Καθαρά Δευτέρα: Εκδηλώσεις σε όλη τη χώρα με χορούς και τραγούδια – Τα έθιμα και τα σαρακοστιανά εδέσματα

Η Καθαρά Δευτέρα σηματοδοτεί την έναρξη της Σαρακοστής και δίνει το

σύνθημα για τα παραδοσιακά Κούλουμα σε κάθε γωνιά της χώρας. Δήμοι, πολιτιστικοί σύλλογοι και τοπικοί φορείς οργανώνουν εκδηλώσεις με μουσική, χορούς, σαρακοστιανά εδέσματα και το πατροπαράδοτο πέταγμα του χαρταετού, καλώντας μικρούς και μεγάλους να συμμετάσχουν στον εορτασμό.

Οι ουρανοί γεμίζουν χρώματα από χαρταετούς, οι πλατείες γεμίζουν με δημοτικά τραγούδια και οι μπουφέδες στρώνονται με λαγάνα, θαλασσινά, χαλβά και ταραμά. Η ημέρα συνδυάζει τη θρησκευτική διάσταση της νηστείας με τη λαϊκή παράδοση και τη χαρά της υπαίθριας γιορτής.

Στην Αθήνα, ο Δήμος Αθηναίων διοργανώνει τα Κούλουμα στον Λόφο του Φιλοπάππου. Η Φιλαρμονική Ορχήστρα του Δήμου καλωσορίζει το κοινό, ενώ ακολουθεί νησιώτικο γλέντι με ζωντανή μουσική. Ο Δήμος διαθέτει δωρεάν σαρακοστιανά εδέσματα στους παρευρισκόμενους. «Την Καθαρά Δευτέρα στον Λόφο του Φιλοπάππου, κρατάμε ζωντανή την παράδοση με μουσική, σαρακοστιανά εδέσματα και χαρταετούς στον ουρανό της πόλης», δήλωσε ο δήμαρχος Αθηναίων Χάρης Δούκας.

 Στον Πειραιά, η παραλία Φρεαττύδας φιλοξενεί εκδηλώσεις με ζωντανή μουσική και παραδοσιακό γλέντι δίπλα στη θάλασσα. Οι διοργανωτές προσφέρουν λαγάνα, χαλβά και κρασί, ενώ μικροί και μεγάλοι συμμετέχουν στο πέταγμα του χαρταετού. Σε περίπτωση βροχής, οι εκδηλώσεις μεταφέρονται σε κλειστό χώρο.

Στον Δήμο Θεσσαλονίκης, οι εκδηλώσεις πραγματοποιούνται σε διαφορετικά σημεία της πόλης, με αναβίωση παραδοσιακών εθίμων και διανομή νηστίσιμων εδεσμάτων. Αντίστοιχες δράσεις οργανώνουν ο Βόλος και η Νέα Αγχίαλος, με υπαίθρια γλέντια, μουσικά σχήματα και δωρεάν σαρακοστιανά.

Η σημασία της Καθαράς Δευτέρας

Η Καθαρά Δευτέρα αποτελεί κινητή εορτή και «πέφτει» 48 ημέρες πριν από το Πάσχα. Η Ορθόδοξη Εκκλησία θεωρεί την ημέρα αφετηρία της Μεγάλης Τεσσαρακοστής και περίοδο πνευματικής και σωματικής κάθαρσης. Παράλληλα, η ημέρα λειτουργεί ως επίλογος των Αποκριών.

Η Καθαρά Δευτέρα δεν αποτελεί υποχρεωτική αργία για όλους τους εργαζόμενους στον ιδιωτικό τομέα, γεγονός που εξηγεί γιατί αρκετοί επιλέγουν να γιορτάσουν την προηγούμενη ημέρα ή να περιορίσουν τον εορτασμό σε οικογενειακό τραπέζι.

Τα έθιμα σε όλη την Ελλάδα

Η Ελλάδα διατηρεί ζωντανά δεκάδες τοπικά έθιμα. Στη Μεθώνη αναβιώνει «του Κουτρούλη ο γάμος», ένα έθιμο με ρίζες στον 14ο αιώνα. Στον Τύρναβο αναβιώνει το «Μπουρανί», με διονυσιακές αναφορές και σατιρικό χαρακτήρα. Στο Γαλαξίδι πραγματοποιούνται τα γνωστά αλευρομουτζουρώματα, ενώ στη Θήβα κορυφώνεται ο Βλάχικος Γάμος, με σκωπτικούς διαλόγους και αναφορές σε παλαιότερες αγροτικές τελετουργίες.

Κοινός παρονομαστής σε όλη τη χώρα παραμένει το πέταγμα του χαρταετού. Οι πρώτοι χαρταετοί εντοπίζονται στην Κίνα τον 5ο αιώνα π.Χ., ενώ στην Ευρώπη εμφανίζονται αιώνες αργότερα. Ο συμβολισμός του εθίμου συνδέεται με την ανάταση της ψυχής και την ελπίδα για ανανέωση.

Το σαρακοστιανό τραπέζι

Η λαγάνα αποτελεί τον κατεξοχήν άζυμο άρτο της ημέρας. Η ταραμοσαλάτα, η σκορδαλιά, οι ελιές και τα θαλασσινά συνθέτουν το παραδοσιακό μενού. Καλαμάρια, χταπόδι, σουπιές, γαρίδες και μύδια μαγειρεύονται με διάφορους τρόπους, ενώ τα ντολμαδάκια γιαλαντζί συμπληρώνουν το τραπέζι. Το γεύμα ολοκληρώνεται με τον παραδοσιακό χαλβά, σε κλασικές και σύγχρονες εκδοχές.

Τα τελευταία χρόνια, οι διατροφικές συνήθειες έχουν διαφοροποιηθεί. Η αυξημένη παρουσία της vegan διατροφής έχει διευρύνει τις νηστίσιμες επιλογές, ενώ μεγαλύτερη έμφαση δίνεται στη βιωσιμότητα και στη μείωση της σπατάλης τροφίμων.

Η Καθαρά Δευτέρα συνδυάζει τη θρησκευτική παράδοση με τη λαϊκή γιορτή και τη γαστρονομία. Η ημέρα υπενθυμίζει τη σημασία της κοινότητας, της ανανέωσης και της συνέχειας των εθίμων, που παραμένουν ζωντανά μέσα στον χρόνο.