Η μεγάλη απάτη των “μαγικών” διαιτών στα social media

Oι πλατφόρμες κοινωνικής δικτύωσης διαμορφώνουν τι τρώμε και πώς σκεφτόμαστε για το φαγητό

Σε κάθε κοινωνική συνάντηση ακούγεται η ίδια φράση. «Κάνω τη δίαιτα τάδε, είναι καταπληκτική». Οι δίαιτες της μόδας δεν είναι καινούργιο φαινόμενο. Από τη δεκαετία του ’30 με το γκρέιπφρουτ μέχρι σήμερα, η υπόσχεση για γρήγορη απώλεια βάρους έχει πάντα απήχηση. Στην εποχή των social media, όμως, οι τάσεις εξαπλώνονται με αστραπιαία ταχύτητα και με μια δόση φανατισμού που θυμίζει θρησκευτικό κίνημα.

Η δύναμη της προπαγάνδας

Οι διατροφικές μας επιλογές δεν διαμορφώνονται μόνο από τη βιολογία ή τον πολιτισμό. Οι διαφημίσεις και η στρατηγική τοποθέτηση προϊόντων στα ράφια επηρεάζουν διαχρονικά το τι αγοράζουμε. Μελέτη του 2023 έδειξε ότι η έκθεση σε διαφημίσεις τροφίμων ενεργοποιεί κέντρα του εγκεφάλου που σχετίζονται με την όρεξη, οδηγώντας σε υπερκατανάλωση. Αν αυτό ίσχυε με τα παραδοσιακά μέσα, πόσο ισχυρότερη είναι σήμερα η πίεση μέσα από ένα feed γεμάτο influencers και viral συμβουλές διατροφής;

Το πεδίο της παραπληροφόρησης

Κατά την πανδημία COVID-19, η παραπληροφόρηση για τη διατροφή βρήκε πρόσφορο έδαφος. Στο TikTok και στο Instagram κυκλοφόρησαν ακραίες τάσεις όπως η «διατροφή των κρεατοφάγων», βασισμένη αποκλειστικά σε ζωικά προϊόντα, και το κίνημα κατά των ελαίων σπόρων, που παρουσίαζε τα φυτικά έλαια ως υπεύθυνα για σχεδόν κάθε ασθένεια. Παρά την έλλειψη επιστημονικών στοιχείων, τέτοιες θεωρίες βρήκαν ακροατήριο εκατομμυρίων και έφτασαν μέχρι τα χείλη πολιτικών προσώπων στις ΗΠΑ.

Μελέτη του 2022 που εξέτασε δεκάδες άρθρα διατροφικού περιεχομένου στο διαδίκτυο έδειξε ότι περίπου τα μισά είχαν χαμηλή ποιότητα πληροφορίας. Παρ’ όλα αυτά, οι αναρτήσεις μοιράζονταν χιλιάδες φορές και κέρδιζαν φανατικούς υποστηρικτές.

Η δίαιτα ως ταυτότητα

Γιατί ο κόσμος πιστεύει με τόσο πάθος σε μια δίαιτα; Οι ψυχολόγοι εξηγούν ότι το φαγητό δεν είναι απλώς καύσιμο αλλά στοιχείο ταυτότητας. Το να ακολουθείς μια διατροφή δεν σημαίνει μόνο ότι αλλάζεις συνήθειες, σημαίνει ότι γίνεσαι μέλος μιας κοινότητας. Οι ομάδες στο διαδίκτυο λειτουργούν σαν θαλάμοι ηχούς, όπου κάθε εμπειρία ή συμβουλή επιβεβαιώνει τα πιστεύω των μελών και αποκλείει τη διαφορετική άποψη.

Αυτός ο φανατισμός μπορεί να φτάσει σε σημείο όπου η κριτική μιας δίαιτας εκλαμβάνεται ως προσωπική επίθεση. Γι’ αυτό και πολλές μόδες αντέχουν στο χρόνο, ακόμη κι όταν τα επιστημονικά δεδομένα τις καταρρίπτουν.

Τι να προσέχουμε

Την επόμενη φορά που θα δείτε έναν influencer να διαφημίζει τη «θαυματουργή» του δίαιτα, ρωτήστε τον εαυτό σας. Μιλά με βάση επιστημονικά στοιχεία ή με υπερβολικό πάθος και κινδυνολογία; Αν ισχύει το δεύτερο, τότε πιθανότατα πρόκειται για άλλη μια κόκκινη σημαία παραπληροφόρησης.