του Στέφανου Μίλεση
Το Ναυτικό Απομαχικό Ταμείο (Ν.Α.Τ.) είναι το αρχαιότερο επαγγελματικό ταμείο στην Ελλάδα. Γεννήθηκε από την Κάσσα των Σπετσών, στις αρχές του 19ου αιώνα, όταν οι πλοίαρχοι κατέβαλλαν το 5 τοις εκατό των κερδών τους, με σκοπό την ανακούφιση και περίθαλψη των απόμαχων ναυτικών. Η προστασία των ναυτικών και των οικογενειών τους αποτελούσε μέριμνα των Δημογερόντων των νησιών, ως ελάχιστη ανταμοιβή και ευχαριστία προς τους ανθρώπους εκείνους, που δεν ήταν απλά ναύτες που εργάζονταν σε ένα εμπορικό πλοίο, αλλά εκείνοι πάνω στους οποίους στηρίχθηκε ο αγώνας της εθνικής μας παλιγγενεσίας.
Δεν πρέπει να ξεχνάμε ότι οι ναυτικοί των εμπορικών πλοίων της επανάστασης υπήρξαν οι ναυμάχοι της παλιγγενεσίας και σε αυτούς απονεμήθηκαν οι πρώτοι ναυτικοί βαθμοί. Οι ναύτες τότε δεν ζούσαν από μισθό, που τους έδινε κάποιο «αφεντικό», δεν είχαν τη συνείδηση εργάτη, αλλά είχαν συμμετοχή στα κέρδη. Ναυτολογούνταν για την επάνδρωση πληρωμάτων, με συμμετοχή στην κοινή ζημιά ή στην ωφέλεια, όπως και οι πλοιοκτήτες. Οι Έλληνες ναυτικοί ταξίδευαν και εμπορεύονταν σε ένα ιδιαιτέρως εχθρικό και επικίνδυνο περιβάλλον. Ο Έλληνας ναύτης, κάτω από τις συνθήκες αυτές, δεν ασκείτο μόνο να είναι καλός ναυτικός και καλός έμπορος, αλλά και ικανός πολεμιστής για να διασώζει και να προφυλάσσει το πολύτιμο φορτίο του. Επρόκειτο για μια άσκηση που ξεκινούσε εντός πλοίου, από την παιδική ακόμα ηλικία ενός αγοριού και ολοκληρωνόταν όταν ο «μέντοράς» του –που συνήθως ήταν ο καπετάνιος του πλοίου- έκρινε ότι ήταν έτοιμος να αναλάβει πλήρη καθήκοντα και κατά συνέπεια συμμετοχή στο κέρδος.
Οι κάτοικοι των νησιών αποτελούσαν μια μεγάλη οικογένεια, αφού γνωρίζονταν μεταξύ τους, έχοντας και συγγενικές σχέσεις τις περισσότερες φορές. Κι όταν κάποιος ασθενούσε, τραυματιζόταν ή σκοτωνόταν αυτός ο δεσμός που είχε αναπτυχθεί στο κατάστρωμα συνέχιζε να ενώνει τις ναυτικές οικογένειες και στη στεριά, έκφραση δε του δεσμού αυτού ήταν η Κάσσα της Δημογεροντίας που αναφέραμε. Αυτός ο δεσμός αγάπης, αδελφικότητας και αλληλεγγύης μετουσιώθηκε σε διατάξεις άρθρων βασιλικών διαταγμάτων περί εμπορικής ναυτιλίας τα πρώτα χρόνια της εθνικής μας ανεξαρτησίας μέχρι που το 1835 έφτασε να διατυπωθεί η αρχή ότι «ναύτης που ασθενεί στο πλοίο πληρώνεται τους μισθούς και νοσηλεύεται με έξοδα του πλοίου».
Το Ν.Α.Τ. το 1836 είναι ένα κιβώτιο όπου συγκεντρώνονται τα χρήματα για τους αναξιοπαθούντες ναυτικούς και που για να ανοίξει απαιτούνται τρία κλειδιά. Από το 1836 που διατυπώνεται η ιδέα για τη σύσταση του Ν.Α.Τ., περνούν 25 χρόνια μέχρι να ιδρυθεί το 1861. Για την περιπέτεια της πραγμάτωσης αυτής της ιδέας βήμα προς βήμα θα διαβάσετε σχετικώς στο βιβλίο του Νικολάου Βλαχόπουλου όπου καταγράφεται η ιστορική πορεία του Ν.Α.Τ. με κάθε λεπτομέρεια, αλλά και ο τρόπος που οι κυβερνήσεις το οδήγησαν στην πτώχευση.
Πρωτεργάτης στην ίδρυση του Ν.Α.Τ. υπήρξε ο Γεράσιμος Ζωχιός ο απόστρατος αυτός πλωτάρχης του βασιλικού Ναυτικού που ήταν επίσης απόφοιτος της Ιόνιας Ακαδημίας και αριστούχος Φιλολογίας. Ο Ζωχιός κατάλαβε από την πρώτη κιόλας στιγμή ότι το Ν.Α.Τ. μοιάζει στα μάτια της κρατικής εξουσίας με ένα χρυσόμαλλο δέρας. Η ευρωστία του ταμείου είναι τόσο μεγάλη ώστε οι εκάστοτε κυβερνήσεις με διάφορες διατάξεις καθορίζουν η διαχείρισή του να γίνεται από πολλούς και διάφορους όπως δημάρχους, επισκόπους, προϊσταμένους διαφόρων λιμενικών αρχών, αλλά όχι από τους ναυτικούς που το συντηρούν.
Ο Γεράσιμος Ζωχιός, ο οραματιστής του Ν.Α.Τ.
Η θλιβερή αυτή διαπίστωση του Ζωχιού αποτυπώνεται άλλωστε και στην αναφορά του Νικολάου Βλαχόπουλου για τη χρονιά του 1863. Τη χρονιά εκείνη χορηγούνται 25 συντάξεις σε οικογένειες ναυτικών που αναλογούν στο ποσό των πέντε χιλιάδων περίπου δραχμών, ενώ οι παροχές του ταμείου από την κρατική εξουσία φτάνουν στο ποσό των έξι χιλιάδων δραχμών δηλαδή τα χρήματα των ναυτικών προορίζονται όχι για την αποκατάσταση των συναδέλφων τους ή των οικογενειών τους αλλά για τη βοήθεια ξένων προς το ναυτικό επάγγελμα ανθρώπων.
Ο Γεράσιμος Ζωχιός μάχεται μόνος έχοντας απέναντί του ένα ολόκληρο βαθύ κράτος. Διαθεσιμότητα, ενέργεια και πάλι διαθεσιμότητα είναι η ανταμοιβή του οραματιστή Ζωχιού. Κάθε πράξη του που αποτελεί έπαινο από τους ναυτικούς, αποτελεί αιτία διαθεσιμότητας εκ μέρους της κεντρικής εξουσίας. Ο Ζωχιός πέρα από τον αγώνα για την απόδοση της διαχείρισης του Ν.Α.Τ. στους ναυτικούς, προτείνει ίδρυση ναυτικού μουσείου και ίδρυση ναυτικού ασύλου εντός του οποίου θα νοσηλεύονται οι ναυτικοί. Για το ναυτικό μουσείο αγοράζονται μάλιστα και κειμήλια τα οποία στη συνέχεια αφού μουσείο δεν ιδρύθηκε παραδόθηκαν στην Εθνική και ιστορική εταιρεία προς φύλαξη. Όσον αφορά το ναυτικό άσυλο η πρόταση γίνεται ιδιαιτέρως αποδεκτή στο ναυτόκοσμο του Πειραιά. Ο Δήμος Πειραιά τότε ήταν που παραχώρησε οικόπεδο για το σκοπό αυτό στο κέντρο του Πειραιά, στην Τερψιθέα. Εκδίδεται σχετικό Β.Δ. (με ημερομηνία 8 Μαΐου 1869), περί ιδρύσεως εν Πειραιεί Ναυτικού Ασύλου που φέρει το όνομα του Διαδόχου του Θρόνου και καλείται "Ο Κωνσταντίνος", αλλά και ο διακεκριμένος Πειραιώτης Ι. Μελετόπουλος προσφέρει δωρεάν στο Ν.Α.Τ. έκταση εκεί που βρίσκεται σήμερα ο σιδηροδρομικός σταθμός Αγίου Διονυσίου (Λαρίσης).
Ακολουθεί η πρόταση για ίδρυση «Ναυτικής Τράπεζας» ενώ τέλος προτείνεται μέχρι και αγορά δεξαμενής καθαρισμού πλοίων η οποία θα βρίσκεται εγκαταστημένη στο λιμένα Αλών που τότε λανθασμένα οι Πειραιώτες αποκαλούσαν Ζέα, αναφέρομαι στον όρμο που βρίσκεται μπροστά από το σημερινό ηλεκτρικό σταθμό Πειραιώς. Απεγνωσμένος ο Ζωχιός γράφει «Πρέπει να διασφαλίσω τα χρήματα του ταμείου από πάσης επιδρομής... Πρέπει να επιτύχω την αυτόνομη και ανεξάρτητη υπόστασή του».
Η παρέμβαση του κράτους στο ταμείο κατά τον Ζωχιό δεν διαφέρει από επιδρομή. Το 1871 τερματίζεται οριστικώς η σταδιοδρομία του Ζωχιού στο Ν.Α.Τ. και οι εφημερίδες που ελέγχονται πλήρως από την κυβέρνηση γράφουν κατ’ εντολή ανωτέρων, να πείσουν ότι αυτός τάχα ήταν το εμπόδιο της καλής λειτουργίας του ταμείου.
«Η απομάκρυνση του Ζωχιού επιφέρει ομαλότητα και ηρεμία στο Ν.Α.Τ.» καταγράφουν οι εφημερίδες στα πρωτοσέλιδά τους τα οποία φυσικά δεν ήταν αντικειμενικά αλλά παρείχαν στήριξη στην εκάστοτε κρατική εξουσία.
Ωστόσο παρά το γεγονός ότι κατεβλήθη προσπάθεια ο Ζωχιός να καταστεί επιζήμιος στα μάτια της κοινής γνώμης, ο Ζωχιός αξίζει να αναφέρουμε ότι τιμήθηκε από τους ίδιους τους ναυτικούς που έβλεπαν τον αγώνα που διενεργούσε μόνος κατά όλων ώστε τον Οκτώβριο του 1940 λίγες μέρες πριν η Ελλάδα εισέλθει στον πόλεμο έγιναν στο Γαλαξίδι τα αποκαλυπτήρια της προτομής του η οποία φιλοτεχνήθηκε ύστερα από έρανο μεταξύ Γαλαξιδιωτών και απομάχων σε ένδειξη θαυμασμού και τιμής στη μνήμη του μεγάλου ευεργέτη των ναυτικών. Στο σημείο αυτό θέλω να κάνω μια στάση για έναν επίσης μεγάλο θεσμό που γεννήθηκε μέσα από το Ν.Α.Τ. Αναφέρομαι στον «Οίκο Ναύτου».
Άνεργοι ναυτεργάτες το 1933 στα γεύματα του "Οίκου Ναύτου"
Ο "Οίκος Ναύτου" ιδρύθηκε το 1927 από το τότε Υπουργείο Ναυτικών. Αρχικά χρησιμοποιούσε ένα παλαιό κτήριο κοντά στα τελωνεία του Αγίου Νικολάου στο οποίο έδρευαν τα γραφεία του. Από τη μια έρχονταν μικρά παιδιά, αμούστακα ακόμα, να μπαρκάρουν από την άλλοι ναυτικοί κατέφταναν για λίγο μόνο καιρό μέχρι να ξαναπιάσουν το επόμενο πλοίο. Χρειαζόντουσαν μερικές μέρες μόνο να μείνουν κάπου. Εξ αυτών οι περισσότεροι δεν είχαν σπίτι στον Πειραιά αφού δεν προέρχονταν από αυτόν αλλά από τα διάφορα νησιά. Έτσι ο «Οίκος Ναύτου» φρόντιζε να προσφέρει αυτό ακριβώς που ανέγραφε στην επωνυμία του, έναν οίκο για τους ναυτικούς. Φρόντιζε για την εξεύρεση στέγης για ύπνο, τη στοιχειώδη δηλαδή αλλά βασική εξυπηρέτηση. Για να επιτύχει αυτές τις παροχές το προσωπικό του ερχόταν σε επαφή με διάφορα ξενοδοχεία της οδού Νοταρά. Έναν ύπνο και ένα πιάτο φαγητού.
Πρώτος "Οίκος Ναύτου" στον Πειραιά, στη συμβολή των οδών Υψηλάντου και Τσαμαδού (1934)
Η πρώτη μεγάλη μάστιγα της εποχής ήταν η φυματίωση. Αχρήστευε τους ανθρώπους για μεγάλα χρονικά διαστήματα και η εμφάνισή της στους ναυτικούς ήταν διαδεδομένη. Για το λόγο αυτό η πρώτη περίθαλψη που έλαβαν οι ναυτικοί ήταν για τη φυματίωση. Ο Πλοίαρχος του Λιμενικού και μετέπειτα βουλευτής Θεόδωρος Κιζάνης ήταν εκείνος που ίδρυσε το πρεβεντόριο των Μελισσίων ειδικά για τους φυματικούς ναυτικούς. Ο «Οίκος Ναύτου» κατέστη γρήγορα αναγκαίος και μεταφέρθηκε στη συμβολή των οδών Υψηλάντου και Τσαμαδού σε ένα διώροφο «νεοκλασικό» θα λέγαμε σήμερα οίκημα.
Ναυτικοί μπροστά στον "Οίκο Ναύτου" το 1934 στο οίκημα στη συμβολή των οδών Υψηλάντου και Τσαμαδού
Εκεί μπαινόβγαινε ο θαλασσόκοσμος του Πειραιά που τότε αριθμούσε 80 χιλιάδες ναυτικούς! Τις περιόδους εργατικών κρίσεων που η ανεργία και η δυσκολία εξεύρεσης ναυτολογίου χτυπούσε αλύπητα τους ναυτικούς έξω από τον «Οίκο Ναύτου» δεν έβλεπε κανείς απλώς ουρές, αλλά αναμονή χιλιάδων ναυτικών που πεινούσαν και έσπευδαν απεγνωσμένοι να εξοικονομήσουν ένα κομμάτι ψωμί για τους ίδιους και τις οικογένειές τους. Υπήρχαν εποχές κρίσης που τα πλοία ήταν στη σειρά δεμένα στα λιμάνια. Αργότερα ιδρύθηκε και το παράρτημα «Οίκου Ναύτου» στην Αθήνα το οποίο απορρόφησε άλλους 25 χιλιάδες ναυτικούς κι έτσι το κεντρικό του Πειραιά ελαφρύνθηκε κάπως.
Αργότερα 36 παραρτήματα του ιδρύματος σε όλη την Ελλάδα εξυπηρετούσαν άλλους 50 χιλιάδες ναυτικούς. Οι οικονομικοί πόροι για τη λειτουργία του «Οίκου Ναύτου» προσφέρονταν από το Ναυτικό Απομαχικό Ταμείο.
Ένα από τα 36 παραρτήματα "Οίκου Ναύτου" λειτούργησε και στο Λιτόχωρο. Από το 1998 διετέλεσε πρόεδρος ο συγγραφέας του βιβλίου "Ν.Α.Τ.: Πώς και Γιατί φθάσαμε στη χρεωκοπία" Νικόλαος Βλαχόπουλος.
Ένας σημαντικός σταθμός στην ιστορική πορεία του Ν.Α.Τ. υπήρξε η μεταπολεμική εγκατάστασή του στον Πειραιά. Ο Στρατάρχης Αλέξανδρος Παπάγος ήταν εκείνος που κατέβασε όχι μόνο το Ν.Α.Τ. αλλά όλο το διοικητικό μηχανισμό της Εμπορικής Ναυτιλίας στον Πειραιά, διότι πίστευε ακράδαντα ότι η φυσική του έδρα έπρεπε να βρίσκεται στο μεγάλο λιμάνι. Ο Αλέξανδρος Παπάγος που διετέλεσε Πρωθυπουργός της Ελλάδας την περίοδο 1952 – 1955, ήταν εκείνος που όταν τον ρωτούσαν για ποιο λόγο το συγκεκριμένο υπουργείο να εγκαταλείψει την πρωτεύουσα, απαντούσε ότι «δεν ήταν δυνατόν το υπουργείο Εμπορικής Ναυτιλίας να εδρεύει στην Αθήνα, μακριά από το μεγαλύτερο λιμάνι της Ελλάδας». Το Υ.Ε.Ν. σε όλη την διάρκεια του Δευτέρου Παγκοσμίου Πολέμου έδρευε σε ένα κτήριο στην Αθήνα στην οδό Κολοκοτρώνη 11. Ο Παπάγος έφερε στον Πειραιά όχι μόνο το Υπουργείο Εμπορικής Ναυτιλίας αλλά και το Ναυτικό Απομαχικό Ταμείο, που επίσης έδρευε στην Αθήνα!
Το Μέγαρο Ν.Α.Τ. την περίοδο της χούντας
Μέγαρο Ν.Α.Τ. 1982
Το Ναυτικό Απομαχικό Ταμείο μεταφέρθηκε στη γωνία Γεωργίου Α’ και Εθνικής Αντιστάσεως, πίσω από το γνωστό Ρολόι στο επιβλητικό Μέγαρο της Εθνικής Τράπεζας. Έκτοτε Πειραιάς και Ναυτικό απομαχικό Ταμείο ταυτίστηκαν σε μια κοινή ιστορική πορεία.
Ποιος είναι ο Νικόλαος Βλαχόπουλος
Ο Νικόλαος Βλαχόπουλος συγγραφέας της μελέτης για την ιστορία και την πορεία του Ν.Α.Τ., κατέγραψε ένα ιστορικό γεγονός το οποίο αποτελούσε μέρος της κοινωνικής του πραγματικότητας, του βίου του. Αυτό το βιβλίο εμπεριέχει στις σελίδες του τον άνθρωπο που το συνέγραψε, το ιστορικό του παρελθόν, τις καταβολές του. Για το ποιος είναι θα πρέπει να ανατρέξουμε στην εποχή των Βαλκανικών Πολέμων του 1912 - 13. Στην εποχή του υποπλοιάρχου Βότση που μετά τον Παύλο Κουντουριώτη υπήρξε ο πιο ξακουστός ήρωας του ναυτικού μας αγώνα.
Το κατόρθωμά του είναι γνωστό στους περισσότερους πιστεύω. Στις 18 Οκτωβρίου 1912 στις δέκα τη νύχτα, ο υποπλοίαρχος Βότσης, Κυβερνήτης του Τορπιλοβόλου 11, πλέοντας με σβηστά τα φώτα πορείας, αφού πέρασε τα αβαθή του Αξιού, εισήλθε κρυφά στο λιμάνι της Θεσσαλονίκης. Επρόκειτο για πράξη αυτοκτονίας, καθώς το λιμάνι φυλασσόταν από τα κανόνια του Καραμπουρνού και από νάρκες. Αψηφώντας τον κίνδυνο που ήταν τεράστιος, πέρασε πάνω από τα ναρκοθετημένα νερά και εξαπολύοντας τρεις τορπίλες, πέτυχε να βυθίσει το τουρκικό θωρηκτό «Φετίχ Μπουλέντ».
Ο Βότσης ουδέποτε ξέχασε τους δύο ανθρώπους που τον βοήθησαν να πετύχει το ανδραγάθημά του. Τους καπεταναίους καϊκτσήδες Μιχάλη Κουφό και τον καπετάν Νικόλαο Βλαχόπουλο. Αυτοί ήταν που του είχαν δείξει τα κατατόπια της εισόδου στο λιμάνι της Θεσσαλονίκης. Ο καπετάν Μιχάλης από το Λιτόχωρο δούλευε πάνω στο μικρό τρεχαντήρι του, την «Παρασκευούλα», όταν είδε μέσα στο σκοτάδι ένα μικρό πολεμικό πλοίο να τον πλησιάζει. Ήταν το τορπιλοβόλο 11 από την γέφυρα του οποίου ο Βότσης ζήτησε τη βοήθεια του έμπειρου καϊκτσή. Ο Καπετάν Μιχάλης αμέσως ανταποκρίθηκε στο αίτημα του Έλληνα Κυβερνήτη και τον ακολούθησε. Επιβιβαζόμενος στο μικρό τορπιλοβόλο, ζήτησε από τον Βότση να κάνουν μια στάση ακόμα στο Λιτόχωρο για να πάρουν μαζί τους και τον Καπετάν Νικόλαο Βλαχόπουλο, που γνώριζε καλύτερα τα «μονοπάτια» του λιμανιού. Έτσι κι έγινε. Έπιασαν μια ακόμα φορά στην ακτή για να επιβιβαστεί κι εκείνος. Και αφού χάρη στη βοήθεια των δύο έμπειρων καϊκτσήδων εισήλθαν στο λιμάνι της Θεσσαλονίκης.
Όταν όλα έληξαν, οι δύο Καπεταναίοι καϊκτζήδες τιμήθηκαν με παράσημο και με 500 δραχμές ο καθένας. Μετά πέρασαν στην αφάνεια της ιστορίας. Εγγονός του καϊκτζή καπετάν Νικόλαου Βλαχόπουλου είναι λοιπόν ο συγγραφέας του βιβλίου για το Ν.Α.Τ. Άνθρωπος σεμνός, ουδέποτε μου αποκάλυψε την ταυτότητά του απλώς είχε συμβεί εκείνη την εποχή να γράφω ένα άρθρο για τον Βότση. Θυμήθηκα λοιπόν το καπετάν Βλαχόπουλο τον καϊκτζή από το Λιτόχωρο και όταν γνώρισα τον συγγραφέα του βιβλίου τελείως αυθόρμητα τον ρώτησα.
- «Μήπως έχετε κάποια σχέση με τον Βλαχόπουλο του Βότση;».
Και έτσι αποκάλυψα την ταυτότητά του. Αργότερα έμαθα ότι ο εγγονός Βλαχόπουλος έχει αφιερώσει μεγάλο μέρος της ζωής του για να ναυτικό μουσείο στην ιδιαίτερη πατρίδα του στο Λιτόχωρο. Αψηφώντας τα έξοδα, τους αγώνες και τη φροντίδα που απαιτεί ένα τέτοιο μουσείο εργάστηκε εντατικά και το έκανε πραγματικότητα.
Γεννημένος στο Λιτόχωρο το 1937 εκτός από εγγονός του καπετάν Βλαχόπουλου των Βαλκανικών Πολέμων προέρχεται από μια ναυτική οικογένεια με καταγωγή από τη Μεθώνη Μεσσηνίας. Κυνηγημένοι ύστερα από τα Ορλωφικά οι πρόγονοί του έκαναν πατρίδα τους το Λιτόχωρο. Και ο ίδιος συνεχιστής της ναυτικής παράδοσης της οικογενείας του εργάστηκε από το 1956 έως το 1994 στην ποντοπόρο ναυτιλία σαν ναυτόπαις, δόκιμος, ναύτης και ασυρματιστής. Από το 1998 πρόεδρος του Σωματείου Ναυτικών και του Οίκου Ναύτου Λιτοχώρου. Υπήρξε ένας από τους ιδρυτές του Ναυτικού Μουσείου Λιτοχώρου, πρόεδρος αυτού έως το 2014 και έκτοτε επίτιμος Πρόεδρος.
Είχα την τιμή να παρουσιάσω μαζί με τον συγγραφέα Σωτήρη Μπουλντούμη το βιβλίο του στο μέγαρο της Πανελλήνιας Ναυτικής Ομοσπονδίας (Π.Ν.Ο.), σε μια εκδήλωση που υπήρξε προϊόν συνεργασίας της Φιλολογικής Στέγης Πειραιώς με τον Πανελλήνιο Σύνδεσμο Συνταξιούχων Ν.Α.Τ. και τον πρόεδρό του Βασίλη Προβατά.
Έχει λοιπόν ο λόγος του ιδιαίτερη βαρύτητα και γνώση και αξίζει να σταθούμε με περίσσια φροντίδα σε ότι μας αποκαλύπτει στο βιβλίο του.
Διαβάστε επίσης:
Όταν το τορπιλοβόλο του Βότση έγινε υδροφόρα του Πειραιώς
Το Υπουργείο Εμπορικής Ναυτιλίας στον Πειραιά
Νηολογήθηκε από Stefanos Milesis στις 11/08/2019 10:48:00 π.μ. Δεν υπάρχουν σχόλια:
Αποστολή με μήνυμα ηλεκτρονικού ταχυδρομείουBlogThis!Μοιραστείτε το στο TwitterΜοιραστείτε το στο FacebookΚοινοποίηση στο Pinterest
ΚΑΤΑΧΩΡΗΘΗΚΕ ΣΤΟ ΒΙΒΛΙΟ ΚΑΤΑΣΤΡΩΜΑΤΟΣ Ν.Α.Τ., ΝΑΤ, ΝΑΤ και Πειραιά, Ναυτικό Απομαχικό Ταμείο, Νικόλαος Βλαχόπουλος, Οίκος Ναύτη, Οίκος Ναύτου
Το Λεύκωμα του Αριστείδη Σκυλίτση (1975)
του Στέφανου Μίλεση
Η περίοδος της Δημαρχίας του Αριστείδη Σκυλίτση υπήρξε η πιο αμφιλεγόμενη περίοδος Δημάρχου όχι μόνο για τον Πειραιά, αλλά πανελληνίως. Σήμερα ύστερα από τόσα χρόνια, οποιαδήποτε αναφορά του ονόματος του Σκυλίτση, και μόνο στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, πυροδοτεί σωρεία αντιδράσεων και αντιπαραθέσεων που φτάνουν μέχρι και στην ανταλλαγή ύβρεων μεταξύ των Πειραιωτών.
Ο διορισμένος από το καθεστώς της χούντας Αριστείδης Σκυλίτσης υπήρξε ο μέγας υπεύθυνος σειράς κατεδαφίσεων ιστορικών κτηρίων για μια μερίδα Πειραιωτών, ενώ για άλλους, την ίδια στιγμή, για τα ίδια ακριβώς έργα, υπήρξε ο μόνος Δήμαρχος που αναμόρφωσε τον Πειραιά.
Να σημειώσω απλά για την ιστορία, ότι δεκαεπτά (17) Δήμαρχοι υπήρξαν στον Πειραιά συνολικά από τη δημιουργία του (1835) έως τις μέρες μας που διορίστηκαν από εκλεγμένες ή μη κυβερνήσεις ή χρειάστηκε να δημαρχεύσουν σε περιόδους εκτάκτων περιπτώσεων, χωρίς να έχουν εκλεγεί. Από αυτούς τους 17 μόνο ο Αριστείδης Σκυλίτσης έχει δημιουργήσει τόσο μεγάλες αντιπαραθέσεις.
Από την απελευθέρωση του Πειραιά το 1944 (απόγευμα 13ης Οκτωβρίου), ύστερα από τη επώδυνη περίοδο της γερμανικής κατοχής μέχρι τις 23 Ιουνίου του 1951, όλοι οι Δήμαρχοι του Πειραιά ήταν διορισμένοι με υπόδειξη της Εθνικής Κυβέρνησης. Μεταξύ των διορισμένων δημάρχων συναντούμε τους Σωτήριο Στρατήγη, Παύλο Ντεντιδάκη και άλλα γνωστά ονόματα της Πειραϊκής κοινωνίας.
Αλλά και ο πρώτος Δήμαρχος μετά την επταετία και την αποκατάσταση της Δημοκρατίας, ο Βασίλειος Ζέππος ήταν επίσης διορισμένος. Δηλαδή η πρώτη ενέργεια της Δημοκρατίας ήταν να διορίσει δικό της Δήμαρχο μέχρι να προκηρύξει εκλογές.
Δεν γνωρίζω εάν ένας διορισμός δημάρχου είναι επιτρεπτός ή όχι, ανάλογα με το ποιος είναι εκείνος που τον διορίζει.
Οι Νεοφαληριώτες πάντως ποτέ δεν του συγχώρησαν το γεγονός ότι επί των ημερών του κατάργησε το Δήμο Νέου Φαλήρου και τον ενσωμάτωσε στον Δήμο Πειραιώς. Ωστόσο όμως λίγοι Πειραιώτες γνωρίζουν ότι ο Σκυλίτσης ήταν "Νεοφαληριώτης" αφού ήταν γραμμένος στα Δημοτολόγια του Νέου Φαλήρου.
"Το Νέο Φάληρο είχε την ατυχία να φέρη εις τα δημοτολόγιά του, τον καταστροφέα του Πειραιώς, ο οποίος δια να άρχη πασών των Πειραϊκών περιφερειών, κατεβρόχθισε την γενέτειρά του. Κάτι ανάλογο είχε πράξει και ο Φύρερ του Γ' Ράϊχ εις βάρος της πατρίδος του Αυστρίας...."
(Εφημερίδα "Χρονογράφος" φ. της 11ης Φεβρουαρίου 1975)
Όταν η χούντα έπεσε, ο Αριστείδης Σκυλίτσης φυσικά αντικαταστάθηκε. Τον Μάρτιο του 1975 εξέδωσε φυλλάδιο με τίτλο "Αναμνηστικό Λεύκωμα της Δημαρχίας Αριστείδη Σ. Σκυλίτση στον Πειραιά".
Σε αυτό δημοσίευσε σειρά φωτογραφιών από τα έργα που είχε κάνει στον Πειραιά κατά την διάρκεια της θητείας του. Ωστόσο πολλά από τα προβαλλόμενα έργα του φυλλαδίου, δεν είναι ακριβώς δικά του, αλλά ολοκληρώθηκαν επί των ημερών του ή αποτέλεσαν επιτεύγματα άλλων φορέων όπως του Ε.Ο.Τ., του Ο.Λ.Π. ή ήταν δημόσια έργα οι εργασίες των οποίων είχαν ξεκινήσει πριν από τη θητεία του.
Ακόμα και οι ανακοινώσεις εκπτώσεων των εμπορικών καταστημάτων κατά την διάρκεια της θητείας του φωτογραφήθηκαν και αποτέλεσαν "πεπραγμένα της Δημαρχίας". Δρόμοι, πλατείες και άλλα κεντρικά σημεία της πόλης φωτογραφίζονται όπως το Δημοτικό Θέατρο.
Κι άλλα φυλλάδια ιδίου τύπου κυκλοφόρησαν επί των ημερών του ή αμέσως μετά, που περιλαμβάνουν φωτογραφίες της περιόδου του, η αξία όμως των φωτογραφιών του συγκεκριμένου φυλλαδίου βρίσκεται ότι συμπεριελήφθησαν με δική του επιθυμία, αποτελούν δηλαδή δική του επιλογή. Στην άκρη κάθε φωτογραφίας υπήρχε δική του προσωπογραφία που επαναλαμβάνεται σε κάθε σελίδα του φυλλαδίου.
Επιλέχθηκαν και παρουσιάζονται από το φυλλάδιο αυτό 68 συνολικά φωτογραφίες. Η φωτογράφιση δεν προέρχεται από το ίδιο έτος αλλά από διαφορετικές χρονολογίες ανάλογα με το συμβάν που απεικονίζει η κάθε μια φωτογραφία.
Πριν όμως από την παράθεση των φωτογραφιών ο Σκυλίτσης θυμίζει στους αναγνώστες τους προγόνους του και το τι προσέφερε η οικογένεια Σκυλίτση στον Πειραιά, παραθέτοντας τα μέλη της οικογενείας που διετέλεσαν Δήμαρχοι της πόλης. 
Το Νέο Δημαρχείο υπό κατασκευή. Στη θέση του βρισκόταν το ιστορικό Ράλλειο σχολείο του οποίου ο Αριστείδης Σκυλίτσης αμφισβήτησε το ιδιοκτησιακό καθεστώς. Στις 8 Δεκεμβρίου του 1971 έγινε σύσκεψη υπό την προεδρία του Στυλιανού Παττακού όπου αποφασίστηκε η μεταφορά του σχολείου και η οικοδόμηση Δημαρχείου στη συγκεκριμένη θέση. Η συνέχεια είναι γνωστή. Ύστερα από περιπέτειες το ιστορικό σχολείο αποκαταστάθηκε κτιριακά τα τελευταία χρόνια ενώ το ημιτελές κτήριο στέκει ακόμα.
Διαβάστε για το Ράλλειο Σχολείο Θηλέων Πειραιά
Το "Εμπορικό Κέντρο" ή αλλιώς Πύργος, έμεινε επίσης ημιτελής στη θέση της Δημοτικής Αγοράς που κατεδαφίστηκε. Επίσης ένα οικοδόμημα που ταλανίζει Πειραιώτες και δημοτικές αρχές για πολλά χρόνια.
Διαβάστε για την ιστορία του Εμπορικού Κέντρου (Πύργου) του Πειραιά.
Το "Πνευματικό Κέντρο" (κατά Σκυλίτση) ή ίδρυμα Ζαχαρίου για τη φιλοξενία και αρωγή υπέρ απόρων πνευματικώς εργαζομένων και καλλιτεχνών (κατά την πρόθεση του ευεργέτη Ζαχαρίου), οικοδομήθηκε στη θέση της πανέμορφης έπαυλης Ζαχαρίου η οποία ήταν παραθαλάσσια. Προηγήθηκε επιχωμάτωση της ακτής, κατεδάφιση της έπαυλης και οικοδόμηση του κτηρίου. Το ημιτελές αυτό οικοδόμημα είναι το τρίτο κατά σειρά που στέκει σήμερα στον Πειραιά αναζητώντας λύση.
Διαβάστε την ιστορία της Έπαυλης Ζαχαρίου.
Το Μπόουλινγκ στην κορυφή του λόφου του Προφήτη Ηλία ή αλλιώς το τουριστικό περίπτερο.
Ο Άγιος Σπυρίδωνας μετά την αποκάλυψή του. Προηγήθηκε η κατεδάφιση της πρώην οικίας Ανδρέα Μιαούλη (μετέπειτα Χατζόπουλου) ενός επίσης ιστορικού κτηρίου.
Διαβάστε για την ιστορία της οικίας Μιαούλη.
Το Ναυτικό Μουσείο δημιουργήθηκε με επιχωμάτωση του όρμου της Φρεαττύδας. Σαφώς δεν αποτελεί έργο του Σκυλίτση αφενός διότι οι εργασίες είχαν ξεκινήσει προγενέστερα, αφετέρου το έργο δεν έγινε από τον Δήμο Πειραιώς.
Το "προσωρινό" Δημαρχείο που τελικώς έγινε μόνιμο. Η αναγγελία για την ανέγερσή του έγινε τον Νοέμβριο του 1961 και αφορούσε στην δημιουργία πνευματικού κέντρου με αποστολή τη στέγαση όλων των πολιτιστικών σωματείων και φορέων της πόλης. Καθώς το παλαιό Δημαρχείο της πόλης, το θρυλικό Ρολόι κατεδαφίστηκε και το νέο Δημαρχιακό κτήριο καθυστερούσε λόγω μετακίνησης της Ραλλείου, το πνευματικό κέντρο αποτέλεσε μια λύση για την προσωρινή στέγαση των δημαρχιακών γραφείων. Έκτοτε οι υπηρεσίες του Δήμου στεγάζονται σε αυτό.
Διαβάστε για την ιστορία του Πνευματικού κέντρου... που δεν έγινε.
Το νέο αρχαιολογικό Μουσείο Πειραιώς
Μετά την απομάκρυνση των Ράλλειων Σχολείων από την Πλατεία Κοραή, το γυμνάσιο στεγάστηκε στην οδό Κολοκοτρώνη 120 σε κτήριο που προηγούμενα στεγαζόταν το νεκροτομείο Πειραιά.
Οικοδόμηση Δημοτικών αποθηκών κάτω από τη γέφυρα της Λεωφόρου Λαμπράκη (πρώην Βασ. Σοφίας) με είσοδο επί της Λεωφ. Δημοσθένη Ομηρίδη Σκυλίτση. Είναι η γέφυρα όπου σήμερα παρουσιάστηκε το θέμα συντήρησής της λόγω διέλευσης του τραμ.
Το Κοιμητήριο "Ανάστασις" που ο Σκυλίτσης περιέλαβε στα έργα της θητείας του λόγω διαρρύθμισης των εσωτερικών του χώρων.
Το Μουσείο Πάνου Αραβαντινού που τότε στεγαζόταν εντός του Δημοτικού Θεάτρου. Το θεατρικό Μουσείο Πάνου Αραβαντινού περιλαμβάνει 1.300 δικά του έργα που δωρήθηκαν στον Δήμο Πειραιά από τις αδελφές του Νίκη και Καλλιόπη Αραβαντινού. Από το 2005 το μουσείο στεγάζεται εντός της Δημοτικής Πινακοθήκης Πειραιά.
Η κατεδάφιση του γκαράζ των Τρόλεϊ στο τέρμα της Λεωφόρου Τζαβέλα.
Η Αγιογράφηση του εσωτερικού του Ι.Ν. της Αγίας Τριάδας Πειραιώς
Το Δημοτικό Θέατρο "ΠΕΙΡΑΙΕΥΣ" στη Λεωφόρο 34ου Συντάγματος Πεζικού
Οι καμπάνες της Αγίας Τριάδας ξεφορτώθηκαν από φορτηγά μπροστά στον Ι.Ν. Αγίας Τριάδας τον Μάιο του 1969 και ήταν εννέα στον αριθμό. Αποτελούσαν χορηγία του Δήμου Πειραιώς για αυτό και ο Σκυλίτσης τις συμπεριέλαβε στο φυλλάδιο.
Διαβάστε περισσότερα για τις Καμπάνες της Αγίας Τριάδας.
Το συντριβάνι με μηχανισμό Siemens. Τοποθετήθηκε στη θέση του παλαιού Δημαρχείου (Ρολογιού).
Η Πλατεία Θεμιστοκλέους
Η Λεωφόρος Χαρίλαου Τρικούπη με το νέο αρχαιολογικό Μουσείο και δεξιά τον κινηματογράφο "Ζέα". Στο φυλλάδιο ο δρόμος αναφέρεται λανθασμένα ως Λεωφόρος Φρεαττύδος.
Ο κήπος δίπλα από τον Ι.Ν. Αγίου Κωνσταντίνου φωτογραφημένος από την οδό Τσαμαδού.
Ο Άγιος Νικόλαος ύστερα από πλακόστρωση του πεζοδρομίου του και την διαμόρφωση των πέριξ χώρων του.
Διαβάστε για τον Άγιο Νικόλαο των Υδραίων του Πειραιά
Η Ακτή του Νέου Φαλήρου μετά την πλακόστρωση
Τα ανθοκήπια της Πλατείας Κοραή. Η φωτογραφία είναι παρμένη από τα σκαλιά του Δημαρχείου με κατεύθυνση προς τον Άγιο Κωνσταντίνο.
Το λυόμενο θέατρο που κατασκευάστηκε πάνω στα αρχαίο θέατρο της Ζέας.
Σε αυτή την σιδηροκατασκευή παρουσίαζε τα καλοκαίρια τα προγράμματά της η Δόρα Στράτου.
Διαβάστε για τον Άγγελο Σικελιανό και το αρχαίο θέατρο της Ζέας
Το έργο "Δελφίνια" τοποθετήθηκαν μπροστά από το Λούνα Πάρκ "Τίβολι" στο Νέο Φάληρο και είναι φιλοτεχνημένα από την σπουδαία γλύπτρια Μπέλλα Ραφτοπούλου. Αγοράστηκαν επί Σκυλίτση αντί του ποσού των 200 χιλιάδων δραχμών. Το έργο αναπαριστά ένα ζευγάρι δελφινιών που επιδίδεται στα γνώριμα παιχνίδια του. Το γλυπτό αυτό είναι σπουδαίο και ουδέποτε αντιμετωπίσθηκε από τον Δήμο Πειραιά με τον ανάλογο σεβασμό.
Το Δημοτικό Θέατρο Πειραιά.
Άποψη του Κήπου της Τερψιθέας
Τα Λουτρά "Βοτσαλάκια" στην Καστέλλα
Τα Λουτρά της Φρεαττύδας
Η διασταύρωση και ο εξώστης θέας που διαμορφώθηκε στον Προφήτη Ηλία ύστερα από την ανέγερση του θεάτρου.
Το Πειραϊκό Λυρικό Θερινό Θέατρο στην Λεωφόρο Γρηγορίου Λαμπράκη. Η έκταση αυτή δωρήθηκε από τον δημότη Πειραιώς Κωνσταντίνο Οικονόμου (διαθήκη του 1934) με σκοπό να ανεγερθεί η εκκλησία με το όνομα Άγιος Χαράλαμπος. Η έκταση περιήλθε στον Δήμο τελικώς το 1962. Όμως ο Δήμος δεν επιθυμούσε εκκλησία στο συγκεκριμένο σημείο όπου αρχικά οικοδομήθηκε το "Πειραϊκό Λυρικό". Δόθηκε τελικώς εκ μέρους του Δήμου έκταση στην Καστέλλα, όπου ανεγέρθηκε ο ναός κατά τη θέληση του δωρητή, ενώ στο σημείο που άλλοτε δέσποζε το "Πειραϊκό Λυρικό" υπάρχει σήμερα πλατεία.
Το μνημείο του Γεωργίου Καραϊσκάκη και ο Τύμβος των αγωνιστών ύστερα από τη μεταφορά τους. Τα δύο μνημεία είχαν αποφασιστεί να μεταφερθούν από την χούντα, ώστε να διαμορφωθεί ο χώρος γύρω από το Στάδιο καθώς επρόκειτο αυτό να φιλοξενήσει το 9ο Ευρωπαϊκό Πρωτάθλημα ανοικτού στίβου (16 - 21 Σεπτεμβρίου 1969).
Τα μνημεία διαλύθηκαν τον Ιούλιο του 1968. Το καλοκαίρι του 1969 οι αγώνες έγιναν σε ένα στάδιο που έφερε το όνομα του Στρατάρχη της Ρούμελης με τα οστά του όμως όπως και των αγωνιστών να βρίσκονται εντός του γκαράζ του Δήμου στο Νέο Φάληρο. Η συναρμολόγηση των μνημείων στη νέα θέση (μπροστά από το Στάδιο) ξεκίνησε τον Φεβρουάριο του 1970.
Διαβάστε για την ιστορία του Μνημείου του Καραϊσκάκη και του Τύμβου των Αγωνιστών.
Η γιγαντιαία φάτνη στην Πλατεία Κανάρη στο Πασαλιμάνι.
Η Ακτή Αθηνάς Δηλαβέρη πρώην Ακτή Πρωτοψάλτη ύστερα από την ολοκλήρωση των εργασιών επιχωμάτωσης της παραλίας.
Στην οδό Αγίου Κωνσταντίνου έναντι του Δημοτικού Κινηματογράφου "ΑΤΤΙΚΟΝ" κόσμος αναμένει για τη λήψη νερού από ψυγείο ύδατος που έχει τοποθετηθεί σε δημόσιο χώρο.
Το Ναυτικό Απομαχικό Ταμείο με ελεύθερο το πεδίο μπροστά του ύστερα από την κατεδάφιση του Ρολογιού.
Το Θεμιστόκλειο γυμναστήριο Πειραιά κατασκευής 1939.
Καρότσια με παρτέρια λουλουδιών μπροστά από το Δημοτικό Θέατρο Πειραιώς
Τα πεζοδρόμια με τα διακοσμητικά παρτέρια και συντριβάνια κατά μήκος της Ακτής Μουτσοπούλου, πριν από το Ναυτικό Νοσοκομείο Πειραιώς.
Η Λεωφόρος Χατζηκυριακού
Η Πλατεία Αλεξάνδρας
Η Παιδική Χαρά της Πλατείας Πηγάδας
Το συντριβάνι μπροστά από τον Άγιο Κωνσταντίνο
Άποψη της Πλατείας Τερψιθέας. Δεξιά το σχολείο Παπαϊωάννου. Διακρίνονται τα κλουβιά εντός των οποίων υπήρχαν παγώνια και άλλα πτηνά.
Και πάλι το συντριβάνι στη θέση του Ρολογιού. Στο βάθος ο Τινάνειος Κήπος.
Η Παιδική Χαρά του Προφήτη Ηλία. Δημιουργήθηκε στη θέση που υπήρχε το μικρό υπαίθριο θεατράκι του Προφήτη Ηλία που είχε κατασκευαστεί το 1958 από τον Δήμαρχο Δημήτριο Σαπουνάκη όταν δημοτικός σύμβουλος ήταν την ίδια περίοδο και ο λογοτέχνης Νικηφόρος Βρεττάκος.
Στο μικρό αυτό θεατράκι ο Δημήτρης Ροντήρης είχε παρουσιάσει την παράσταση "Πέρσες" του Αισχύλου. Ο Σκυλίτσης δεν επιθυμούσε την ύπαρξη θεάτρου από τον προοδευτικό Σαπουνάκη για αυτό και το διέλυσε οικοδομώντας στην αντίθετη πλευρά του λόφου του Προφήτη Ηλία ένα μεγαλύτερο και σύγχρονο αμφιθέατρο που υφίσταται μέχρι και σήμερα, το γνωστό ως Βεάκειο.
Διαβάστε για το μικρό υπαίθριο θεατράκι του Δημητρίου Σαπουνάκη.
Αναχώρηση παιδιών για τις παιδικές κατασκηνώσεις του Δήμου Πειραιώς. Ο Σκυλίτσης διανέμει διάφορα δώρα στα παιδιά που επιβιβάζονται στα λεωφορεία.
Η Ακτή Μιαούλη με το Ν.Α.Τ. να διακρίνεται στο βάθος χωρίς το Ρολόι.
Παρουσίαση χορευτικών συγκροτημάτων από την Σοβιετική Ένωση στο "Σκυλίτσειο" θέατρο, μεταγενέστερα Βεάκειο. Σαφώς και ένα χορευτικό συγκρότημα δεν αποτελεί επιτυχία Δημάρχου, η επίσκεψη όμως τέτοιου συγκροτήματος την περίοδο της δικτατορίας αφήνει νοήματα που ο Σκυλίτσης επιθυμεί να περάσει στο φυλλάδιο.
Αναγγελία εκπτώσεων από τους εμπόρους Πειραιά, επιλέχθηκε να συμπεριλαμβάνεται στο φυλλάδιο.
Καρναβάλι Αποκριών
Υπαίθρια παράσταση κουκλοθέατρου
Το Μικρολίμανο κατά την διάρκεια της νύχτας
Το Μικρολίμανο. Ουσιαστικά η φωτογραφία τοποθετήθηκε στο λεύκωμα καθώς επί των ημερών του ο αρχαίος όρμος απέβαλε την παλαιά του ονομασία "Τουρκολίμανο" και μετονομάσθηκε σε Μικρολίμανο.
Η πλατεία Κανάρη με το παραλληλόγραμμο συντριβάνι γνωστό ως "νερά που χορεύουν". Πίσω του έχουν αναπτυχθεί δεκάδες καθίσματα για την παρακολούθηση του προγράμματος.
Ναυτικός Όμιλος Ελλάδας. Ο Σκυλίτσης εν μέσω υποψηφίων Καλλιστείων για τον τίτλο "Μις Ευρώπη".
Παρέλαση κατά την διάρκεια εορτασμού Ναυτικής Εβδομάδας
Το γνωστό καλάθι των οδοκαθαριστών. Ο Σκυλίτσης μαιτρ στην διαφήμιση το τοποθέτησε έξω από το "Σκυλίτσειο" θέατρο που ο ίδιος οικοδόμησε.
Παιδιά σε παιδική χαρά προφανώς που ο ίδιος δημιούργησε
Παιχνίδια στην παιδική χαρά
Η Πλατεία Αρτεμισίου
Η παιδική χαρά στην Πλατεία Θεμιστοκλέους
Έκθεση αυτοκινήτου στην Πλατεία Κοραή
Παιδική χαρά στην Παλαιά Κοκκινιά
Χριστουγεννιάτικος στολισμός οδών
Κερκίδες από το Δελφινάριο θέατρο σημερινό Μενάνδρειο. Στις 22 Ιουλίου 1971 ο Σκυλίτσης προσκάλεσε την αγγλική εταιρεία Μπούφελαντ Προντάξιον Σκάρμπορο που εκμεταλλευόταν τα δύο διάσημα στην εποχή τους δελφίνια, τον Φλίπερ και τον Φλίπερ Τζούνιορ, γνωστά από την τηλεοπτική σειρά με το ίδιο όνομα ΦΛΙΠΕΡ, να δώσουν παραστάσεις στον Πειραιά. Για το σκοπό αυτό τοποθετήθηκε μια κερκίδα. Την επόμενη χρονιά (1972) κλήθηκε η Αμέρικαν Γουώτερ Σώου να παρουσιάσει θέαμα όχι με δελφίνια αλλά με ανθρώπους στο νερό. Παρότι ποτέ ξανά δεν παρουσιάστηκε πρόγραμμα με δελφίνια το υπαίθριο αυτό θέατρο έλαβε το όνομα "Δελφινάριο" και έτσι αποκαλείται μέχρι και σήμερα πάρα τη μετονομασία του σε "Μενάνδρειο" προς τιμή του εκπροσώπου της Νέας Κωμωδίας Μένανδρου που έζησε στην Φρεαττύδα και πνίγηκε κολυμπώντας στα νερά της έξω από το σπίτι του.
Διαβάστε για τον Μένανδρο.
Το εσωτερικό του σημερινού Βεάκειου Θέατρου (πρώην Σκυλίτσειο).
Εντύπωση προκαλεί το γεγονός ότι στο εν λόγω φυλλάδιο δε περιλαμβάνεται το μνημείο Αφανούς Ναύτη ή αλλιώς "Σταυρό" στην Πειραϊκή, τα αποκαλυπτήρια του οποίου έγιναν στις 7 Δεκεμβρίου του 1969.
Στο βιβλίο του δημοσιογράφου Γιάννη Φύτρα, με τίτλο "Το ρεπορτάζ της ζωής μου" τίθεται ένα ερώτημα με το οποίο και εμείς θα κλείσουμε την παρουσίαση.
"Τι ήταν άραγε ο Αριστείδης Σκυλίτσης; Ήταν άραγε παράνομος; Τύραννος; Παρανοϊκός; Ιδιοφυής; Απρόβλεπτος; Δικτάτορας; Τι ήταν επί τέλους αυτός ο Δήμαρχος;"
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου