Σιωπηλός κίνδυνος στο ράφι: Τι κρύβουν τα υποκατάστατα του επιτραπέζιου αλατιού

Η γαλλική Αρχή ασφάλειας τροφίμων

προειδοποιεί για κίνδυνο για τη δημόσια υγεία από τα υποκατάστατα αλατιού

Στα φαρμακεία και τα σούπερ μάρκετ, διατίθενται προς πώληση υποκατάστατα του «επιτραπέζιου αλατιού» για να βοηθήσουν άτομα που ακολουθούν «δίαιτα χωρίς αλάτι» για λόγους υγείας ή που επιθυμούν να μειώσουν την πρόσληψη νατρίου σύμφωνα με τις συστάσεις των εθνικών αρχών και εκείνες του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας (ΠΟΥ) .

Το κάλιο είναι ένα μέταλλο απαραίτητο για τον οργανισμό. Ωστόσο τα υποκατάστατα επιτραπέζιου αλατιού με βάση το κάλιο μπορούν να θέσουν σε κίνδυνο την υγεία συγκεκριμένων πληθυσμών (καρδιακή και νεφρική ανεπάρκεια, υπερτασικούς ασθενείς, διαβητικούς, ηλικιωμένους κ.λπ.). Η Γαλλική Εθνική Υπηρεσία ασφάλειας Τροφίμων ANSES συνιστά την παροχή περισσότερων πληροφοριών στους καταναλωτές που επηρεάζονται, ιδίως μέσω της επισήμανσης στη συσκευασία αυτών των προϊόντων.

Να είστε προσεκτικοί με τα υποκατάστατα αλατιού με βάση το κάλιο

Τα υποκατάστατα αλατιού βασίζονται στο χλωριούχο κάλιο και σύμφωνα με την ANSES η κατανάλωσή τους μπορεί να είναι δυνητικά επικίνδυνη για άτομα με ιατρικό ιστορικό υψηλής αρτηριακής πίεσης, καρδιακής ανεπάρκειας, νεφρικής ανεπάρκειας ή διαβήτη.

Τον Οκτώβριο του 2018, καρδιολόγος ειδοποίησε τον Γαλλικό Οργανισμό για την Ασφάλεια των Τροφίμων, του Περιβάλλοντος και της Επαγγελματικής Υγείας (ANSES) σχετικά με τον κίνδυνο υπερβολικής ποσότητας καλίου (υπερκαλιαιμία) στο αίμα με σοβαρές, ακόμη και θανατηφόρες, συνέπειες που συνδέονται με την κατανάλωση χλωριούχου καλίου.

 Αφορούσε χλωριούχο κάλιο που χρησιμοποιήθηκε ως υποκατάστατο του «επιτραπέζιου αλατιού» (ή χλωριούχου νατρίου) στο πλαίσιο μιας δίαιτας «χαμηλού αλατιού» (δηλαδή, χαμηλής περιεκτικότητας σε νάτριο, στην ιατρική ορολογία). Η ANSES ξεκίνησε αμέσως μια αξιολόγηση από ειδικούς για να αξιολογήσει τους κινδύνους που σχετίζονται με την κατανάλωση αυτών των προϊόντων.

Ποιες κλινικές εκδηλώσεις συνδέονται με την υπερβολική πρόσληψη καλίου;

Οι κύριες ομάδες τροφίμων που συμβάλλουν στην πρόσληψη καλίου μέσω της διατροφής είναι τα αμυλούχα τρόφιμα, τα δημητριακά, τα λαχανικά και τα γαλακτοκομικά προϊόντα. Η σοκολάτα και οι μπανάνες είναι επίσης μεταξύ των τροφίμων που αποτελούν φυσικές πηγές καλίου. Εκτός από τα υποκατάστατα αλάτων νατρίου, το χλωριούχο κάλιο χρησιμοποιείται επίσης σε πολλά τρόφιμα, ιδίως λόγω των διαδικασιών παραγωγής (εμπλουτισμός τροφίμων με κάλιο, πρόσθετα και τεχνολογικά βοηθήματα) χωρίς αυτό να αναφέρεται σαφώς σε αυτά τα προϊόντα.

Για τον γενικό υγιή πληθυσμό, οι κίνδυνοι για την υγεία από την υψηλή πρόσληψη καλίου μέσω της διατροφής, δηλαδή από την υπέρβαση των διατροφικών συστάσεων, φαίνονται περιορισμένοι. Από την άλλη πλευρά, για ορισμένες ομάδες του πληθυσμού, ιδιαίτερα για εκείνες με μειωμένη νεφρική απέκκριση καλίου, μια τέτοια πρόσληψη μπορεί να οδηγήσει σε πολύ υψηλή συγκέντρωση καλίου στο αίμα (ή υπερκαλιαιμία, που ορίζεται ως περίπου 5,5 χιλιοστογραμμομόρια ανά λίτρο ή 215 mg/l σε ενήλικες) και, σε ορισμένες περιπτώσεις, να έχει δυσμενείς επιπτώσεις στην καρδιακή λειτουργία. Οι κλινικές εκδηλώσεις της ήπιας έως μέτριας υπερκαλιαιμίας είναι συνήθως μη ειδικές, π.χ. γενικευμένη αδυναμία, παράλυση, ναυτία, έμετος και διάρροια.

Η Ευρωπαϊκή Αρχή για την Ασφάλεια των Τροφίμων (EFSA) αναφέρει επίσης αρκετές μελέτες περιπτώσεων που έχουν δείξει ότι η συμπλήρωση καλίου 5.000 έως 7.000 mg/ημέρα μπορεί επίσης να έχει αρνητικές επιπτώσεις στην καρδιακή λειτουργία υγιών ενηλίκων. Έχει επίσης εντοπίσει καταστάσεις κινδύνου σε άτομα που ασχολούνται με δραστηριότητες που είναι πιθανό να οδηγήσουν σε αφυδάτωση (αθλήματα, εργασία σε ακραίες θερμοκρασίες κ.λπ.).

Η υψηλή υπερκαλιαιμία (πάνω από 6,5 χιλιοστογραμμομόρια ανά λίτρο ή περίπου 254 mg/l) μπορεί να οδηγήσει σε ποικίλα κλινικά συμπτώματα ανάλογα με την αιτία και την υγεία του ασθενούς: οι πιο επικίνδυνες είναι οι διαταραχές του καρδιακού ρυθμού, οι οποίες μπορεί να αποβούν μοιραίες. Οι κίνδυνοι που σχετίζονται με την υπερβολική πρόσληψη καλίου αυξάνονται από την αφυδάτωση, ιδιαίτερα στους ηλικιωμένους.

Τα άτομα με νεφρική και καρδιακή ανεπάρκεια, διαβήτη, υπέρταση και οι ηλικιωμένοι διατρέχουν μεγαλύτερο κίνδυνο

Λαμβάνοντας υπόψη αυτές τις παρατηρήσεις και όλα τα δεδομένα από την επιστημονική βιβλιογραφία, φαίνεται ότι τα άτομα που διατρέχουν τον μεγαλύτερο κίνδυνο υπερκαλιαιμίας σε περίπτωση ακατάλληλης χρήσης αλάτων καλίου είναι:

ασθενείς με νεφρική ανεπάρκεια σταδίου 4, γνωστή ως «νεφρική ανεπάρκεια τελικού σταδίου»·

διαβητικοί ασθενείς

ασθενείς με καρδιακή ανεπάρκεια

υπερτασικοί ασθενείς

ηλικιωμένα άτομα, τα οποία λαμβάνουν συχνότερα θεραπεία για υψηλή αρτηριακή πίεση, διαβήτη, καρδιακή ανεπάρκεια ή μειωμένη νεφρική λειτουργία.

Επισήμανση και άλλες συστάσεις από τον Οργανισμό Ασφάλειας Τροφίμων

Η Γαλλική Εθνική Υπηρεσία για την Υγεία και Ασφάλεια των Τροφίμων, του Περιβάλλοντος και της Εργασίας (ANSES) έχει συστήσει στα άτομα που χρειάζεται να μειώσουν την πρόσληψη αλατιού ή να αυξήσουν την πρόσληψη καλίου να ενημερώνονται για τους κινδύνους υπερκαλιαιμίας που συνδέονται με τις αλληλεπιδράσεις με υποκατάστατα με βάση το χλωριούχο νάτριο.

Συνεπώς, οι δημόσιες αρχές έχουν ειδοποιηθεί για τους κινδύνους που αντιμετωπίζουν οι καταναλωτές λόγω της έλλειψης πληροφοριών στις ετικέτες σχετικά με τη χρήση αλάτων καλίου, ιδίως για άτομα που δεν παρακολουθούνται ή παρακολουθούνται ελλιπώς και τα οποία πάσχουν από μία από τις παθήσεις που αυξάνουν τον κίνδυνο.

Προτάθηκε να προστεθούν αναφορές στα προϊόντα που επηρεάζονται, όπως:

«Συνιστάται στα άτομα που υποβάλλονται σε θεραπεία για υψηλή αρτηριακή πίεση, διαβήτη, καρδιακή ανεπάρκεια ή μειωμένη νεφρική λειτουργία να καταναλώνουν το προϊόν μόνο υπό ιατρική παρακολούθηση.» Επιπλέον, από το 2006, η ANSES συνιστά στους καταναλωτές να ενημερώνονται κατά την αγορά συμπληρωμάτων διατροφής που περιέχουν κάλιο ή υποκατάστατα αλατιού ότι αυτά αντενδείκνυνται σε περιπτώσεις νεφρικής ανεπάρκειας ή δίαιτας χαμηλής περιεκτικότητας σε κάλιο.

Η ANSES επέστησε επίσης την προσοχή των δημόσιων αρχών στην ύπαρξη τριών ισχυρισμών υγείας που έχουν εγκριθεί από τους ευρωπαϊκούς κανονισμούς για το κάλιο, ένας εκ των οποίων αναφέρει ότι «το κάλιο συμβάλλει στη διατήρηση της φυσιολογικής αρτηριακής πίεσης». Αυτός ο ισχυρισμός θα μπορούσε να ενθαρρύνει τα υπερτασικά άτομα να στραφούν σε τρόφιμα που περιέχουν χλωριούχο κάλιο και έτσι να εκθέσουν τον εαυτό τους σε κίνδυνο για την υγεία.