Γιατί τα καβούρια περπατάνε πλάγια; Για να απαντήσουν, ερευνητές μελέτησαν τον τρόπο κίνησης 50 ειδών καβουριών

 

Νέα μελέτη εντοπίζει την προέλευση της πλάγιας βάδισης στα καβούρια σε έναν κοινό πρόγονο της Ιουρασικής περιόδου και εξετάζει τον ρόλο της στην εξάπλωση και προσαρμογή τους σε διαφορετικά περιβάλλοντα

Νέα επιστημονική μελέτη ρίχνει φως στην εξέλιξη της χαρακτηριστικής πλάγιας κίνησης των καβουριών, ενός από τα πιο αναγνωρίσιμα γνωρίσματα των «αληθινών καβουριών» (Brachyura). Η έρευνα, που δημοσιεύθηκε ως Reviewed Preprint στο περιοδικό eLife, συγκεντρώνει το μεγαλύτερο μέχρι σήμερα σύνολο δεδομένων για τον τρόπο μετακίνησης αυτών των ζώων και εντοπίζει την προέλευση της πλάγιας βάδισης σε έναν κοινό πρόγονο που έζησε πριν από περίπου 200 εκατομμύρια χρόνια.

Η πλάγια μετακίνηση αποτελεί βασικό χαρακτηριστικό των αληθινών καβουριών, της μεγαλύτερης ομάδας μεταξύ των δεκάποδων καρκινοειδών. Η ιδιαιτερότητα αυτή φαίνεται να προσφέρει σημαντικά πλεονεκτήματα επιβίωσης, καθώς δυσκολεύει τους θηρευτές να προβλέψουν την κατεύθυνση διαφυγής τους. Σύμφωνα με τον Yuuki Kawabata, αναπληρωτή καθηγητή στο Πανεπιστήμιο του Ναγκασάκι, η πλάγια κίνηση ενδέχεται να συνέβαλε καθοριστικά στην οικολογική επιτυχία των καβουριών. Σήμερα καταγράφονται περίπου 7.900 είδη, αριθμός που υπερβαίνει κατά πολύ συγγενικές ομάδες, ενώ τα καβούρια έχουν καταφέρει να προσαρμοστούν σε ένα ευρύ φάσμα περιβαλλόντων, από χερσαία και γλυκά νερά έως μεγάλα θαλάσσια βάθη.

Παρά τον μεγάλο όγκο γνώσεων για τα καβούρια, τα δεδομένα σχετικά με τη συμπεριφορά κίνησής τους παραμένουν περιορισμένα. Αν και η πλειονότητα των ειδών κινείται πλάγια, υπάρχουν και είδη που βαδίζουν προς τα εμπρός, γεγονός που δημιουργεί ερωτήματα για το πότε εμφανίστηκε αυτή η ιδιότητα και πόσες φορές εξελίχθηκε ή χάθηκε στη διάρκεια της εξέλιξης.

Για να απαντήσουν σε αυτά τα ερωτήματα, οι ερευνητές μελέτησαν τον τρόπο κίνησης 50 ειδών καβουριών. Κάθε είδος καταγράφηκε για δέκα λεπτά σε ελεγχόμενο περιβάλλον που προσομοίαζε το φυσικό του οικοσύστημα. Στη συνέχεια, τα δεδομένα συνδυάστηκαν με υπάρχουσα φυλογενετική ανάλυση που βασιζόταν σε γενετικά στοιχεία εκατοντάδων ειδών. Μέσω αυτής της προσέγγισης κατέστη δυνατή η σύγκριση της συμπεριφοράς με την εξελικτική ιστορία των οργανισμών.

Από τα 50 είδη που εξετάστηκαν, τα 35 κινούνταν κυρίως πλάγια και τα 15 προς τα εμπρός. Η χαρτογράφηση αυτών των συμπεριφορών στο εξελικτικό δέντρο αποκάλυψε ότι η πλάγια βάδιση εμφανίστηκε μία μόνο φορά, σε έναν πρόγονο των πιο εξελιγμένων καβουριών, και στη συνέχεια διατηρήθηκε σχεδόν αμετάβλητη. Το εύρημα αυτό διαφοροποιείται από το φαινόμενο της «καρκινοποίησης», δηλαδή την επαναλαμβανόμενη εξέλιξη σώματος τύπου καβουριού σε διαφορετικές ομάδες.

Οι ερευνητές εκτιμούν ότι αυτή η μοναδική εξελικτική αλλαγή συνέβαλε σημαντικά στην εξάπλωση των καβουριών. Η πλάγια κίνηση επιτρέπει γρήγορη μετατόπιση προς διαφορετικές κατευθύνσεις, διευκολύνοντας τη διαφυγή. Παράλληλα, παραμένει σπάνια στον ζωικό κόσμο, πιθανόν επειδή περιορίζει άλλες βασικές λειτουργίες όπως το σκάψιμο, η αναπαραγωγή και η τροφή.

Η εμφάνιση της πλάγιας βάδισης τοποθετείται χρονικά στις αρχές της Ιουρασικής περιόδου, λίγο μετά τη μαζική εξαφάνιση στο όριο Τριαδικού-Ιουρασικού. Πρόκειται για μια εποχή έντονων περιβαλλοντικών αλλαγών, με τη διάσπαση της Παγγαίας, την επέκταση των ρηχών θαλασσών και σημαντικές εξελικτικές μεταβολές στα θαλάσσια οικοσυστήματα. Οι συνθήκες αυτές φαίνεται να δημιούργησαν ευκαιρίες για την εξάπλωση νέων χαρακτηριστικών.

Η μελέτη καταλήγει ότι η πλάγια μετακίνηση αποτελεί μια σπάνια αλλά καθοριστική εξελικτική καινοτομία, η οποία διαμορφώθηκε υπό συγκεκριμένες περιβαλλοντικές συνθήκες και διατηρήθηκε μέσα στον χρόνο. Τα αποτελέσματα συμβάλλουν στην κατανόηση του τρόπου με τον οποίο εξελίσσονται και σταθεροποιούνται διαφορετικοί τρόποι κίνησης στο ζωικό βασίλειο.