Τι αυγά τρώμε στην Ελλάδα; Ποιοι «βαφτίζουν» ελληνικά τα αυγά από Τουρκία, Αλβανία, Βουλγαρία; Τι κάνει το κράτος και πώς μπορεί να προστατευθεί ο καταναλωτής;

Η κρίση της ελληνικής αυγοπαραγωγής, οι παράνομες

ελληνοποιήσεις και οι τρόποι για να ξεχωρίσει ο καταναλωτής τα πραγματικά ελληνικά αυγά

Η ελληνική αγορά αυγών αντιμετωπίζει σοβαρή κρίση, όχι μόνο λόγω της μείωσης της εγχώριας παραγωγής αλλά και εξαιτίας των παράνομων ελληνοποιήσεων αυγών από άλλες χώρες, όπως Τουρκία, Αλβανία, Βουλγαρία, Πολωνία και Ρουμανία. Το φαινόμενο αυτό έχει εξελιχθεί σε «μάστιγα» για τους Έλληνες παραγωγούς, οδηγώντας πολλούς στο «λουκέτο», ενώ παράλληλα απειλεί την ασφάλεια των καταναλωτών.

Η κατάσταση της ελληνικής αυγοπαραγωγής

Σύμφωνα με τον Γιάννη Λιάρο, γενικό διευθυντή της Εθνικής Διεπαγγελματικής Οργάνωσης Αυγού & Προϊόντων Αυγού (ΕΔΟΑΠ), η Ελλάδα παλαιότερα είχε βαθμό αυτάρκειας άνω του 85% στην αυγοπαραγωγή. Το 2008, το ζωικό κεφάλαιο ξεπερνούσε τις 5,5 εκατ. όρνιθες συστηματικής παραγωγής, όμως η οικονομική κρίση της δεκαετίας 2009-2019 μείωσε το ζωικό κεφάλαιο κατά περίπου 40%. Σήμερα, ο αριθμός των όρνιθων παραγωγής αυγού βρίσκεται γύρω στις 3,5 εκατ. Παρά τη μείωση του ζωικού κεφαλαίου, η ζήτηση για αυγά δεν έχει πέσει αντίστοιχα. Ο κ. Λιάρος τονίζει ότι ένα σημαντικό μέρος της ζήτησης καλύπτεται από παράνομες εισαγωγές και ελληνοποιήσεις.

 Τι είναι η «ελληνοποίηση αυγών»;

Η παράνομη ελληνοποίηση ξεκινά είτε από παραγωγούς που μειώνουν υπερβολικά τον αριθμό στις κότες τους, είτε από εμπόρους που διαθέτουν μηχανήματα σήμανσης. Με αυτόν τον τρόπο, αυγά εισαγόμενα φθηνότερα από χώρες όπως η Τουρκία (1,6 €/καρτέλα έναντι 2,7 €/καρτέλα ελληνικής παραγωγής) «βαφτίζονται» ελληνικά.

Σύμφωνα με στοιχεία της αγοράς, η ημερήσια παραγωγή αυγών στην Ελλάδα δεν ξεπερνά τα 5 εκατ., ωστόσο στην αγορά διατίθενται περίπου 2 εκατ. επιπλέον, προερχόμενα από παράνομες ελληνοποιήσεις. Τα αυγά αυτά κατευθύνονται κυρίως σε ξενοδοχεία, εστιατόρια και μονάδες παστερίωσης, με αμφίβολη ποιότητα και πιθανό κίνδυνο για τη δημόσια υγεία.

Οι διαφορετικές κατηγορίες αυγών και η ζήτηση για εκτός κλωβού

Στην Ελλάδα, το 70%-75% της παραγωγής αυγών προέρχεται από κλωβοστοιχίες, ενώ μόλις το 2,5% είναι βιολογικά. Η διεθνής τάση για αυγά εκτός κλωβού έχει ενισχυθεί και στην Ελλάδα, κυρίως μέσω μεγάλων αλυσίδων σούπερ μάρκετ που σταδιακά καταργούν τα αυγά κλωβοστοιχίας.

Παράλληλα, η ζήτηση για προϊόντα αυγού, όπως ασπράδια και ροφήματα, αυξάνεται, ενώ οι Έλληνες καταναλωτές δείχνουν όλο και μεγαλύτερη προτίμηση σε αυγά ελευθέρας βοσκής και βιολογικά. Ωστόσο, η παραγωγή αυτών των ειδών αυγών απαιτεί μεγάλες επενδύσεις, που συχνά δεν είναι δυνατές χωρίς οικονομική στήριξη από το κράτος.

Τι κάνει (και τι δεν κάνει) το κράτος

Ένα από τα βασικά εργαλεία για τον περιορισμό των παράνομων ελληνοποιήσεων είναι το Μητρώο Παραγωγών Αυγών και η υποχρεωτική καταγραφή στο Σύστημα ΑΡΤΕΜΙΣ. Αν και το ΑΡΤΕΜΙΣ λειτουργεί από το 2021, η συμμόρφωση δεν είναι πλήρης, ενώ η έλλειψη επικαιροποιημένου Μητρώου δυσχεραίνει τους ελέγχους.

Για την προστασία του καταναλωτή απέναντι στα παράνομα ελληνοποιημένα αυγά απαιτείται διαφάνεια και έλεγχος της παραγωγής. Το Μητρώο Παραγωγών Αυγών και το Σύστημα ΑΡΤΕΜΙΣ αποτελούν εργαλεία-κλειδιά για την παρακολούθηση της αγοράς. Όταν οι παραγωγοί δηλώνουν σωστά τα στοιχεία τους, όπως ο αριθμός των κοτών και ο τύπος εκτροφής, και οι αρμόδιες αρχές πραγματοποιούν συστηματικούς και διαφανείς ελέγχους, μειώνεται σημαντικά η πιθανότητα κυκλοφορίας παράνομων αυγών. Η επικαιροποίηση και δημοσιοποίηση του Μητρώου επιτρέπει σε όλους να γνωρίζουν ποιοι παράγουν τι και πόσα αυγά κυκλοφορούν νόμιμα στην αγορά.

Ο κ. Λιάρος υπογραμμίζει ότι η πλήρης ενημέρωση του Μητρώου, η δημοσιοποίηση των κωδικών παραγωγών ανά τύπο εκτροφής και η εντατικοποίηση των ελέγχων μπορούν να περιορίσουν δραστικά το φαινόμενο. Παράλληλα, η εκπαίδευση των καταναλωτών να αναγνωρίζουν τη σήμανση στα αυγά είναι κρίσιμη για την προστασία τους.

Η ενίσχυση της εγχώριας παραγωγής και η στήριξη των νόμιμων παραγωγών συμβάλλουν καθοριστικά στην προστασία του καταναλωτή. Όσο η ελληνική παραγωγή είναι ισχυρή, μειώνεται η ανάγκη για εισαγωγές και κατ’ επέκταση οι πιθανότητες παράνομης ελληνοποίησης. Στήριξη μέσω επιδοτήσεων και κινήτρων για επενδύσεις σε εκτροφές εκτός κλωβού ή βιολογικές μειώνει το κόστος παραγωγής και ενισχύει την ανταγωνιστικότητα του πραγματικά ελληνικού αυγού.

Κίνδυνοι για την ασφάλεια των καταναλωτών

Η πλειονότητα των παράνομα ελληνοποιημένων αυγών καταλήγει σε ξενοδοχεία και μονάδες παστερίωσης. Η έλλειψη σφράγισης στα αυγά που προορίζονται για παστερίωση, όπως επιτρέπει η ευρωπαϊκή νομοθεσία, αυξάνει τον κίνδυνο για τη δημόσια υγεία. Ο κ. Λιάρος επισημαίνει ότι πολλές φορές ακόμη και εταιρείες που χρησιμοποιούν το ελληνικό πρωινό μπορεί να χρησιμοποιούν αυγά που δεν είναι πραγματικά ελληνικά, χωρίς να το γνωρίζουν.

Τι πρέπει να προσέχει ο Έλληνας καταναλωτής

Ο Έλληνας καταναλωτής μπορεί να ξεχωρίσει τα πραγματικά ελληνικά αυγά κυρίως μέσω της σήμανσης που φέρει κάθε αυγό. Κάθε αυγό πρέπει να έχει τυπωμένη μια σφραγίδα, η οποία περιλαμβάνει τον κωδικό χώρας, τον τύπο εκτροφής και τον κωδικό του παραγωγού. Τα ελληνικά αυγά φέρουν τον κωδικό χώρας «GR», ενώ τα στοιχεία του παραγωγού αντιστοιχούν στην καταχώριση στο Μητρώο Παραγωγών και στο Σύστημα ΑΡΤΕΜΙΣ. Μέσω αυτής της σήμανσης ο καταναλωτής μπορεί να διαπιστώσει αν το αυγό προέρχεται πραγματικά από ελληνική εκτροφή και να γνωρίζει τον τύπο εκτροφής, είτε πρόκειται για κλωβοστοιχία, είτε για εκτός κλωβού, είτε για βιολογικό αυγό. Είναι σημαντικό να αποφεύγει κανείς αυγά χωρίς σφραγίδα ή με ασαφή στοιχεία, καθώς αυτά ενδέχεται να προέρχονται από παράνομες εισαγωγές ή να έχουν υποστεί ελληνοποίηση.