Το χιόνι στα ελληνικά βουνά μειώθηκε κατά 58% σε τέσσερις δεκαετίες – Τι αποκαλύπτουν ερευνητές του πανεπιστημίου του Κέιμπριτζ

Οι επιπτώσεις στη γεωργία και την υδροδότηση είναι ήδη ορατές

Τα βουνά της Ελλάδας χάνουν το χιόνι τους με ρυθμό που ξεπερνά σχεδόν κάθε άλλη ορεινή περιοχή της Ευρώπης. Νέα έρευνα του Πανεπιστημίου του Κέιμπριτζ, που δημοσιεύτηκε στις 30 Απριλίου 2026 στο επιστημονικό περιοδικό The Cryosphere, διαπιστώνει ότι η χιονοκάλυψη στα ελληνικά βουνά έχει μειωθεί κατά 58% τις τελευταίες τέσσερις δεκαετίες, με τον ρυθμό απώλειας να επιταχύνεται σημαντικά από τις αρχές του 21ου αιώνα. Η χιονοκάλυψη δεν μειώνεται μόνο σε έκταση, καθώς η περίοδος χιονιού ξεκινά αργότερα και τελειώνει νωρίτερα, συρρικνώνοντας διπλά το χρονικό παράθυρο κατά το οποίο το χιόνι λειτουργεί ως φυσικός ταμιευτήρας νερού.

 Η έρευνα, με επικεφαλής τον Κωνσταντίνο Αλεξόπουλο από το Scott Polar Research Institute του Κέιμπριτζ, ανέπτυξε ένα νέο εργαλείο που ονομάζεται snowMapper, το οποίο συνδυάζει δορυφορικές εικόνες από αποστολές της NASA και της ESA, κλιματικά δεδομένα, ψηφιακούς χάρτες εδάφους και τεχνητή νοημοσύνη για να αναπαράγει ημερήσιους χάρτες χιονοκάλυψης ανάλυσης 100 μέτρων για δέκα από τις υψηλότερες οροσειρές της Ελλάδας από το 1984 έως το 2025. Η νέφωση και οι σκιές εμποδίζουν συχνά τη σαφή δορυφορική παρατήρηση, οπότε το μοντέλο μηχανικής μάθησης εκπαιδεύτηκε σε χιλιάδες επίγειες παρατηρήσεις από μετεωρολογικούς σταθμούς των Άλπεων και των Πυρηναίων, ώστε να συμπληρώνει τα κενά με ακρίβεια.

Το εύρημα που ξεχωρίζει από επιστημονική άποψη είναι ότι η μείωση της χιονοκάλυψης δεν οφείλεται σε μείωση των κατακρημνισμάτων αλλά αποκλειστικά στην άνοδο της θερμοκρασίας. Η θερμότερη ατμόσφαιρα σημαίνει ότι μεγαλύτερο ποσοστό των κατακρημνισμάτων πέφτει ως βροχή αντί για χιόνι σε μεγάλα υψόμετρα, και ότι το χιόνι που σχηματίζεται λιώνει γρηγορότερα. Η βροχή απορρέει άμεσα, ενώ το χιόνι λειτουργεί ως αργά αποδεσμευόμενος ταμιευτήρας που τροφοδοτεί ποτάμια, λίμνες και υπόγεια ύδατα κατά τους ξηρούς καλοκαιρινούς μήνες. Αυτή η θεμελιώδης διαφορά καθιστά την απώλεια χιονιού πολύ πιο σημαντική από ό,τι φαίνεται με την πρώτη ματιά.

Ο κ. Αλεξόπουλος περιέγραψε τη λειτουργία του χιονιού ως «φυσικό ταμιευτήρα» που μετατρέπει τη χειμερινή υγρασία σε καλοκαιρινό νερό. Η Ελλάδα είναι ιδιαίτερα ευάλωτη σε αυτή την απώλεια για δύο λόγους. Οι λεκάνες απορροής είναι μικρές, καθιστώντας τη χιονοτήξη δυσανάλογα σημαντική για την τροφοδοσία τους, και οι θερμοκρασίες στα ελληνικά βουνά βρίσκονταν ήδη κοντά στο μηδέν κατά τους χειμερινούς μήνες, πράγμα που σημαίνει ότι ακόμη και μικρή αύξηση της θερμοκρασίας έχει δυσανάλογα μεγάλη επίδραση στη χιονοκάλυψη.

Πέρα από τα ευρήματα για την Ελλάδα, η έρευνα έχει σημασία και για την επιστημονική κοινότητα ως μεθοδολογική συνεισφορά. Το snowMapper αποδείχτηκε ακριβές για την Ελλάδα παρόλο που εκπαιδεύτηκε σε δεδομένα από άλλες ευρωπαϊκές οροσειρές, γεγονός που υποδηλώνει ότι θα μπορούσε να εφαρμοστεί αποτελεσματικά σε ορεινές περιοχές παγκοσμίως όπου η επίγεια παρακολούθηση είναι ανύπαρκτη ή ανεπαρκής. Αυτό αφορά ιδιαίτερα τις οροσειρές της Ασίας, της Αφρικής και της Λατινικής Αμερικής, όπου η χιονοτήξη τροφοδοτεί ποτάμια από τα οποία εξαρτώνται εκατομμύρια άνθρωποι. Η ερευνητική ομάδα εργάζεται ήδη για το επόμενο βήμα, τη μετατροπή των ευρημάτων για τη χιονοκάλυψη σε εκτιμήσεις για τις μεταβολές του όγκου νερού και την πρόβλεψη της διαθεσιμότητας νερού έως το τέλος του αιώνα. Τα αποτελέσματα, που χαρακτηρίζονται ως εκτός ορίων φυσιολογικής κλιματικής μεταβλητότητας, συνδέονται άμεσα με τη γεωργική παραγωγή, την υδροηλεκτρική ενέργεια και τις ανάγκες υδροδότησης κοινοτήτων που εξαρτώνται από τα ορεινά υδάτινα αποθέματα.