Το διατροφικό «σκουπίδι» που κερδίζει έδαφος στην ελληνική αγορά – Της Ελένης Τσαγκά

Το δημοφιλές τρόφιμο μηδενικής διατροφικής αξίας που στηρίζεται σε

ενισχυτικά γεύσης και χημική σταθερότητα, αποκαλύπτει πώς η ευκολία έχει αντικαταστήσει την έννοια του πραγματικού φαγητού

Η προσπάθεια να διατηρηθούν οι έφηβοι σε μία υγιεινή διατροφικά καθημερινότητα μοιάζει συχνά με άνιση μάχη, καθώς οι αλυσίδες γρήγορου φαγητού έχουν διαμορφώσει έναν πανίσχυρο κώδικα γεύσης βασισμένο στην υπερκατανάλωση ζάχαρης, αλατιού και κορεσμένων λιπαρών. Τα συστατικά αυτά ενεργοποιούν έντονους μηχανισμούς ανταμοιβής στον εγκέφαλο, με αποτέλεσμα οι φυσικές γεύσεις των φρούτων, των οσπρίων και των λαχανικών να εκλαμβάνονται από τους εφήβους, ως άτονες ή ακόμα και αποκρουστικές.

 Αλλά δεν είναι μόνο το γρήγορο φαγητό ο μοναδικός αντίπαλος των γονιών και το πρόβλημα, δεν περιορίζεται πλέον αποκλειστικά στο κλασικό fast food. Τα υπερεπεξεργασμένα τρόφιμα έχουν διεισδύσει σε πολύ πιο «αθώες» πτυχές της καθημερινότητας. Πρόσφατα τα παιδιά μου δέχθηκαν (και χάρηκαν πολύ κιόλας) ως δώρο σε ένα Secret Santa στιγμιαία νούντλς, απλώς και μόνο επειδή οι φίλοι τους γνώριζαν ότι τους αρέσουν. Το περιστατικό είναι ενδεικτικό μιας νέας κανονικότητας, όπου προϊόντα χαμηλής διατροφικής αξίας μετατρέπονται σε κοινωνικά αποδεκτά, ακόμα και επιθυμητά.

Τα στιγμιαία noodles αποτελούν ίσως το πιο χαρακτηριστικό παράδειγμα του πώς ένα τρόφιμο χαμηλής ποιότητας, μπορεί να εξελιχθεί σε βασικό διατροφικό στήριγμα για εκατομμύρια καταναλωτές παγκοσμίως. Γρήγορα, φθηνά και εξαιρετικά εύκολα στην παρασκευή, έχουν καταφέρει να διεισδύσουν σε όλες τις κοινωνικές ομάδες, από φοιτητές και εργαζόμενους μέχρι οικογένειες που προσπαθούν να περιορίσουν το κόστος του καθημερινού φαγητού. Από την Ιαπωνία, όπου πρωτοεμφανίστηκαν το 1958, μέχρι τη σύγχρονη ελληνική πραγματικότητα, τα instant noodles έχουν εξελιχθεί σε παγκόσμιο φαινόμενο, με περισσότερες από 120 δισεκατομμύρια μερίδες να καταναλώνονται κάθε χρόνο. Πίσω όμως από την εικόνα της ευκολίας και της χαμηλής τιμής, αναδύονται σοβαρά ερωτήματα που αφορούν τόσο τη διατροφική ποιότητα όσο και τις επιπτώσεις στη δημόσια υγεία.

Στην ελληνική αγορά τροφίμων, τα τελευταία πέντε χρόνια, τα στιγμιαία noodles παρουσιάζουν σταθερά αυξητική πορεία πωλήσεων. Σύμφωνα με πρόσφατα market reports και αναλύσεις αγοράς, όπως εκείνα του Euromonitor για το 2025, η ανάπτυξη αυτή συνδέεται με βαθύτερες κοινωνικές και οικονομικές μεταβολές. Η εντατικοποίηση της εργασίας, η αστικοποίηση, η έλλειψη χρόνου για μαγείρεμα και η παρατεταμένη ακρίβεια δημιουργούν ένα περιβάλλον όπου τα φθηνά και έτοιμα τρόφιμα αποκτούν σαφές πλεονέκτημα έναντι των φρέσκων.

Η αλλαγή αυτή αποτυπώνεται ξεκάθαρα και στα σημεία πώλησης. Εκεί που παλαιότερα τα στιγμιαία noodles περιορίζονταν σε ένα μικρό ράφι «έθνικ προϊόντων», σήμερα μεγάλες αλυσίδες σούπερ μάρκετ στην Ελλάδα αφιερώνουν ολόκληρα τμήματα, με δεκάδες κωδικούς και διεθνή brands. Σε επίπεδο σύστασης, τα στιγμιαία noodles είναι προμαγειρεμένα και αποξηραμένα ζυμαρικά από λευκό αλεύρι σίτου, νερό, αλάτι και αλκαλικούς παράγοντες. Διαλέγοντας τυχαία ένα προϊόν instant noodls από μεγάλη αλυσίδα, περιέχουν: Αλεύρι ΣΙΤΟΥ (Κίνα) (74%), φοινικέλαιο (Μαλαισία) (22%) (αντιοξειδωτικά: βουτυλo-υδροξυτολουόλιο, κιτρικό οξύ), αλάτι, σταθεροποιητές: ανθρακικό κάλιο, τριφωσφορικό νάτριο, πυκνωτικό μέσο: κόμμι γκουάρ. Το Φακελάκι με καρυκεύματα γεύση κοτόπουλο (6,5g): αλεύρι ΣΙΤΟΥ, αλάτι, ενισχυτικά γεύσης: E621, E635, ζάχαρη, μπαχαρικά (Κίνα) (3,6%), πράσινο κρεμμυδάκι, εκχύλισμα μαγιάς, μαλτοδεξτρίνη, χρωστική: εναμμώνιο θειώδες καραμελόχρωμα, ηλιέλαιο, αντισυσσωματικός παράγοντας: διοξείδιο του πυριτίου.

Όπως δείχνει και η ετικέτα, περιέχουν πληθώρα πρόσθετων ουσιών που δεν εξυπηρετούν καμία διατροφική ανάγκη, αλλά αποκλειστικά τη συντήρηση, τη σταθερότητα και την τεχνητή ενίσχυση της γεύσης. Το προϊόν δεν θα είχε ούτε διάρκεια ζωής, ούτε έντονη γεύση, ούτε αποδεκτή υφή, χωρίς αυτά… και όταν ένα τρόφιμο χρειάζεται ενισχυτικά γεύσης, αντιοξειδωτικά, σταθεροποιητές και χρωστικές για να θεωρηθεί «φαγητό», τότε το πρόβλημα δεν είναι η ετικέτα, αλλά το γεγονός ότι έχουμε κανονικοποιήσει τη χημική ευκολία ως καθημερινή διατροφή.

Ο βασικός μοχλός αυτής της ανάπτυξης της αγοράς νούντλς είναι η ευκολία. Τα instant noodles προσφέρουν ένα «γεύμα» έτοιμο σε τρία έως πέντε λεπτά, χωρίς μαγειρικές γνώσεις, χωρίς εξοπλισμό και με ελάχιστο κόστος, ιδανικά για εφήβους και νέους. Σε περιόδους πληθωρισμού, όταν το κόστος των βασικών τροφίμων αυξάνεται, τα noodles λειτουργούν ως διατροφικό υποκατάστατο. Δεν επιλέγονται επειδή θεωρούνται καλά, αλλά επειδή είναι φθηνά, άμεσα διαθέσιμα, χορταστικά και πιθανότατα νόστιμα σε πρώτη ανάγνωση. Τα noodles δεν θεωρούνται πλέον απλώς ένα έθνικ προϊόν, αλλά μια αποδεκτή εναλλακτική των παραδοσιακών ζυμαρικών. Τα social media παίζουν καθοριστικό ρόλο σε αυτή τη μετατόπιση, μέσα από viral προκλήσεις, καυτερές γεύσεις και περιεχόμενο που εξιδανικεύει την υπερκατανάλωση, κυρίως στις ηλικίες της Gen Z και των Millennials.

Διατροφικά, τα instant noodles αποτελούν κλασικό παράδειγμα «κενών θερμίδων». Έχουν υψηλή περιεκτικότητα σε νάτριο, συχνά κορεσμένα λιπαρά και ελάχιστες φυτικές ίνες, βιταμίνες και μέταλλα. Μία μόνο μερίδα μπορεί να φτάσει ή και να ξεπεράσει τα 1.500 mg νατρίου. Η συστηματική κατανάλωση τέτοιων ποσοτήτων συνδέεται με υπέρταση, καρδιαγγειακά νοσήματα και αυξημένο κίνδυνο εγκεφαλικού. Επιπλέον, η χαμηλή περιεκτικότητα σε πρωτεΐνη οδηγεί σε γρήγορη επανεμφάνιση της πείνας και σε συνολική επιδείνωση της ποιότητας της διατροφής. Αντίθετα, νουντλς από σιτάρι ολικής άλεσης, ρύζι ή φαγόπυρο, μαγειρεμένα στο σπίτι και συνδυασμένα με λαχανικά, πρωτεΐνη και περιορισμένο αλάτι, δεν θεωρούνται junk food από μόνα τους. Σε αυτή την περίπτωση λειτουργούν ως απλός υδατάνθρακας μέσα σε ένα κανονικό γεύμα.

Επιστημονικές μελέτες έχουν επιβεβαιώσει αυτούς τους προβληματισμούς. Έρευνα, βασισμένη σε πληθυσμιακά δεδομένα από τη Νότια Κορέα, έδειξε ότι η κατανάλωση instant noodles δύο ή περισσότερες φορές την εβδομάδα συνδέεται με αυξημένο κίνδυνο μεταβολικού συνδρόμου, ιδιαίτερα στις γυναίκες. Το εύρημα αυτό δεν αφορά μεμονωμένα άτομα, αλλά συνολικά διατροφικά πρότυπα που εδραιώνονται από νεαρή ηλικία. Παράλληλα, τα στιγμιαία noodles έχουν απασχολήσει επανειλημμένα τις ευρωπαϊκές αρχές για ζητήματα ασφάλειας τροφίμων. Ανακλήσεις λόγω οξειδίου του αιθυλενίου, αφλατοξινών, υπολειμμάτων φυτοφαρμάκων ή ξένων σωμάτων αναδεικνύουν τον βαθμό επεξεργασίας και τους κινδύνους μιας μακράς και σύνθετης εφοδιαστικής αλυσίδας.

Σε παγκόσμιο επίπεδο, η αγορά στιγμιαίων noodles συνεχίζει να αναπτύσσεται με ταχύ ρυθμό, ξεπερνώντας τα 60 δισεκατομμύρια δολάρια και με προβλέψεις για περαιτέρω άνοδο. Η βιομηχανία απαντά στην κριτική με προϊόντα μειωμένου νατρίου ή αυξημένης πρωτεΐνης, χωρίς όμως να αλλάζει τον πυρήνα του προβλήματος. Στο τέλος, το ζήτημα δεν είναι αν τα στιγμιαία noodles μπορούν να καταναλωθούν περιστασιακά. Το πρόβλημα είναι ότι έχουν κανονικοποιηθεί. Όταν ένα τέτοιο προϊόν γίνεται δώρο σε σχολικό Secret Santa, όταν θεωρείται αυτονόητη επιλογή για παιδιά και εφήβους, τότε δεν μιλάμε απλώς για διατροφικές επιλογές, αλλά για μια βαθιά αλλαγή κουλτούρας. Τα instant noodles, όπως και άλλα υπερεπεξεργασμένα τρόφιμα, δεν είναι φαγητό καθημερινότητας. Είναι τρόφιμα εξαίρεσης. Η ανοδική τους πορεία στην ελληνική αγορά δεν αποτελεί ένδειξη προόδου, αλλά καθρέφτη ενός τρόπου ζωής που ευνοεί την ευκολία εις βάρος της υγείας, με τις συνέπειες να μεταφέρονται στις επόμενες γενιές.