Το Ιράν μετά τον Χαμενεΐ: Η επόμενη ημέρα, η Τουρκία και η σιωπηρή ευκαιρία για Ελλάδα και Κύπρο – Ανάλυση του Δημήτρη Σταθακόπουλου

Η μετάβαση στην ηγεσία του Ιράν μετά τον Ali Khamenei δεν

σηματοδοτεί αναγκαστικά κρίση για τη χώρα. Η ιστορική εμπειρία της Περσίας δείχνει ότι το κράτος διαθέτει υψηλή ικανότητα προσαρμογής, όπως έχει αποδείξει επανειλημμένα σε εισβολές, επαναστάσεις και κοινωνικές αναταράξεις. Το πιο πιθανό σενάριο δεν είναι η κατάρρευση της Ισλαμικής Δημοκρατίας, αλλά η σταδιακή μεταμόρφωσή της σε μετεπαναστατικό κράτος – λιγότερο ιδεολογικό και πιο λειτουργικό – με διατήρηση του στρατηγικού και οικονομικού πυρήνα της εξουσίας.

Του Δρ Δημήτρη Σταθακόπουλου

Η ιστορική αναλογία έρχεται από την Οθωμανική Αυτοκρατορία, όπου ο Σουλτάνος Mahmud II αντιμετώπισε το 1826 την επαναστατική στρατιωτική ελίτ των Γενιτσάρων, εφαρμόζοντας την «ελεγχόμενη αναδιοργάνωση» (Auspicious Incident) που διατήρησε το κράτος και μεταμόρφωσε την ισχύ του χωρίς να καταργήσει την ιδεολογία. Σήμερα, το Ιράν αντιμετωπίζει παρόμοιο δίλημμα. Η ισχύς των Φρουρών της Επανάστασης (IRGC), τα θρησκευτικά οικονομικά ιδρύματα (Bonyads), η εξωτερική πίεση και η θρησκευτική νομιμοποίηση πρέπει να ενοποιηθούν σε μια νέα κρατική ισορροπία.

Ποιος καθορίζει την επόμενη εποχή;

Η Δύση συχνά υπερεκτιμά τον ρόλο της θρησκευτικής ηγεσίας. Ο πραγματικός «kingmaker» δεν είναι ο Ανώτατος Ηγέτης, αλλά το δίκτυο του IRGC σε σύμπλεξη με τα Bonyads. Χωρίς τη συναίνεσή τους, κανένας νέος κληρικός δεν μπορεί να σταθεί. Η μετάβαση θα γίνει «από κάτω προς τα πάνω»: πρώτα επιβιώνει το κράτος και έπειτα ακολουθεί η θρησκευτική νομιμοποίηση.

Οι επιπτώσεις για την Τουρκία

Η σταθεροποίηση μιας μετεπαναστατικής Περσίας, ανεκτής από Ισραήλ – ΗΠΑ, θα αποτελέσει στρατηγικό πλήγμα για την Άγκυρα. Η Τουρκία σήμερα επωφελείται από την απομόνωση και τα οικονομικά προβλήματα του Ιράν, επεκτείνοντας την επιρροή της σε Συρία και Καύκασο. Ένα σταθερό Ιράν θα επαναφέρει την ισορροπία Ανατολίας–Περσίας, θα μειώσει τη μονοπωλιακή σημασία της Τουρκίας ως transit state και θα ασκήσει πολυμέτωπη πίεση στην Άγκυρα, περιορίζοντας τις παντουρκικές φιλοδοξίες της.

Η σιωπηρή ευκαιρία για Ελλάδα και Κύπρο

Η Ελλάδα και η Κυπριακή Δημοκρατία μπορούν να ωφεληθούν από αυτήν τη μετατόπιση χωρίς να απαιτείται άμεση συμμαχία με το Ιράν. Με την Τουρκία «δεσμευμένη» σε πολλαπλά μέτωπα, το Αιγαίο και η Ανατολική Μεσόγειος αποκτούν μεγαλύτερη σταθερότητα. Οι δύο χώρες ενισχύουν τη θέση τους ως αξιόπιστα ευρωπαϊκά ενεργειακά άκρα για φυσικό αέριο και εμπορικές ροές προς τη Δύση, ενώ η Ελλάδα αναδεικνύεται σε σημαντικό κόμβο ναυτιλιακής και διπλωματικής σύνδεσης. Η σύγκλιση συμφερόντων είναι «σιωπηρή» – δεν χρειάζονται υπογραφές ή κοινές δηλώσεις.

Συμπέρασμα: Η μετάβαση μετά τον Χαμενεΐ μπορεί να οδηγήσει σε μια Περσία/ Ιράν που διατηρεί στρατηγική ισχύ και οικονομική αυτονομία, περιορίζει την Τουρκία και αναδιατάσσει την περιφερειακή ισορροπία. Η ανεκτή σταθεροποίηση του Ιράν δημιουργεί ένα πολυπολικό περιβάλλον στην Ανατολική Μεσόγειο, όπου Ελλάδα και Κύπρος μπορούν να αξιοποιήσουν τη νέα σταθερότητα χωρίς να εμπλέκονται άμεσα σε συμμαχίες με την Τεχεράνη. Η Άγκυρα, από την άλλη, χάνει τον μονοπολικό στρατηγικό της ρόλο.