνους οργανισμούς οδηγεί σε επαναλαμβανόμενους κύκλους μόλυνσης, με οικονομικές συνέπειες για τις μονάδες, όπως μειωμένους ρυθμούς ανάπτυξης, αυξημένο κόστος παραγωγής και υποβάθμιση της εμπορικής εικόνας των προϊόντων.

Κοκκιώματα στο σπλήνα και σπληνομεγαλία σε λαβράκι – Πηγή: Οδηγός Υγείας και Βιοασφάλειας Εκτρεφόμενων Θαλάσσιων Ιχθύων, ΥΠΑΑΤ

Πέρα από τα παρασιτικά νοσήματα, έχουν καταγραφεί και άλλες παθολογικές καταστάσεις όπως συστηματικές κοκκιωματώσεις, ανεξήγητα δερματικά σύνδρομα και νεοπλασίες, η αιτιολογία των οποίων σε αρκετές περιπτώσεις παραμένει ασαφής και πολυπαραγοντική. Η παρουσία αυτών των φαινομένων ενισχύει την ανάγκη περαιτέρω διερεύνησης των επιπτώσεων της εντατικής εκτροφής στην υγεία των θαλάσσιων οργανισμών.

Φωτοβακτηριδίαση σε τσιπούρα. Παρατηρείται σπληνομεγαλία και αιμορραγικές αλλοιώσεις στον
εντερικό σωλήνα και το ήπαρ – Πηγή: Οδηγός Υγείας και Βιοασφάλειας Εκτρεφόμενων Θαλάσσιων Ιχθύων, ΥΠΑΑΤ

Η επιστημονική τεκμηρίωση δείχνει ότι η υγεία των εκτρεφόμενων ιχθύων είναι στενά συνδεδεμένη με τις συνθήκες εκτροφής και τη διαχείριση των μονάδων. Παρά τις τεχνολογικές και φαρμακευτικές εξελίξεις, η πρόκληση της βιοασφάλειας παραμένει κεντρικό ζήτημα για τον κλάδο. Τα δεδομένα υπογραμμίζουν ότι η εντατική ιχθυοκαλλιέργεια, όπως εφαρμόζεται σήμερα, απαιτεί συνεχή παρακολούθηση και βελτίωση των πρακτικών της, προκειμένου να περιοριστούν οι επιπτώσεις στην ευζωία των ζώων και στη βιωσιμότητα της παραγωγής.

Νεκρωτικές αλλοιώσεις στα βράγχια λαβρακιού λόγω μόλυνσης από το βακτήριο T. maritimum Πηγή: Οδηγός Υγείας και Βιοασφάλειας Εκτρεφόμενων Θαλάσσιων Ιχθύων, ΥΠΑΑΤ

Τα ανωτέρω στοιχεία προέρχονται από τον «Οδηγό Υγείας και Βιοασφάλειας Εκτρεφόμενων Θαλάσσιων Ιχθύων», ο οποίος είναι αναρτημένος στην επίσημη ιστοσελίδα του Υπουργείου Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων (ΥΠΑΑΤ) και έχει εκπονηθεί από ομάδα εργασίας επιστημόνων με επιστημονικό υπεύθυνο τον Βασίλειο Μπακόπουλο, Αναπληρωτή Καθηγητή του Τμήματος Ωκεανογραφίας και Θαλάσσιων Βιοεπιστημών του Πανεπιστημίου Αιγαίου, και συντονιστή έργου τον Μάρκο Κολύγα, καθώς και τα επιστημονικά μέλη Κατερίνα Λύτρα (ΕΛΟΠΥ), Κωνσταντίνα Μπιτχαβά (Γεωπονικό Πανεπιστήμιο Αθηνών) και Ιωάννη Πετρόπουλο.