Πολύπριζα: Κάθε πότε πρέπει να τα αντικαθιστάτε, σύμφωνα με ειδικούς

Τα πολύπριζα είναι από εκείνες τις συσκευές που χρησιμοποιούμε καθημερινά χωρίς να τους δίνουμε ιδιαίτερη σημασία. Κρύβονται πίσω από έπιπλα, τροφοδοτούν πολλές από τις ηλεκτρικές μας συσκευές και συνήθως τα θεωρούμε δεδομένα — αρκεί να λειτουργούν.

Ωστόσο, παρότι δείχνουν «ανθεκτικά», δεν είναι κατασκευασμένα για να διαρκούν για πάντα. Με τον χρόνο και τη συνεχή χρήση, η απόδοσή τους μειώνεται και μπορεί να προκύψουν σοβαροί κίνδυνοι, από υπερθέρμανση μέχρι βλάβες σε συσκευές ή ακόμη και ηλεκτρικά ατυχήματα. Για αυτό τον λόγο, οι ειδικοί τονίζουν ότι τα πολύπριζα χρειάζονται τακτική αντικατάσταση, ακόμη κι αν εξωτερικά φαίνονται σε καλή κατάσταση.

Κάθε πότε πρέπει να αντικαθιστάτε τα πολύπριζα, σύμφωνα με ειδικούς

Γενικά, τα πολύπριζα θα πρέπει να αντικαθίστανται κάθε 3 με 5 χρόνια, ακόμη και αν όλα φαίνονται να λειτουργούν ρολόι. Αυτό το χρονικό διάστημα μπορεί να αυξηθεί ή να μειωθεί ανάλογα με ορισμένους παράγοντες.

 Παράγοντες που μειώνουν τη διάρκεια ζωής των πολύπριζων:

• Συσκευές υψηλής κατανάλωσης: «Αν το πολύπριζο χρησιμοποιείται καθημερινά με συσκευές που τραβούν πολύ ρεύμα ή σε απαιτητικά περιβάλλοντα, όπως γκαράζ και εργαστήρια, η διάρκεια ζωής του μειώνεται», αναφέρει ο ηλεκτρολόγος Edward Acosta. Σε τέτοιες περιπτώσεις, καλό είναι να το αλλάζετε κάθε 1 με 2 χρόνια.
• Υπερτάσεις και ζέστη: Ένα πολύπριζο που βρίσκεται σε χώρους με υψηλή θερμοκρασία ή που αντιμετωπίζει συχνές αυξομειώσεις της τάσης του ρεύματος χρειάζεται ταχύτερη αντικατάσταση. Ο Doug Vernon, συνιδιοκτήτης της Saguaro Solar Electric, συνιστά την αντικατάστασή του κάθε 1 ή 2 χρόνια σε αυτές τις συνθήκες.
• Οικονομικά μοντέλα: Το ίδιο ισχύει και για τα πιο φθηνά πολύπριζα της αγοράς. «Τα εσωτερικά εξαρτήματα μπορούν να φθαρούν κάτω από έντονη χρήση. Ακόμα κι αν η συσκευή εξωτερικά φαίνεται μια χαρά, μπορεί να μην είναι πλέον ασφαλής για χρήση», προσθέτει ο Vernon.

Σημαντική σημείωση ασφαλείας: Η προστασία από υπερτάσεις (surge protection) που διαθέτουν πολλά πολύπριζα εξασθενεί με τον χρόνο και τις καταιγίδες, αφήνοντας τις ακριβές ηλεκτρονικές συσκευές σας εκτεθειμένες χωρίς να το γνωρίζετε.

Τα σημάδια που κρύβουν κινδύνους

Όσο εύκολο κι αν είναι να αγνοούμε τα πολύπριζα στο σπίτι ή στο γραφείο, είναι συνετό να τα ελέγχουμε περιοδικά για σημάδια φθοράς ή καταπόνησης. Ο Tim Hodnicki, πρόεδρος της εταιρείας Electrical Experts, επισημαίνει ότι η κατάσταση ενός πολύπριζου έχει πολύ μεγαλύτερη σημασία από την ηλικία του. Άλλωστε, κανείς δεν θα ήθελε να αγνοήσει τα προειδοποιητικά σημάδια και να βρεθεί αντιμέτωπος με ένα απρόσμενο ηλεκτρολογικό ατύχημα.

Δείτε τι πρέπει να προσέχετε όταν ελέγχετε τα πολύπριζά σας:

• Είναι ζεστό στην αφή ή αναδύει μυρωδιά καμένου
• Οι υποδοχές (πρίζες) είναι χαλαρές
• Η προειδοποιητική λυχνία προστασίας είναι αναμμένη
• Υπάρχει ορατή ζημιά

Είναι ζεστό στην αφή ή αναδύει μυρωδιά καμένου

«Το πρώτο πράγμα που ελέγχω είναι η θερμοκρασία», αναφέρει ο Hodnicki. «Ένα πολύπριζο δεν πρέπει ποτέ να είναι ζεστό υπό κανονικό φορτίο. Αν το νιώθετε έστω και λίγο ζεστό στην αφή, τότε κάτι στο εσωτερικό του φθείρεται ή τραβάτε υπερβολικά μεγάλο όγκο ηλεκτρικού ρεύματος».

Οι υποδοχές (πρίζες) είναι χαλαρές

«Οι χαλαρές υποδοχές είναι ακόμη ένα σημαντικό καμπανάκι κινδύνου», τονίζει ο Hodnicki. «Αν τα φις μπαίνουν υπερβολικά εύκολα ή μετακινούνται, αυτή η κακή επαφή δημιουργεί αντίσταση και θερμότητα. Κάπως έτσι καταλήγουμε σε λιωμένα πλαστικά». Ο ίδιος σημειώνει ότι πρέπει επίσης να ελέγχετε αν έχουν στραβώσει τα δόντια (ακροδέκτες) των φις.

Η προειδοποιητική λυχνία προστασίας είναι αναμμένη

Τα πολύπριζα ασφαλείας με προστασία υπέρτασης διαθέτουν συνήθως μια ενδεικτική λυχνία (LED) που σας προειδοποιεί όταν η προστασία έχει εξασθενήσει και απαιτείται αντικατάσταση.

Υπάρχει ορατή ζημιά

«Οι ορατές ενδείξεις μετράνε περισσότερο απ’ όσο νομίζουμε», λέει ο Hodnicki. Ρωγμές στο περίβλημα, ένα δύσκαμπτο ή φθαρμένο καλώδιο, ή ο αποχρωματισμός γύρω από τις υποδοχές σημαίνουν ότι το πολύπριζό σας βρίσκεται στα τελευταία του.

Οι κίνδυνοι αν δεν αντικαταστήσετε ένα φθαρμένο πολύπριζο

Η παραμονή ενός ελαττωματικού πολύπριζου σε λειτουργία αυξάνει κατακόρυφα τον κίνδυνο ηλεκτροπληξίας, σοβαρής ζημιάς στις συσκευές σας, καθώς και ηλεκτρικής πυρκαγιάς. «Όταν τα εσωτερικά εξαρτήματα αλλοιώνονται ή καταστρέφονται, παράγεται θερμότητα που μπορεί δυνητικά να αναφλέξει οποιοδήποτε εύφλεκτο υλικό βρίσκεται κοντά», προειδοποιεί ο ειδικός Vernon. Παράλληλα, οι χαλαρές πρίζες μπορούν να προκαλέσουν ηλεκτρικό τόξο (σπινθηρισμό) – μια από τις βασικότερες αιτίες πυρκαγιών σε σπίτια.

Προσοχή στον αόρατο κίνδυνο: Το μεγαλύτερο μέρος της ζημιάς δεν φαίνεται με γυμνό μάτι. «Ένα φθαρμένο πολύπριζο συσσωρεύει αντίσταση στις χαλαρές επαφές, δημιουργώντας θερμότητα που δεν θα παρατηρήσετε μέχρι να είναι πολύ αργά», λέει ο Hodnicki. «Έχω ανοίξει χαλασμένα πολύπριζα που εξωτερικά έδειχναν μια χαρά, αλλά εσωτερικά ήταν απανθρακωμένα. Το φθηνό πλαστικό, η σκόνη και ένα σταθερό ηλεκτρικό φορτίο είναι όλα όσα χρειάζονται για να ξεκινήσει μια σιγοβράζουσα εστία φωτιάς πίσω από ένα γραφείο ή έναν καναπέ».

Επιπλέον, ενδέχεται να χάσετε την προστασία από τις υπερτάσεις του δικτύου (απότομες και ξαφνικές αυξήσεις της τάσης του ηλεκτρικού ρεύματος) χωρίς καν να το αντιληφθείτε. «Τα πολύπριζα ασφαλείας “θυσιάζονται” αθόρυβα με την πάροδο του χρόνου. Όταν σταματήσουν να λειτουργούν, η τηλεόραση ή ο υπολογιστής σας θα δεχτούν απευθείας το πλήγμα στην επόμενη απότομη αυξομείωση της τάσης», εξηγεί ο Hodnicki.

Επειδή το πολύπριζο συνεχίζει να παρέχει ρεύμα, είναι εύκολο να υποθέσετε ότι είστε προστατευμένοι. Χωρίς όμως ενεργή προστασία, οι ακριβές οικιακές συσκευές και τα gadget σας παραμένουν εντελώς εκτεθειμένα.

Παράγοντες που επηρεάζουν τη διάρκεια ζωής ενός πολύπριζου

Αν και πολλά πολύπριζα μπορούν να διαρκέσουν έως και πέντε χρόνια, ορισμένοι παράγοντες επηρεάζουν άμεσα τη μακροζωία τους. Η γνώση αυτών των παραγόντων και η τακτική επίβλεψη της κατάστασης του πολύπριζου μπορούν να προστατεύσουν εσάς και το σπίτι σας μακροπρόθεσμα.

• Έκθεση σε υπερτάσεις: Κάθε υπέρταση (απότομη αύξηση της τάσης του ρεύματος) που απορροφά το πολύπριζο φθείρει την εσωτερική του προστασία, εξηγεί ο Acosta. Με την πάροδο του χρόνου, η προστασία του πολύπριζου έναντι των υπερτάσεων εξασθενεί πλήρως.
• Ποιότητα κατασκευής: Τα χαμηλής ποιότητας πολύπριζα χρησιμοποιούν συνήθως πιο λεπτά καλώδια και λιγότερο ανθεκτικά εξαρτήματα. Οι ποιοτικότερες κατασκευές διαχειρίζονται τη θερμότητα και το ηλεκτρικό φορτίο για πολύ μεγαλύτερο χρονικό διάστημα.
• Περιβάλλον χρήσης: Οι μονάδες που χρησιμοποιούνται σε χώρους με υψηλή θερμοκρασία, υγρασία, σκόνη ή άμεσο ηλιακό φως φθείρονται ταχύτερα, αυξάνοντας τον κίνδυνο βλάβης, σημειώνει ο Vernon.
• Ηλεκτρικό φορτίο: Η σύνδεση συσκευών υψηλής ισχύος (Watt) που προσεγγίζουν ή ξεπερνούν τη χωρητικότητα του πολύπριζου το πιέζει στα όριά του, οδηγώντας σε ταχύτερη φθορά και εσωτερική υπερθέρμανση.
• Συχνότητα χρήσης: Το συνεχές βάλε-βγάλε των φις χαλαρώνει τις επαφές, αναφέρει ο Hodnicki. Αυτό προκαλεί κακή σύνδεση και επιπλέον θερμότητα. Η συνεχής βαριά χρήση επιταχύνει επίσης τη φθορά.
• Είδος συνδεδεμένων συσκευών: Συσκευές όπως οι χλοοκοπτικές μηχανές και τα αερόθερμα δημιουργούν αιχμές τάσης και μεγαλύτερα φορτία, καταπονώντας το πολύπριζο πολύ περισσότερο από ό,τι οι απλές ηλεκτρονικές συσκευές.
• Φυσική καταπόνηση του καλωδίου: Το υπερβολικό βάρος πάνω στο καλώδιο ή η αποθήκευσή του σε στενούς, στριμωγμένους χώρους μπορεί να λυγίσει ή να μαγκώσει τα εσωτερικά σύρματα, προκαλώντας υπερθέρμανση ή διακοπή της ροής του ρεύματος.
• Σύνδεση στην πρίζα τοίχου: Οι χαλαρές πρίζες τοίχου προκαλούν ηλεκτρικό τόξο (σπινθήρες) στο φις, και η επιπλέον αντίσταση φθείρει το πολύπριζο πιο γρήγορα.

Οδηγός αγοράς: Πώς να επιλέξετε ένα ασφαλές πολύπριζο

Όπως αποδεικνύεται, δεν είναι όλα τα πολύπριζα ίδια. Όσο κι αν μοιάζουν εξωτερικά, ο τρόπος κατασκευής και το είδος των υλικών κάνουν όλη τη διαφορά. «Τα μη ασφαλή πολύπριζα αποτελούν σοβαρό πρόβλημα και όλοι πρέπει να αποφεύγουμε τη χρήση τους», τονίζει ο Hodnicki.

Ακολουθήστε αυτές τις συμβουλές των ειδικών για να επιλέξετε ένα ασφαλές πολύπριζο για το σπίτι σας:

• Μακριά από οικονομικά μοντέλα χαμηλής ποιότητας
• Επενδύστε σε πολύπριζο ασφαλείας (με προστασία υπέρτασης)
• Αγοράζετε μόνο πιστοποιημένα προϊόντα
• Επιλέξτε το κατάλληλο πολύπριζο για την ανάλογη εργασία

Μακριά από οικονομικά μοντέλα χαμηλής ποιότητας

Οι μεγαλύτεροι «ένοχοι» είναι οι φτηνές μονάδες με λεπτά καλώδια και κακές εσωτερικές συνδέσεις που υπερθερμαίνονται υπό κανονική χρήση. Το νέο σας πολύπριζο πρέπει να φαίνεται στιβαρό, να έχει χονδρό καλώδιο βαριάς χρήσης και καλή απόσταση μεταξύ των υποδοχών. Ελέγξτε επίσης πόσο σταθερά μπαίνουν τα φις· αν νιώθετε την υποδοχή χαλαρή, το πολύπριζο δεν θα αντέξει στον χρόνο.

Επενδύστε σε πολύπριζο ασφαλείας (με προστασία υπέρτασης)

Αν πρόκειται να αγοράσετε ένα πολύπριζο, αξίζει να δώσετε λίγα χρήματα παραπάνω για να πάρετε ένα πολύπριζο ασφαλείας με προστασία από υπερτάσεις (surge protector). Έτσι, εξασφαλίζετε τις επιπλέον θέσεις που χρειάζεστε, προστατεύοντας παράλληλα τις συσκευές σας από τις ξαφνικές μεταβολές της τάσης, οι οποίες είναι πιο συχνές από όσο νομίζετε.

Αγοράζετε μόνο πιστοποιημένα προϊόντα

Αναζητήστε σήματα πιστοποίησης από αναγνωρισμένους οργανισμούς (όπως UL, ETL ή τη σήμανση CE για την ευρωπαϊκή αγορά), που αποδεικνύουν ότι το προϊόν έχει ελεγχθεί ανεξάρτητα για την ασφάλειά του. Μια νόμιμη πιστοποίηση έχει πολύ μεγαλύτερη σημασία από το όνομα της μάρκας.

Επιλέξτε το κατάλληλο πολύπριζο για την ανάλογη εργασία

Το πολύπριζο πρέπει να ανταποκρίνεται στη χρήση για την οποία προορίζεται. Για παράδειγμα, μην χρησιμοποιείτε ένα απλό πολύπριζο εσωτερικού χώρου στο γκαράζ ή για να συνδέσετε βαριά μηχανήματα. Για εργασίες σε εξωτερικούς χώρους υπάρχουν αδιάβροχα πολύπριζα, ενώ για χρήσεις υψηλής τάσης είναι απαραίτητα τα εξειδικευμένα βιομηχανικά πολύπριζα.