Και στην Ελλάδα επικίνδυνο μπαχαρικό που συνδέεται με καρκίνο και βλάβες στο ήπαρ – Δείτε μάρκα, εταιρεία και φωτογραφία

Μπαχαρικό που διανέμεται σε 25 χώρες μεταξύ των οποίων και η Ελλάδα εντοπίστηκε με υπέρβαση τοξικών αλκαλοειδών

25 χώρες μεταξύ των οποίων και η Ελλάδα εμπλέκονται στην υπόθεση σοβαρής ειδοποίησης του RASFF που αφορά υπέρβαση της μέγιστης επιτρεπτής περιεκτικότητας σε πυρρολιζιδινικά αλκαλοειδή σε σκόνη κύμινου. Από το 2011(!) η επιστημονική ομάδα της Ευρωπαϊκή Αρχής Ασφάλειας τροφίμων -EFSA- είχε συνδέσει τα αλκαλοειδή πυρρολιζιδίνης με πιθανές καρκινογενέσεις, ενώ το 2016 η EFSA δημοσίευσε επιστημονική έκθεση η οποία κατέληγε στο συμπέρασμα ότι τα αφεψήματα τσαγιού και βοτάνων αποτελούν τους κύριους παράγοντες που συμβάλλουν στην έκθεση του ανθρώπου σε αλκαλοειδή πυρρολιζιδίνης και ότι τα συμπληρώματα με βάση τη γύρη συμβάλλουν επίσης σημαντικά στην εν λόγω έκθεση. Η κοινοποίηση για το επικίνδυνο κύμινο εκδόθηκε στις 18 Νοεμβρίου 2025 από την Ελβετία, η οποία εντόπισε το πρόβλημα στο πλαίσιο επίσημου ελέγχου στην αγορά και προχώρησε σε άμεση ειδοποίηση ως «alert notification» λόγω σοβαρού κινδύνου για τη δημόσια υγεία.

Το προϊόν, που εντάσσεται στην κατηγορία «βότανα και μπαχαρικά», παρουσίασε επίπεδα πυρρολιζιδινικών αλκαλοειδών στα 686 μg/kg, σημαντικά πάνω από το ανώτατο όριο των 400 μg/kg. Ο κίνδυνος θεωρείται σοβαρός, καθώς οι ουσίες αυτές συνδέονται με ηπατοτοξικότητα και πιθανή καρκινογόνο δράση, ειδικά σε περίπτωση συστηματικής κατανάλωσης.

Η διανομή του προϊόντος έχει γίνει σε πολλές ευρωπαϊκές χώρες, συμπεριλαμβανομένων της Αυστρίας, Βελγίου, Κροατίας, Κύπρου, Τσεχίας, Δανίας, Εσθονίας, Φινλανδίας, Γαλλίας, Γερμανίας, Ελλάδας, Ουγγαρίας, Ιρλανδίας, Ιταλίας, Μάλτας, Ολλανδίας, Νορβηγίας, Πολωνίας, Πορτογαλίας, Ρουμανίας, Σλοβενίας, Ισπανίας, Σουηδίας και της Ελβετίας, ενώ στη διαδικασία ενημερώθηκε και το INFOSAN. Για την Ινδία, που αποτελεί χώρα προέλευσης σε πολλές σχετικές υποθέσεις, υπήρξε επίσης follow-up.

Οι χώρες που ενημερώθηκαν μέσω του RASFF για το επικίνδυνο μπαχαρικό

Η Ελβετία προχώρησε σε απόσυρση του προϊόντος από τους παραλήπτες και ενημέρωσε τον αποστολέα, ενώ στην Ιταλία έγινε ανάκληση από τους καταναλωτές. Ακολούθησαν τρία follow-ups: η αρμόδια υπηρεσία της Λομβαρδίας γνωστοποίησε το αποτέλεσμα των ερευνών, η Ιταλία απέστειλε μετάφραση των εγγράφων και η Ευρωπαϊκή Επιτροπή εξέδωσε διορθωτικό σημείωμα. Το ζήτημα παραμένει σε παρακολούθηση, καθώς το κύμινο έχει ήδη διανεμηθεί σε πολλά κράτη και οι αρχές εξετάζουν αν υπάρχει ενδεχόμενο περαιτέρω παρτίδων με παρόμοια επιβάρυνση.

Σύμφωνα με την ανακοίνωση ανάκλησης του Υπουργείου Υγείας της Ιταλίας, πρόκειται για συγκεκριμένες παρτίδες της σειράς κύμινου «AliBaba» και την ανάκληση πραγματοποιησε η εταιρεία Fresh Tropical SRL, μετά τον εντοπισμό αλκαλοειδών πυρρολιζιδινικών. Η ειδοποίηση αφορά τα προϊόντα Jeera Powder Ali Baba σε συσκευασίες των 100g, 400g και 1kg, με χώρα παραγωγής την Ινδία και ημερομηνία λήξης 30/10/2026. Παρασκευάζονται από την εταιρεία Asian Spices, με εγκατάσταση στο Gujarat της Ινδίας. Οι αρμόδιες αρχές της Ιταλίας ζητούν από τους καταναλωτές να μην καταναλώσουν τα προϊόντα και να τα επιστρέψουν στο κατάστημα αγοράς. Η προειδοποίηση συνοδεύεται από τις φωτογραφίες των συσκευασιών που περιλαμβάνονται στο επίσημο δελτίο ανάκλησης, ώστε οι πολίτες να μπορούν να αναγνωρίσουν εύκολα το προϊόν.

Οι φωτογραφίες που έδωσαν στη δημοσιότητα οι αρχές της Ιταλίας

Τα πυρρολιζιδινικά αλκαλοειδή είναι φυσικές τοξικές ουσίες που παράγουν ορισμένα φυτά ως μηχανισμό άμυνας απέναντι σε έντομα και άλλους εχθρούς. Το πρόβλημα αρχίζει όταν μέρη αυτών των φυτών μπλέκονται κατά λάθος στη συγκομιδή ή την αποξήρανση άλλων, βρώσιμων καλλιεργειών. Κατά τον θερισμό, τις διαδικασίες καθαρισμού ή την αποθήκευση, μικρά κομμάτια των φυτών αυτών μπορεί να καταλήξουν στο τελικό προϊόν.

Σύμφωνα με τον Ευρωπαϊκό Κανονισμό 2020/2040 με τον οποίο καθορίστηκαν μέγιστα επιτρεπτά επίπεδα στα τρόφιμα που περιέχουν αλκαλοειδή πυρρολιζιδίνης, η παρουσία τους στα τρόφιμα μπορεί να ελαχιστοποιηθεί ή να προληφθεί με την εφαρμογή ορθών γεωργικών πρακτικών και πρακτικών συγκομιδής. Η μόλυνση εμφανίζεται συχνότερα σε τρόφιμα που περνούν από στάδια ξήρανσης, κοσκινίσματος ή άλεσης, όπου η διαλογή δεν μπορεί πάντα να απομακρύνει τα ξένα φυτικά υλικά. Τα αποξηραμένα βότανα και μπαχαρικά, όπως κύμινο, ρίγανη και τσάι βοτάνων, είναι από τις πιο ευάλωτες κατηγορίες. Ευαίσθητα θεωρούνται επίσης τα μέλια, καθώς οι μέλισσες μπορεί να συλλέξουν νέκταρ από φυτά που περιέχουν πυρρολιζιδινικά αλκαλοειδή. Λιγότερο συχνά αλλά πιθανό είναι να βρεθούν και σε δημητριακά ή ζωοτροφές, όταν υπάρχει έντονη παρουσία ζιζανίων στα αγροτεμάχια.

Οι κίνδυνοι για τους καταναλωτές αφορούν κυρίως το ήπαρ. Οι ουσίες αυτές μπορούν να προκαλέσουν βλάβες ακόμη και σε μικρές δόσεις όταν η έκθεση είναι συνεχής, επειδή συσσωρεύονται και μεταβολίζονται σε ενώσεις που τραυματίζουν τα ηπατικά κύτταρα. Η μακροχρόνια κατανάλωση τροφίμων με υψηλές συγκεντρώσεις έχει συνδεθεί με ηπατική ίνωση και σε σοβαρές περιπτώσεις με ηπατική ανεπάρκεια. Επιπλέον, αρκετά πυρρολιζιδινικά αλκαλοειδή έχουν χαρακτηριστεί ως πιθανώς καρκινογόνα. Η οξεία δηλητηρίαση είναι σπάνια, αλλά μπορεί να οδηγήσει σε κοιλιακό πόνο, ναυτία, κατακράτηση υγρών και σοβαρή διαταραχή της λειτουργίας του ήπατος.Οι αρμόδιες αρχές της ΕΕ παρακολουθούν συστηματικά τα τρόφιμα υψηλού κινδύνου, αναλύοντας παρτίδες για να εντοπίζουν υπερβάσεις και να αποσύρουν προϊόντα πριν φτάσουν στην κατανάλωση. Το ζήτημα παραμένει ιδιαίτερα επίκαιρο καθώς οι κλιματικές συνθήκες και οι αλλαγές στη βιοποικιλότητα των καλλιεργειών μπορούν να αυξήσουν την παρουσία των φυτών που παράγουν αυτές τις τοξίνες, κάτι που απαιτεί συνεχή επαγρύπνηση.