Η Μυστηριωδης Παλιρροια του Ευριπου

ΣΤΗΝ ανατολικη πλευρα της Ελλαδας, κοντα στη Χαλκιδα, μια στενη θαλασσια λωριδα χωριζει την

ηπειρωτικη χωρα απο το νησι της Ευβοιας—ο πορθμος του Ευριπου. Εχει μηκος οχτω χιλιομετρα και πλατος απο εναμισι περιπου χιλιομετρο ως 40 μολις μετρα. Στο πιο ρηχο του σημειο, εχει βαθος μονο 6 μετρα. Το ονομα Ευριπος, απο τις λεξεις ευ και ριπη, περιγραφει καταλληλα την κατα περιοδους ορμητικη ροη των νερων του πορθμου, τα οποια συχνα κινουνται με ταχυτητα σχεδον 20 χιλιομετρων την ωρα. Ωστοσο, το παραξενο ειναι οτι μερικες μερες το ρευμα φαινεται πως εξασθενει, η μπορει και να σταματησει εντελως! Πολλοι επισκεπτες στη Χαλκιδα ερχονται στη μικρη γεφυρα που υπαρχει πανω απο τον πορθμο για να παρατηρησουν αυτο το ασυνηθιστο παλιρροϊκο φαινομενο.

Οι παλιρροιες δημιουργουνται λογω της ελξης που ασκει ο ηλιος και η σεληνη στις θαλασσες της γης. Γι’ αυτον το λογο, τα παλιρροϊκα ρευματα αλλαζουν αναλογα με τη θεση της γης σε σχεση με τον ηλιο και τη σεληνη. Την περιοδο της νεας σεληνης, ο ηλιος και η σεληνη βρισκονται στην ιδια πλευρα της γης. Κατα την πανσεληνο, βρισκονται σε αντιθετες θεσεις σε σχεση με τη γη. Και στις δυο περιπτωσεις, η συνδυασμενη ελξη του ηλιου και της σεληνης ασκει ελξη προς την ιδια κατευθυνση, προκαλωντας τις ισχυροτερες πλημμυριδες.

Συνηθως, στον πορθμο του Ευριπου παρατηρειται δυο φορες πλημμυριδα και δυο φορες αμπωτη καθε 24 ωρες. Το ρευμα ρεει προς μια κατευθυνση επι 6 ωρες και 13 λεπτα και επειτα απο μια μικρη διακοπη αντιστρεφεται και ρεει προς την αντιθετη κατευθυνση. Ακολουθει αυτη την κανονικη εναλλαγη επι 23 η 24 μερες του σεληνιακου μηνα. Εντουτοις, τις τελευταιες τεσσερις η πεντε μερες του μηνα, συμβαινουν ασυνηθιστα φαινομενα. Μερικες μερες το ρευμα μπορει να μην αλλαζει καθολου. Αλλες μερες, μπορει να αντιστρεφεται ως και 14 φορες!

Προσπαθειες για Εξηγηση του Φαινομενου

 Το φαινομενο του Ευριπου προβληματιζει τους παρατηρητες εδω και χιλιαδες χρονια. Συμφωνα με μια διαδεδομενη παραδοση, ο Αριστοτελης, του τεταρτου αιωνα Π.Κ.Χ., πνιγηκε εδω οταν επεσε στον πορθμο απελπισμενος επειδη δεν μπορουσε να λυσει το μυστηριο των παλιρροϊκων ρευματων. Στην πραγματικοτητα, οχι μονο δεν πνιγηκε, αλλα προσπαθησε να εξηγησει το φαινομενο. Στο εργο του Μετεωρολογικα, εγραψε: «Φαινεται οτι η ροη της θαλασσας στον πορθμο οφειλεται στη γη που την περιβαλλει. Τα νερα ρεουν απο μια μικρη υδατινη λεκανη σε μια μεγαλυτερη λογω των ταλαντωσεων του εδαφους». Ο Αριστοτελης πιστευε λανθασμενα οτι το εδαφος κινουνταν εξαιτιας των κυματων της θαλασσας και εξαιτιας των σεισμων που ειναι συχνοι στην περιοχη. Περιπου εναν αιωνα αργοτερα, ο αστρονομος Ερατοσθενης αναγνωρισε οτι «στην καθε πλευρα [του πορθμου] η σταθμη της θαλασσας ειναι διαφορετικη». Αυτος σκεφτηκε οτι τα ρευματα δημιουργουνταν λογω της διαφορας σταθμης στις δυο πλευρες του στενου.

Ακομη και σημερα, το φαινομενο των ακανονιστων παλιρροϊκων ρευματων του Ευριπου δεν ειναι πληρως κατανοητο. Φαινεται, ομως, σαφες οτι το κανονικο ρευμα οφειλεται στη διαφορα της σταθμης του νερου στα δυο ακρα του πορθμου. Αυτο κανει το νερο να ρεει ορμητικα απο το ψηλοτερο επιπεδο στο χαμηλοτερο. Η διαφορα αυτη μπορει να φτανει τα 40 εκατοστα και ειναι ορατη απο τη γεφυρα της Χαλκιδας.

Γιατι Υπαρχει Διαφορα;

Πως μπορει να εξηγηθει η διαφορα στη σταθμη του νερου; Το παλιρροϊκο ρευμα της ανατολικης Μεσογειου διχαζεται οταν φτανει στο νησι της Ευβοιας. Ο δυτικος κλαδος εισερχεται στο νοτιο ακρο του πορθμου. Εντουτοις, ο ανατολικος κλαδος πρεπει να περιπλευσει το νησι προτου εισελθει στον πορθμο απο τα βορεια. Αυτη η μεγαλυτερη διαδρομη καθυστερει την αφιξη του ανατολικου ρευματος στον Ευριπο κατα περιπου μια ωρα και δεκαπεντε λεπτα. Υπο αυτες τις συνθηκες, η σταθμη της θαλασσας, και συνεπως η πιεση του νερου στη μια πλευρα του πορθμου, μπορει να ειναι αρκετα μεγαλυτερη απο ο,τι στην αλλη. Η επιπροσθετη πιεση αυξανει την ορμη των κανονικων παλιρροϊκων ρευματων που ρεουν στον Ευριπο.

Αλλα τι θα λεχθει για τα ακανονιστα ρευματα; Στη διαρκεια του πρωτου και του τελευταιου τεταρτου της σεληνης, η βαρυτητα του ηλιου ασκειται σε κατευθυνση αντιθετη απο εκεινη της σεληνης αντι να προστιθεται σε αυτην. Ενω η σεληνη δημιουργει αμπωτη, η ελξη του ηλιου ευνοει τη δημιουργια πλημμυριδας. Ως αποτελεσμα, υπαρχει τοτε μικροτερη διαφορα στη σταθμη της θαλασσας αναμεσα στο βορειο και στο νοτιο ακρο του πορθμου. Ετσι λοιπον, η ορμη του ρευματος εξασθενει. Μερικες φορες, οταν υπαρχει ανεμος, το ρευμα εξουδετερωνεται πληρως και σταματαει.

Θα μπορουσαν, ασφαλως, να λεχθουν περισσοτερα σχετικα με την εντυπωσιακη και μυστηριωδη συμπεριφορα αυτων των ρευματων. Αν επισκεφτειτε ποτε την Ελλαδα, ελατε στην Ευβοια για να παρατηρησετε απο κοντα το συναρπαστικο φαινομενο της παλιρροιας του Ευριπου!