«Τρίχες» ο ισχυρισμός ότι θα βγάλετε τρίχες! Καταγγελία στην Αρχή Ανταγωνισμού για γνωστό συμπλήρωμα που πωλείται και στην Ελλάδα (φωτογραφία)

Οι αρχές καλούνται να εξετάσουν κατά πόσο φράσεις όπως «αναστέλλει

την τριχόπτωση», «ενεργοποιεί τον κύκλο της τρίχας» ή «δρα στις αιτίες της απώλειας μαλλιών» παραπλανούν τον καταναλωτή.

«Σταματά την τριχόπτωση», «δρα κατά της προοδευτικής τριχόπτωσης », «ενεργοποιητής τριχοειδών αγγείων». Αυτή είναι η γλώσσα που χρησιμοποιείται από πολλά συμπληρώματα διατροφής που διαφημίζονται ως λύσεις για την τριχόπτωση. Μια γλώσσα που, μετά από πιο προσεκτική εξέταση, υπερβαίνει τα όρια που επιτρέπονται από το νόμο. Έχουμε συχνά επισημάνει πώς αυτές οι επικοινωνίες ενδέχεται να συνιστούν αθέμιτες εμπορικές πρακτικές, ικανές να παραπλανήσουν τον μέσο καταναλωτή ώστε να πιστέψει σε αποτελέσματα που δεν έχουν αποδειχθεί επαρκώς.

 Στην γειτονική Ιταλία, τις προηγούμενες ημέρες κατατέθηκε στην Αρχή Καταπολέμησης της Νομιμοποίησης Εσόδων από Εγκληματικές Δραστηριότητες (AGCM) καταγγελία κατά του συμπληρώματος διατροφής Phytocyane (Phyto), το οποίο πωλείται και στην Ελλάδα και υποσχεται θαύματα κατά της τριχόπτωσης. Στο στόχαστρο δεν βρίσκονται απλώς υπερβολικές διατυπώσεις, αλλά ένα ολόκληρο σύστημα επικοινωνίας που ακροβατεί επικίνδυνα ανάμεσα στην επιστημονική ορολογία και την εμπορική υπερβολή. Η καταγγελία κατατέθηκε από το ιταλικό εξειδικευμένο ενημερωτικό μέσο που ασχολείται κυρίως με θέματα διατροφής, ασφάλειας τροφίμων, διατροφικών ισχυρισμών και παραπλανητικής διαφήμισης, Ilfattoalimentare.

Οι ιταλικές αρχές καλούνται να εξετάσουν κατά πόσο φράσεις όπως «αναστέλλει την τριχόπτωση», «ενεργοποιεί τον κύκλο της τρίχας» ή «δρά στις αιτίες της απώλειας μαλλιών» παραπλανούν τον καταναλωτή. Και όχι άδικα. Διότι τα συμπληρώματα διατροφής, βάσει ευρωπαϊκής νομοθεσίας, δεν είναι φάρμακα. Δεν θεραπεύουν παθήσεις, δεν παρεμβαίνουν σε παθολογικούς μηχανισμούς και δεν επιτρέπεται να υπόσχονται κάτι τέτοιο. Μπορούν μόνο να υποστηρίζουν φυσιολογικές λειτουργίες του οργανισμού. Όταν όμως η τριχόπτωση, ειδικά στην περίπτωση της ανδρογενετικής αλωπεκίας, αποτελεί ιατρική κατάσταση, η γραμμή γίνεται εξαιρετικά λεπτή – και συχνά ξεπερνιέται.

Το Phytocyane Progressive Hair Loss πωλείται κανονικά και στην Ελλάδα, με σχεδόν πανομοιότυπες υποσχέσεις. Περιγραφές προϊόντων σε μεγάλες πλατφόρμες ηλεκτρονικού εμπορίου παρουσιάζουν το σκεύασμα ως μια «προηγμένη λύση» που «στοχεύει τις κύριες αιτίες της τριχόπτωσης» και «δρα σε ορμονικές, ιστικές και αγγειακές οδούς». Η γλώσσα δεν αφήνει πολλά περιθώρια παρερμηνείας: πρόκειται για ισχυρισμούς που παραπέμπουν ευθέως σε φαρμακολογική δράση.

Ακόμη πιο προβληματική είναι η επίκληση συγκεκριμένων βιολογικών μηχανισμών. Η αναφορά ότι οι φυτοστερόλες πεύκου «αναστέλλουν την 5-άλφα αναγωγάση», το ένζυμο που συνδέεται με τη σμίκρυνση των θυλάκων, αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα. Πρόκειται για έναν μηχανισμό που σχετίζεται άμεσα με τη φαρμακευτική αντιμετώπιση της ανδρογενετικής αλωπεκίας. Όταν ένας τέτοιος ισχυρισμός αποδίδεται σε ένα συμπλήρωμα διατροφής χωρίς σαφή, ισχυρά και ανεξάρτητα επιστημονικά δεδομένα, δημιουργείται μια εικόνα που δύσκολα διακρίνεται από εκείνη ενός εγκεκριμένου φαρμάκου.

Το ίδιο μοτίβο επαναλαμβάνεται με τα υπόλοιπα συστατικά. Ο ψευδάργυρος «συμβάλλει στη σύνθεση της κερατίνης», η ταυρίνη «προστατεύει τον βολβό της τρίχας», οι πολυφαινόλες «ενισχύουν τη μικροκυκλοφορία». Μεμονωμένα, πρόκειται για γενικές και εν μέρει αποδεκτές διατροφικές λειτουργίες. Συνδυαστικά όμως, και μέσα σε ένα τέτοιο πλαίσιο αφήγησης, συνθέτουν την εντύπωση ενός ολοκληρωμένου θεραπευτικού μηχανισμού. Αυτό ακριβώς είναι το σημείο όπου η εμπορική επικοινωνία μετατρέπεται σε παραπλάνηση.

.

Το συμπλήρωμα διατροφής για το οποίο το ilfattoalimentare κατέθεσε καταγγελία στην Αρχή Ανταγωνισμού

Στην Ιταλία, η καταγγελία επισημαίνει και κάτι ακόμη πιο ουσιώδες: τα ποσοστά επιτυχίας που συχνά συνοδεύουν αυτά τα προϊόντα βασίζονται σε μελέτες περιορισμένης αξιοπιστίας. Μικρά δείγματα, σύντομη διάρκεια και –κυρίως– αυτοαξιολόγηση των συμμετεχόντων. Με απλά λόγια, οι χρήστες δηλώνουν ότι βλέπουν βελτίωση, χωρίς αντικειμενική μέτρηση ή σύγκριση με ομάδα ελέγχου. Παρ’ όλα αυτά, τα αποτελέσματα παρουσιάζονται ως σχεδόν αδιαμφισβήτητα.

Το αποτέλεσμα είναι μια αγορά που καλλιεργεί προσδοκίες δυσανάλογες με την πραγματικότητα. Ο καταναλωτής δεν αγοράζει απλώς ένα συμπλήρωμα βιταμινών· αγοράζει την υπόσχεση ότι θα σταματήσει την τριχόπτωση ή ότι θα αποκτήσει ξανά πυκνά μαλλιά. Και αυτή η υπόσχεση, με βάση τα διαθέσιμα επιστημονικά δεδομένα, είναι στην καλύτερη περίπτωση υπερβολική και στη χειρότερη παραπλανητική.

Η υπόθεση στην Ιταλία ενδέχεται να αποτελέσει βαρόμετρο για το πώς θα αντιμετωπιστούν αντίστοιχες πρακτικές σε όλη την Ευρώπη. Γιατί το ζήτημα δεν είναι ένα συγκεκριμένο προϊόν, αλλά μια ολόκληρη βιομηχανία που επενδύει συστηματικά στην αγωνία των ανθρώπων για την εικόνα τους. Και όσο η επιστημονική γλώσσα χρησιμοποιείται ως εργαλείο μάρκετινγκ αντί για τεκμηρίωση, τόσο η ανάγκη για αυστηρότερο έλεγχο γίνεται επιτακτική.