Πως ο Ηλεκτρικός επιχωμάτωσε την ιστορία

Η διακυβέρνηση Τρικούπη έχει ταυτιστεί με δυο χαρακτηριστικά έργα της: την εισαγωγή του σιδηροδρόμου και την πτώχευση. Θα ασχοληθούμε με το δεύτερο γιατί το πρώτο είναι ήδη υπέρ κορεσμένο θέμα. Με στόχο τον εξευρωπαϊσμό της χώρας το 1891 αρχίζει στην Αθήνα να κατασκευάζεται το δίκτυο σιδηροδρόμου που θα συνέδεε το κέντρο με τον Πειραιά.


Η γραμμή όπως ήταν φυσικό θα έπρεπε να διασχίσει την Αρχαία Αγορά που ελάχιστα είχε τότε ανασκαφεί με λιγοστά μνημεία να έχουν αποκαλυφθεί. Όπως ήταν φυσικό κανείς δεν ήξερε τότε την έκταση των αρχαιοτήτων που μπορεί να υπήρχαν. Τα χαντάκια που ανοίχτηκαν για να θεμελιωθούν οι λιθόκτιστοι πλαϊνοί τοίχοι ήταν αυτά που κατέστρεψαν το μεγαλύτερο μέρος του ναού που βρίσκονταν εκεί. Τα μικρά τμήματα βωμών που βρέθηκαν έκαναν τότε τους υπεύθυνους να κάνουν κάτι αναγκαίο για την συνέχιση του έργου. Επιχωμάτωσαν τις αρχαιότητες και σήκωσαν μερικά εκατοστά πιο επάνω το έδαφος που θα τοποθετούνταν η σιδηροδρομική γραμμή. Η εσκεμμένη αυτή τοποθέτηση έκρυψε από κάτω της ένα πραγματικό αρχαιολογικό θησαυρό για παραπάνω από έναν αιώνα.

Εδώ και ένα χρόνο οι ΗΣΑΠ έχουν ξεκινήσει εργασίες εκσυγχρονισμού του δικτύου με εργασίες ανανεώσεις των γραμμών. Κατά τις απαραίτητες εκσκαφές για την τοποθέτηση νέων γραμμών στο τμήμα μεταξύ των σταθμών Μοναστηράκι – Θησείο οι αρχαιολόγοι ανακάλυψαν θαμμένο τον βωμό των Δώδεκα Θέων. Η βάση αναθηματικού αγάλματος που βρέθηκε κατά τις εργασίες επιβεβαιώνει πλέον την ταύτιση του χώρου. Οι αρχαιολόγοι μιλούν για μία ανακάλυψη υψίστης σημασίας, ικανή να ανατρέψει τη ματιά μας πάνω στη διαμορφούμενη τοπιογραφία της αρχαίας πόλης. Στα κείμενα του Θουκυδίδη αναφέρεται ότι ο ναός δημιουργήθηκε τα χρόνια των Πεισίστρατων και αποτελούσε το κέντρο της πόλεως. Κατά την περσική εισβολή είχε υποστεί εκτεταμένες φθορές και πέρασε μεγάλο χρονικό διάστημα για να επισκευαστεί. Στα Τοπογραφικά των Αθηνών που έγγραψε ο Αλ. Ραγκαβής μεταφέρει την άποψη ότι ο ναός των Δώδεκα Αποστολών που βρίσκεται μέσα στην Αρχαία Αγορά κατασκευάστηκε από λείψανα του ναού των Δώδεκα Θεών. Κάτι το οποίο συνηθίζονταν στα πρώτα χρόνια του χριστιανισμού προκειμένου να «εξαγνιστεί» ο χώρος από τις παλαιές θρησκείες.

Η ομάδα αρχαιολόγων που εργάζονταν μέσα στην λάσπη του εργοταξίου έφερε στο φως 25 αρχαία πηγάδια. Μέσα από αυτά έβγαλαν περί τα 20 ακέραια αγγεία, μια σειρά από ωραία επιτύμβια ανάγλυφα και πλήθος από σπασμένα αγγεία.

Οι ΗΣΑΠ πίεζαν διαρκώς την Εφορεία Αρχαιοτήτων να επισπεύσει την έρευνα έτσι ώστε να δοθεί το τμήμα ξανά σε κυκλοφορία. Ωστόσο μετά τις δικαστικές διενέξεις που υπήρχαν πρόσφατα θα δοθεί προσωρινά η μια γραμμή σε κίνηση και θα συνεχιστεί η έρευνα στην αντίθετη κατεύθυνση.

Η φωτογραφία είναι από τα έργα κατασκευής του Σταθμού Μοναστηράκι στα τέλη του 19ου αιώνα. Πολύ κοντά στο σημείο που βρέθηκε ο βωμός των Δώδεκα Θεών. Εργάτες να πελεκάνε τις πέτρες για τα απαραίτητα έργα στήριξης και επόπτες στην σημερινή οδό Αδριανού να κοιτάζει. Αυτό που τότε απλά παραχώθηκε για να μην χαθεί σήμερα μη θέλοντας να βρούμε άλλη λύση αρκούμαστε στο «τσιμέντο να γίνει».

Η συζήτηση που έχει ανακύψει είναι απλή: για πόσα χρόνια ακόμα θα επιχωματώνουμε την ιστορία μας;