Το Νησί των Ιωαννίνων: Η ΜΟΝΗ ΑΓΙΟΥ ΠΑΝΤΕΛΕΗΜΟΝΟΣ

Η ΜΟΝΗ Αγίου Παντελεήμονος βρίσκεται νοτιοανατολικά του οικισμού και στα βόρεια της Μονής Προδρόμου. Στα δυτικά της υψώνεται το βραχώδες τοπίο του νησιού.


Σήμερα περιλαμβάνει το καθολικό και διώροφο κελλί στη βόρεια πλευρά ανακατασκευασμένο πρόσφατα. Στη νότια πλευρά σώζονται τα διώροφα κελλιά, σημείο στο οποίο δολοφονήθηκε ο Αλή Πασάς το 1822. Στο ανατολικό άκρο της αυλής ανάμεσα στα δύο συγκροτήματα κελλιών σώζονται τα ίχνη περιβόλου και τοιχοποιίας δίδοντας τη δυνατότητα να φανταστούμε ύπαρξη κελλιών και στην πλευρά αυτή, ώστε το όλο συγκρότημα της μονής να παρουσιάζε σε κάποια εποχή φρουριακό χαρακτήρα.

Η μονή βρίσκεται σε λειτουργία ως γυναικεία κατά το 1926. Στο βίο των Αψαράδων μοναχών Νεκταρίου και Θεοφάνη αναφέρεται στη θέση αυτή ησυχαστήριο του αγίου Παντελεήμονος στα 1506/1507.

Μια προσεκτική έρευνα μας επέτρεψε να διακρίνουμε ότι ο νότιος τοίχος του ναού διασώζει τμήμα βυζαντινής ή υστεροβυζαντινής οικοδομικής φάσης με δεύτερη μετασκευή, που και αυτή είναι προγενέστερη του κτίσματος με τη μορφή που σώζεται ως σήμερα. Η τελική διαμόρφωση αποτελεί ανακατασκευή των χρόνων της ύστερης τουρκοκρατίας (18ος-19ος αιώνας) με διαρκείς πάλι επισκευές κατά ή μετά το 19ο αιώνα.


Ο ναός στη σημερινή του μορφή είναι μικρή ξυλόστεγη βασιλική με υπερυψωμένο γυναικωνίτη στα δυτικά, μια εξέχουσα από τον ανατολικό τοίχο ημικυκλική αψίδα, είσοδο και ημιϋπαίθριο χαγιάτι στη νότια πλευρά. Στο χαγιάτι διασώζεται κιονίσκος προερχόμενος πιθανόν από προγενέστερη οικοδομική φάση.

Στην εξωτερική πλευρά του νότιου τοίχου του ναού και ακριβώς πάνω στα αρχικά τμήματα των πρώτων οικοδομικών φάσεων, αποκαλύφθηκαν πρόσφατα τοιχογραφίες.


Παράσταση


Στα ανατολικά σώζεται παράσταση Δέησης με άγιο Νικόλαο. Το ανώτερο τμήμα της, που περιλαμβάνει ολόκληρα τα πρόσωπα και το φόντο, αποτελεί επιζωγράφιση ή μετασκευή της αρχικής ζωγραφικής, που σώζεται στο κάτω τμήμα.


Τα εικονογραφικά και τεχνοτροπικά στοιχεία, καθώς και άλλα στοιχεία δευτερεύοντα, μας οδήγησαν να χρονολογήσουμε την επιζωγράφιση, στο 16ο αιώνα, ενώ το αρχικό τμήμα ως προγενέστερο, πιθανώς στον 15ο αιώνα.


Πάνω από την παράσταση της Δέησης, σε οριζόντιο διάχωρο, μόλις διακρίνονται οι μορφές τριών μαρτύρων που ανήκουν στην αρχική ζωγραφική. Το δυτικό μέρος καταλαμβάνει παράσταση ένθρονης Θεοτόκου με αγγέλους. Τα τεχνικά και τεχνοτροπικά στοιχεία του τμήματος αυτού οδήγησαν σε μεταγενέστερη χρονολόγησή του (17ος αιώνας). Η ζωγραφική της παράστασης της ένθρονης Θεοτόκου ακολούθησε πιθανόν τη δεύτερη επισκευή ή μετατροπή που προαναφέρουμε.

Επίσης έχουν διασωθεί εικόνες από τις οποίες η σημαντικότερη εικονίζει τον άγιο Παντελεήμονα και χρονολογείται στο 15ο-16ο αιώνα. Το τέμπλο αποτελείται από παλαιότερο ξυλόγλυπτο τμήμα και νεώτερο με λαϊκά ζωγραφιστά μοτίβα στα θωράκια.


Με τα σωζόμενα στοιχεία, που μαρτυρούν συνεχή λειτουργία της μονής σε όλο το διάστημα της Τουρκοκρατίας, αλλά και την ιστορική του σημασία αποτελεί ένα από τα πλέον ενδιαφέροντα μνημειακά σύνολα του νησιού.