Ελλάδα: Κίνδυνος από τα οστρακοειδή στη Κεντρική Μακεδονία – Τοξικό φυτοπλαγκτόν που προκαλεί παραλυτική δηλητηρίαση, σαρώνει τις ακτές

Απαγόρευση αλιείας και διάθεσης οστρακοειδών σε περιοχές της

Κεντρικής Μακεδονίας λόγω νευροτοξικού φυτοπλαγκτού του γένους Alexandrium

Συναγερμός έχει σημάνει στις θαλάσσιες ζώνες παραγωγής οστρακοειδών της Κεντρικής Μακεδονίας, όπου επιβλήθηκαν έκτακτα υγειονομικά μέτρα μετά τον εντοπισμό επικίνδυνου τοξικού φυτοπλαγκτού. Οι έλεγχοι που διενεργήθηκαν στο πλαίσιο του προγράμματος παρακολούθησης των περιοχών αλιείας και καλλιέργειας ζώντων δίθυρων μαλακίων αποκάλυψαν μια απειλή που θέτει σε άμεσο κίνδυνο τη δημόσια υγεία.

 Στη Μητροπολιτική Ενότητα Θεσσαλονίκης επιβλήθηκε προληπτικό μπλόκο μέχρι νεωτέρας στην αλιεία, τη συγκομιδή, τη διακίνηση και τη διάθεση στην αγορά για ανθρώπινη κατανάλωση όλων των οστρακοειδών. Η απαγόρευση αφορά τις ζώνες της Περαίας, της Παλιομάνας, της Αγίας Τριάδας και του Αγγελοχωρίου. Οι εργαστηριακές εξετάσεις της Εργαστηριακής Μονάδας Θαλάσσιων Τοξικών Μικροφυκών του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκηςκατέδειξαν την παρουσία του τοξικού μικροφύκους Alexandrium sp. σε συγκεντρώσεις που συνιστούν κόκκινο συναγερμό για τις υγειονομικές αρχές.

Οι αριθμοί των αναλύσεων αποτυπώνουν το μέγεθος της επιβάρυνσης, καθώς στη ζώνη της Περαίας καταγράφηκε η ακραία συγκέντρωση των 2.696 κυττάρων ανά λίτρο, ενώ στην Παλιομάνα εντοπίστηκαν 2.217 κύτταρα ανά λίτρο. Στην Αγία Τριάδα η μέτρηση έφτασε τα 1.783 κύτταρα και στο Αγγελοχώρι τα 1.348 κύτταρα ανά λίτρο, τιμές που υπερβαίνουν κατά πολύ τα όρια ασφαλείας.

Ανάλογο απαγορευτικό ισχύει και στη ζώνη Β Κλειδίου της Περιφερειακής Ενότητας Ημαθίας, η οποία εκτείνεται ανατολικά των εκβολών του Αλιάκμονα και δυτικά των εκβολών του Λουδία, συμπεριλαμβανομένων των καναλιών Βαλσάμη και Παπαθανάση. Εκεί οι μετρήσεις έδειξαν επίπεδα αφθονίας του φυτοπλαγκτού Alexandrium spp στα 1.304, 1.261 και 2.000 κύτταρα ανά λίτρο.

Το Alexandrium sp. αποτελεί έναν ύπουλο εχθρό καθώς παράγει νευροτοξίνες της οικογένειας των σαξιτοξινών. Οι ουσίες αυτές βιοσυσσωρεύονται σε οργανισμούς όπως τα μύδια, μετατρέποντάς τα σε τοξικά φορτία. Η κατανάλωση τέτοιων μολυσμένων οστρακοειδών μπορεί να προκαλέσει τη παραλυτική δηλητηρίαση, με συμπτώματα που ξεκινούν από μούδιασμα στα χείλη και τη γλώσσα και εξελίσσονται σε ναυτία, εμετούς, ζάλη και μυϊκή αδυναμία, ενώ στις πιο σοβαρές περιπτώσεις προκαλούν ακόμα και αναπνευστική δυσχέρεια.

Στα προγράμματα παρακολούθησης των θαλάσσιων περιοχών παραγωγής οστρακοειδών η παρουσία του Alexandrium sp. αξιολογείται τόσο με βάση την αφθονία του στο νερό όσο και με βάση τις θαλάσσιες βιοτοξίνες που ενδέχεται να συσσωρεύονται στα οστρακοειδή. Σε επίπεδο Ευρωπαϊκής Ένωσης το βασικό όριο αφορά τις τοξίνες της παραλυτικής δηλητηρίασης από οστρακοειδή και ανέρχεται σε 800 μικρογραμμάρια ισοδύναμων σαξιτοξίνης ανά κιλό βρώσιμου μέρους οστρακοειδών. Όταν το όριο αυτό ξεπεραστεί απαγορεύεται η διάθεση των προϊόντων στην αγορά. Παράλληλα, αυξημένες συγκεντρώσεις του μικροφυκού στο νερό, συνήθως πάνω από περίπου 1.000 κύτταρα ανά λίτρο, θεωρούνται ένδειξη κινδύνου και οδηγούν σε προληπτικά μέτρα και εντατικοποίηση των ελέγχων στις περιοχές παραγωγής.

Η ανάπτυξη του συγκεκριμένου φυτοπλαγκτού συνδέεται με αυξημένες συγκεντρώσεις θρεπτικών συστατικών στο θαλάσσιο περιβάλλον και με περιβαλλοντικές συνθήκες όπως υψηλές θερμοκρασίες νερού και περιορισμένη κυκλοφορία υδάτων. Η επιβάρυνση της θάλασσας μπορεί να προέρχεται από απορροές λιπασμάτων γεωργικών δραστηριοτήτων, από αστικά λύματα, οργανικά φορτία και άλλες μορφές ρύπανσης που αυξάνουν τη συγκέντρωση θρεπτικών στοιχείων στο νερό και ευνοούν την ανάπτυξη μικροφυκών.

Την εφαρμογή των μέτρων στις περιοχές όπου ισχύουν οι απαγορεύσεις έχουν αναλάβει οι αρμόδιες λιμενικές αρχές και οι κτηνιατρικές υπηρεσίες των αντίστοιχων περιφερειακών ενοτήτων, ενώ οι παραβάτες προβλέπεται να διώκονται σύμφωνα με τις ισχύουσες διατάξεις.

Σε άλλες περιοχές της Κεντρικής Μακεδονίας αποφασίστηκε η άρση υγειονομικών περιορισμών μετά από νεότερα αποτελέσματα ελέγχων. Στη ζώνη παραγωγής μυδιών του Νοτίου Στρυμονικού Κόλπου επιτρέπεται εκ νέου η αλιεία, η συγκομιδή, η διακίνηση και η διάθεση στην αγορά για άμεση ανθρώπινη κατανάλωση των μυδιών του είδους Mytilus galloprovincialis. Αντίστοιχα στην Περιφερειακή Ενότητα Πιερίας αίρονται τα υγειονομικά μέτρα για τη ζώνη παραγωγής «Κίτρος – Μακρύγιαλος (Ν2)» και επιτρέπεται η διάθεση των οστρακοειδών στην αγορά μετά από επεξεργασία σε Κέντρο Καθαρισμού.