(Τα ερωτήματα, οι αντιδράσεις και οι σιωπές γύρω από μια τραγική υπόθεση)
«Ενός κακού δοθέντος μύρια
έπονται», λέγει η γνωστή ρήση. Ένα μεγάλο κακό συχνά αφήνει πίσω του αλυσιδωτές συνέπειες, δημιουργώντας νέες πληγές, νέες αντιπαραθέσεις και νέα ερωτήματα.Αυτό συμβαίνει και στην πολύπαθη Ουκρανία, όπου ο πόλεμος έχει προκαλέσει τεράστιες ανθρώπινες απώλειες, καταστροφές και βαθιές κοινωνικές και εκκλησιαστικές διαιρέσεις.
Το Γραφείο μας έχει ασχοληθεί επανειλημμένως με τις εξελίξεις στην Ουκρανία και, από τη δική του εκκλησιαστική και θεολογική οπτική, έχει εκφράσει σοβαρές επιφυλάξεις για τον τρόπο με τον οποίο εξελίχθηκε η εκκλησιαστική κατάσταση στη χώρα. Συγκεκριμένα έχει εκφράσει την αντίθεσή του και την έχει αποδείξει θεολογικά, ιστορικά και ιεροκανονικά την άκρως λαθεμένη πράξη του Οικουμενικού Πατριαρχείου να χορηγήσει, χωρίς την σύμφωνη γνώμη της καθόλου Ορθοδόξου Εκκλησίας, σε ένα ετερογενές σύνολο σχισματικών εκκλησιαστικών παραγόντων της χώρας, με αμφίβολες έγκυρες χειροτονίες, «αυτοκεφαλία».
Αυτή κριτική δεν είναι μόνο δική μας, αλλά της συντριπτικής πλειοψηφίας των Ορθοδόξων Εκκλησιών, όπως λ.χ. των επανειλημμένων εκκλήσεων του μακαριστού σοφού Αρχιεπισκόπου Αλβανίας κυρού Αναστασίου, για επιτακτική σύγκληση Πανορθοδόξου Συνόδου, για την επίλυση του προβλήματος, το οποίο είχε, ως ολέθρια συνέπεια, την διάσπαση της ενότητας της Εκκλησίας, με την διακοπή κοινωνίας του Πατριαρχείου Μόσχας με το Οικουμενικό Πατριαρχείο, όπως και με τις τρείς Ορθόδοξες Εκκλησίες (Πατριαρχείο Αλεξανδρείας, Εκκλησία Κύπρου και Εκκλησία της Ελλάδος), οι οποίες μόνες αυτές από τις 14, αναγνώρισαν την «αυτοκεφαλία» του νέου εκκλησιαστικού σχήματος στην Ουκρανία.
Είναι πολυσήμαντο το γεγονός ότι 10 Αυτοκέφαλες Ορθόδοξες Εκκλησίες οκτώ τώρα χρόνια δεν αναγνωρίζουν την «αυτοκεφαλία» και έχουν κοινωνία με τον Μητροπολίτη Ονούφριο.
Το Οικουμενικό Πατριαρχείο προβάλλει τον ισχυρισμό ότι χορήγησε της «αυτοκεφαλία», (με τον τρόπο που την χορήγησε), με σκοπό να επέλθει η συμφιλίωση, η ειρήνη και η ενότητα στην μαρτυρική Ουκρανία. Αλλά η πραγματικότητα είναι εντελώς διαφορετική. Αντί για ενότητα και συμφιλίωση άνοιξε μεγαλύτερο χάσμα διαιρέσεων και εχθροπραξιών. Η συντριπτική πλειοψηφία του ορθοδόξου πληρώματος της χώρας παραμένει εκτός του συγκεκριμένου εκκλησιαστικού σχήματος, πιστό στην Ορθόδοξη Ουκρανική Εκκλησία, υπό τον Μητροπολίτη Ονούφριο και η οποία αναγνωρίζεται ως η μόνη κανονική από τις 10 Τοπικές Ορθόδοξες Εκκλησίες, όπως αναφέραμε.
Δυτικόφιλες εθνικιστικές τάσεις πολλών παραγόντων στην Ουκρανία, θεωρούν την εμμονή των εκατομμυρίων πιστών στην Κανονική Εκκλησία, η οποία, παρά την αυτονομία της, έχει πνευματική σχέση με το Πατριαρχείο της Ρωσίας, ως «προδοσία» και γι’ αυτό προβαίνουν σε πράξεις βίας κατά ενοριών, κληρικών, μοναχών και πιστών της Κανονικής Εκκλησίας, όπως αρπαγές και βεβηλώσεις ναών, βιαιοπραγίες εις βάρος κληρικών, μοναχών και πιστών. Επιπλέον επικρέμεται η κρατική απειλή δικαστικώς να θεωρηθεί η Κανονική Ορθόδοξη Ουκρανική Εκκλησία παράνομη, με ό, τι αυτό συνεπάγεται.
Ένα από τα τραγικότερα συμβάντα κατ’ αυτής είναι και η άνανδρη και απροκάλυπτη δολοφονία του μοναχού Βαρσανουφίου (Βασίλι Τουριάνσκι) στις 23 Αυγούστου 2026 στην Μονή της Αγίας Κοιμήσεως της Σβιατογκόρσκ, κατά την οποία τραυματίστηκαν και δύο ακόμη άνθρωποι. ο μοναχός Γρηγόριος και ο Αντρέι Κιριένκο.
Η υπόθεση έλαβε μεγάλη δημοσιότητα και, σύμφωνα με δημοσιογραφικές πληροφορίες, ερευνάται από τις ουκρανικές αρχές ως ανθρωποκτονία του μοναχού Βαρσανουφίου και απόπειρα ανθρωποκτονίας δύο ανθρώπων της Λαύρας. Μέχρι στιγμής δεν έχει δημοσιοποιηθεί η οριστική ταυτότητα των δραστών ούτε έχει τεκμηριωθεί δημοσίως το κίνητρο της επίθεσης.
Είναι αλήθεια πως, μέχρι να αποκαλυφθούν οι ένοχοι και τα ακριβή κίνητρα του εγκλήματος είναι άτοπο και παρακινδυνευμένο να προβαίνουμε σε συμπεράσματα. Παρά ταύτα η ταυτότητα των θυμάτων και ο τόπος της τέλεσης του εγκλήματος μας δίνει το έναυσμα να κάμουμε τις δικές μας υποθέσεις. Επί πλέον η προϊστορία των επιθέσεων κατά ιερών τόπων και προσώπων της Κανονικής Ορθόδοξης Ουκρανικής Εκκλησίας μας βάζει σε σκέψεις ότι η δολοφονική αυτή επίθεση είναι στοχευμένη και εντάσσεται στην μακρά σειρά επιθέσεων κατά της Κανονικής Ουκρανικής Ορθοδόξου Εκκλησίας, προφανώς για εκφοβισμό και παραδειγματισμό. Παρά ταύτα περιμένουμε να συλληφθούν οι ένοχοι και να δημοσιοποιηθούν τα κίνητρά τους.
Όμως η κατάσταση είναι πολύ πιο περίπλοκη. Το μίσος των εθνικιστών ουκρανών κατά της κανονικής Ορθοδόξου Ουκρανικής Εκκλησίας είναι μεγάλο. Αποκαλυπτικό είναι δημοσίευμα για τις πρόσφατες δηλώσεις ενός εκ των γνωστότερων ουκρανών δημοσιογράφων, του Μπόγκνταν Μπούτκεβιτς, ο οποίος : «στην εκπομπή του Kyiv FM μαζί με την ακτιβίστρια Μαρίνα Κοβάλ δήλωσε ότι θα γινόταν ευχαρίστως δήμιος στη δικαστική διαδικασία κατά της Ουκρανικής Ορθόδοξης Εκκλησίας. “Έχω δικούς μου λογαριασμούς μαζί τους, με αυτά ακριβώς τα καθάρματα, που προσποιούνται ότι είναι χριστιανοί, ενώ δεν είναι”, – είπε ο Μπούτκεβιτς. Πρέπει “να κοπεί το κεφάλι αυτής της ύδρας”. Νωρίτερα στην εκπομπή του “Hromadske.TV” κάλεσε στη δολοφονία 1,5 εκατομμυρίου κατοίκων του Ντονμπάς. “Το πιο σημαντικό που πρέπει να γίνει τώρα, όσο σκληρό κι αν ακούγεται αυτό, υπάρχει μια συγκεκριμένη κατηγορία ανθρώπων, τους οποίους απλά πρέπει να σκοτώσουμε”».
Παρά ταύτα θεωρούμε ότι είναι καλό και σωστό να αποφεύγονται οι βιαστικές αναπαραγωγές στοιχείων σε μια υπόθεση που βρίσκεται ακόμη υπό διερεύνηση. Και αυτό κάνουμε πάντοτε στις ανακοινώσεις μας.
Ποιος ήταν ο μοναχός Βαρσανούφιος
Ο Βαρσανούφιος, κατά κόσμον Βασίλι Τουριάνσκι, είχε ενταχθεί στην αδελφότητα της Σβιατογκόρσκ και υπηρέτησε επί σειρά ετών σε διάφορα διακονήματα της Μονής.
Η αδελφότητα τον παρουσίασε ως άνθρωπο αφοσιωμένο στον μοναχικό του βίο και στη διακονία της μονής. Σύμφωνα με την ίδια εκκλησιαστική πηγή, την ημέρα του θανάτου του είχε κοινωνήσει των Αχράντων Μυστηρίων.
Η μονή, αναφερόμενη στις τελευταίες στιγμές του, συνδέει τον θάνατό του με την ομολογία της μοναχικής του ιδιότητας και πίστης. Η συγκεκριμένη μαρτυρία πρέπει να αποδίδεται στην πηγή που την καταγράφει και όχι να παρουσιάζεται ως ανεξάρτητα διασταυρωμένο στοιχείο.
Η εξόδιος ακολουθία τελέστηκε στη Μονή και ο μοναχός ενταφιάστηκε στον χώρο της αδελφότητας, κοντά σε άλλους μοναχούς που είχαν χάσει τη ζωή τους κατά τη διάρκεια των πολεμικών συγκρούσεων.
Η Σβιατογκόρσκ βρίσκεται σε περιοχή που έχει επηρεαστεί άμεσα από τις πολεμικές επιχειρήσεις και η ίδια η Μονή έχει υποστεί τις συνέπειες του πολέμου. Ο θάνατος του Βαρσανούφιου, κατά γενική θεώρηση, προστίθεται σε μια μακρά σειρά ανθρώπινων απωλειών που συνδέονται με την ευρύτερη τραγωδία της περιοχής.
Οι επίσημες αντιδράσεις
Όπως προαναφέραμε η ουκρανική αστυνομία ανακοίνωσε ότι άνοιξε ποινική έρευνα για εσκεμμένη ανθρωποκτονία του μοναχού Βαρσανουφίου και απόπειρα ανθρωποκτονίας δύο άλλων προσώπων της Λαύρας. Η έρευνα ξεκίνησε στις 23 Αυγούστου και, σύμφωνα με την αστυνομία, είχαν διαταχθεί πραγματογνωμοσύνες ενώ οι δράστες αναζητούνταν.
Πέραν αυτού το τραγικό αυτό συμβάν μεταδόθηκε σε όλον τον κόσμο και προκάλεσε ποικίλες αντιδράσεις, πολλών επίσημων φορέων και σημαινόντων προσώπων, καταδικάζοντας το τραγικό γεγονός.
Η ίδια η Ιερά Μονή της Αγίας Κοιμήσεως του Σβιατογκόρσκ αντέδρασε με ανακοινώσεις, μνημόσυνα και την κηδεία του μοναχού. Στις 31 Αυγούστου, την ένατη ημέρα από τον θάνατό του, η αδελφότητα τέλεσε επιμνημόσυνη ακολουθία και χαρακτήρισε τον θάνατό του μαρτυρικό και υπογράμμισε την πίστη του μέχρι την τελευταία στιγμή.
Η Ρωσική Ορθόδοξη Εκκλησία Εκτός Ρωσίας (ROCOR) αντέδρασε επίσημα. Ο Μητροπολίτης Νικόλαος, Πρώτος Ιεράρχης της ROCOR, έστειλε συλλυπητήριο μήνυμα στον Μητροπολίτη Αρσένιο και στην αδελφότητα της μονής, εκφράζοντας θλίψη για τον θάνατο του Βαρσανουφίου και προσευχές για τους τραυματίες.
Ο Πατριάρχης Σερβίας Πορφύριος απέστειλε στις 31 Αυγούστου συλλυπητήριο μήνυμα προς τον Μητροπολίτη Ονούφριο, τον Μητροπολίτη Αρσένιο και την αδελφότητα της Λαύρας. Αναφέρθηκε τόσο στον νεκρό μοναχό όσο και στους τραυματίες και ζήτησε παρηγοριά για όλα τα θύματα του πολέμου.
Υπήρξαν επίσης δημόσιες αντιδράσεις από ιεράρχες και κληρικούς άλλων Ορθόδοξων Εκκλησιών, μεταξύ άλλων της Τσεχίας και Σλοβακίας, της Αντιοχειανής Εκκλησίας, της Πολωνικής Εκκλησίας, της Γεωργιανής Εκκλησίας και κληρικών της Εκκλησίας της Ελλάδος.
Ο γνωστός Γερμανός θεολόγος, πρύτανης του Βιβλικού Σεμιναρίου της Βόννης, καθηγητής εκκλησιαστικής ιστορίας, δρ. Χάινριχ Ντέρκσεν, καταδίκασε κατηγορηματικά τη δολοφονία του μοναχού Βαρσανουφίου και δήλωσε: «Με μεγάλη συγκίνηση έμαθα για τον βίαιο θάνατο του μοναχού Βαρσανουφίου και για τον σοβαρό τραυματισμό άλλων ανθρώπων στη Λαύρα του Σβιατογκόρσκ. Κάθε μορφή βίας κατά ανθρώπων εξαιτίας της πίστης τους πρέπει να απορρίπτεται κατηγορηματικά» και κάλεσε τις ουκρανικές αρχές να συλλάβουν και να τιμωρήσουν παραδειγματικά τους υπαίτιους.
Ο Αλβανός θεολόγος δρ. Θεμιστοκλής Μπαμπούλλα χαρακτήρισε την άγρια δολοφονία του μοναχού Βαρσανουφίου ως «βαθιά πληγή για ολόκληρο το Σώμα του Χριστού», καλώντας τις αρχές της Ουκρανίας να διερευνήσουν το έγκλημα.
Στο γερμανικό ορθόδοξο μοναστήρι της Αγίας Τριάδος στο Μπούχχαγκεν η αδελφότητα εξέφρασε υποστήριξη στην αδελφότητα της Λαύρας του Σβιατογκίρσκ.
Στο Τορόντο μετά τη λειτουργία της εορτής στον καθεδρικό Ναό της Αγίας Τριάδος τελέστηκε παννυχίδα για τον μοναχό Βαρσανούφιο.
Αλλά υπήρξαν και ηχηρές απουσίες αντιδράσεων.
Μπορούμε να καταγράψουμε ονομαστικά τον Πρόεδρο της Ουκρανίας, την ουκρανική κυβέρνηση, το υπουργείο Πολιτισμού, η «Αυτοκέφαλη Ορθόδοξη Εκκλησία της Ουκρανίας», το Βατικανό, κ.ά.
Χαρακτηριστική περίπτωση ο Πρόεδρος της Ουκρανίας Βλαντιμίρ Ζελένσκι, ο οποίος, ενώ αγνόησε επιδεικτικά την δολοφονία του μοναχού Βαρσανουφίου, έσπευσε να καταδικάσει την επίθεση 31χρονου Ουκρανού πολίτη σε μονή παπικών Βενεδικτίνων στην πολωνική πόλη Γιαροσλάβ, χαρακτηρίζοντας το συμβάν «φρικτό έγκλημα» και ζητώντας να τιμωρηθεί ο υπαίτιος.
Ο κληρικός της Βουλγαρικής Εκκλησίας Βλαντίμιρ Ντόιτσεφ χαρακτήρισε την απουσία εκκλησιαστικής αντίδρασης στον θάνατο του μοναχού Βαρσανουφίου «προδοσία».
Θεωρούμε βάσει στοιχείων ότι όσοι δεν προέβησαν σε καταδίκη της δολοφονίας, ανήκουν σε εκείνους που στηρίζουν την «Αυτοκέφαλη Ορθόδοξη Εκκλησία της Ουκρανίας» και αντιτίθενται στην παρουσία και την λειτουργία της Κανονικής Ουκρανικής Ορθόδοξης Εκκλησίας, υπό τον κανονικό Μητροπολίτη Κιέβου και πάσης Ουκρανίας κ. Ονούφριο. Οι ίδιοι κύκλοι και τα πρόσωπα αυτά δεν έχουν καταδικάσει ως τώρα καμιά από τις συνεχιζόμενες βιαιοπραγίες κατ’ αυτής!
Ιδιαίτερα η λεγόμενη «Αυτοκέφαλη Ορθόδοξη Εκκλησίας της Ουκρανίας», αν δεν έχει άμεση εμπλοκή στην άγρια δολοφονία του μοναχού Βαρσανουφίου και τον τραυματισμό των άλλων δύο προσώπων, οι οποίοι ανήκουν στην Κανονική Ουκρανική Εκκλησία, φέρει αναμφίβολα ευθύνη για την ηχηρή σιγή της, για την μη δημόσια καταδίκη της δολοφονίας του ορθοδόξου μοναχού, αφήνοντας να πλανιέται η αντίληψη πολλών, ότι την βρίσκει σύμφωνα με τις βιαιότητες αυτές, επειδή δεν ανήκε στην δικαιοδοσία της!
Η χριστιανική στάση απέναντι στη βία. Τι πρέπει να γίνει στην μαρτυρική Ουκρανία
Η Εκκλησία του Χριστού είναι ξένη προς κάθε ενέργεια βίας κατά οποιουδήποτε ανθρώπου, τηρώντας με ακρίβεια την εντολή του Κυρίου: «Αγαπάτε τους εχθρούς υμών, καλώς ποιείτε τοις μισούσιν υμάς, ευλογείτε τους καταρωμένους υμίν, προσεύχεσθε υπέρ των επηρεαζόντων υμάς» (Λουκ.6,27-28) και «ὅστις σε ῥαπίζει εἰς τὴν δεξιὰν σιαγόνα, στρέψον αὐτῷ καὶ τὴν ἄλλην» (Ματθ.5,39).
Ο Άγιος Ιωάννης ο Χρυσόστομος σημειώνει επ’ αυτού: «Τίποτε δεν εξευμενίζει τόσο τον Θεό, όσο το να αγαπούμε τους εχθρούς μας και να ευεργετούμε εκείνους που μας βλάπτουν. Όταν κάποιος σου κάνει κακό, μη δεις προς αυτόν, αλλά προς το δαίμονα που κινεί αυτόν, και όλη την οργή σου άδειασέ την σ’ αυτόν, ενώ αυτόν που κινείται από το δαίμονα να τον ευσπλαχνιστείς… Εάν αυτά δεν τα κατορθώσουμε, άσκοπα και ανώφελα ήρθαμε στον κόσμο».
Υπό αυτήν την έποψη όχι μόνον η δολοφονική επίθεση κατά του μακαριστού μοναχού Βαρσανουφίου, αλλά και η άρνηση καταδίκης της και η αποσιώπησή της, αποτελούν σαφώς πνευματική υστέρηση.
Κλείνοντας την ανακοίνωσή μας εκφράζουμε την λύπη μας για το δολοφονικό αυτό γεγονός, το οποίο θεωρούμε απαράδεκτο για το ορθόδοξο ήθος και σπάνιο για τον ορθόδοξο χώρο.
Τέτοιες πρακτικές είναι συνηθισμένες στους αιρετικούς δυτικούς (παπικούς και προτεστάντες), ο οποίοι επιχειρούσαν να εντάξουν με την βία οπαδούς στις αιρετικές τους ομάδες, και φονεύοντας όσους αρνούνταν.
Να θυμίσουμε τα εκατομμύρια θύματα της φοβερής «Ιερής Εξέτασης», τις σταυροφορίες, την νύχτα του Αγίου Βαρθολομαίου το 1572, με την σφαγή 30.000 Ουγενότων από τους παπικούς, την γενοκτονία 880.000 Ορθοδόξων Σέρβων από τους παπικούς Ουστάσι κατά την διάρκεια του Β΄ παγκοσμίου πολέμου (1941-1945), κλπ.
Απαιτείται λοιπόν, άμεσα σύγκληση Πανορθόδοξης Συνόδου όπως ορίζει το Κανονικό Δίκαιο της Ορθοδόξου Εκκλησίας, ώστε από κοινού, με την σύμφωνη γνώμη των Προκαθημένων της συνόλου Ορθοδοξίας, να θεραπευθεί, έστω και αργά, αυτή η πληγή. Κατά την ταπεινή μας γνώμη, μόνο έτσι θα επανέρθει η εκκλησιαστική ειρήνη στην πολύπαθη Ουκρανία, μένοντας η Εκκλησία μακριά από τις εθνικιστικές διαμάχες και της κοινωνικές συγκρούσεις, διαδραματίζοντας ενωτικό ρόλο στην ουκρανική κοινωνία, δείχνοντας τον τρόπο της συμφιλίωσης στα αντιτιθέμενα μέρη της.
Η συνειδητοποίηση μιας λαθεμένης επιλογής και η διόρθωσή της δεν αποτελεί πράξη ήττας και δειλίας, αλλά έκφανση πνευματικής ωριμότητας και πράξη ηρωισμού, αρχίζοντας από την καταδίκη της δολοφονίας του αθώου μοναχού Βαρσανουφίου.
Τέλος να σημειώσουμε πως η εκμετάλλευση της Ορθοδόξου Εκκλησίας και η όποια εμπλοκή της σε οποιαδήποτε μορφή εθνικισμού και εθνοφυλετισμού αποτελεί αίρεση, καταδικασμένη από την Πανορθόδοξη Σύνοδο της Κωνσταντινουπόλεως του 1872, η οποία όρισε ρητά και κατηγορηματικά: «Αποκηρύττομεν κατακρίνοντες και καταδικάζοντες τον φυλετισμόν, τουτέστι τας φυλετικάς διακρίσεις κατά τας εθνικάς έρεις και ζήλους και διχοστασίας εν τη τού Χριστού Εκκλησία, ως αντικειμένου τη διδασκαλία τού Ευαγγελίου και τοις ιεροίς κανόσι τών μακαρίων Πατέρων ημών … Τους παραδεχομένους τον τοιούτον φυλετισμόν και επ’ αυτώ τολμώντας παραπηγνύναι καινομανείς φυλετικάς παρασυναγωγάς κηρύττομεν, συνωδά τοις ιεροίς κανόσιν, αλλοτρίους τής μιας, αγίας, καθολικής και αποστολικής Εκκλησίας, και αυτό δη τούτο ΣΧΙΣΜΑΤΙΚΟΥΣ»!
Εκ του Γραφείου επί των Αιρέσεων και Παραθρησκειών
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου