Ελληνική ρίγανη προκαλεί συναγερμό σε δύο Ευρωπαϊκές χώρες – Ανιχνεύτηκε τοξική ουσία που βλάπτει το ήπαρ

Ειδοποίηση για σοβαρό κίνδυνο από ελληνική ρίγανη στο Ευρωπαϊκό

RASFF καθώς ανιχνεύτηκαν αλκαλοειδή πυρρολιζιδίνης 78% πάνω από το επιτρεπτό όριο

Η ελληνική ρίγανη αποτελεί προϊόν υψηλής προστιθέμενης αξίας, με σημαντική εξαγωγική δραστηριότητα. Ωστόσο, τα τελευταία χρόνια έχουν καταγραφεί επαναλαμβανόμενες κοινοποιήσεις για ελληνική αποξηραμένη ρίγανη λόγω υπέρβασης των ορίων σε πυρρολιζιδινικά αλκαλοειδή τα οποία μπορούν να προκαλέσουν ηπατική βλάβη και να εμφανίσουν γονιδιοτοξικές και καρκινογόνες επιδράσεις.

 Η ευρωπαϊκή πύλη έγκαιρης προειδοποίησης για τα τρόφιμα και τις ζωοτροφές RASFF κατέγραψε στις 12 Φεβρουαρίου 2026 νέα ειδοποίηση σοβαρού κινδύνου για αποξηραμένη ρίγανη ελληνικής προέλευσης, η οποία διακινήθηκε μέσω Γερμανίας και εντοπίστηκε στην αγορά της Ουγγαρίας. Η κοινοποίηση προήλθε από τις ουγγρικές αρχές κατόπιν επίσημου ελέγχου στην αγορά και ταξινομήθηκε ως alert notification για τρόφιμο της κατηγορίας «βότανα και μπαχαρικά».

Η ανάλυση έδειξε παρουσία πυρρολιζιδινικών αλκαλοειδών σε συγκέντρωση 1775 μg/kg, τιμή που υπερβαίνει το ανώτατο επιτρεπτό όριο των 1000 μg/kg που ισχύει για την αποξηραμένη ρίγανη. Το όριο αυτό έχει θεσπιστεί με τον Κανονισμό (ΕΕ) 2023/915, ο οποίος καθορίζει μέγιστα επίπεδα για συγκεκριμένους επιμολυντές στα τρόφιμα, συμπεριλαμβανομένων των πυρρολιζιδινικών αλκαλοειδών. Η απόφαση διαχείρισης κινδύνου χαρακτηρίστηκε ως “σοβαρή”. Η Ουγγαρία προχώρησε σε απόσυρση του προϊόντος από την αγορά, όμως μέχρι στιγμής δεν έχει ανακοινωθεί μάρκα και εταιρεία παραγωγής.

Μετά την κοινοποίηση ως χώρα προέλευσης και υπό καθεστώς follow-up, οι αρμόδιες ελληνικές αρχές οφείλουν να ταυτοποιήσουν την επιχείρηση παραγωγής ή τυποποίησης, να επαληθεύσουν την ιχνηλασιμότητα της παρτίδας και να διενεργήσουν επίσημο έλεγχο στο πλαίσιο του Κανονισμού (ΕΕ) 2017/625, εξετάζοντας το σύστημα HACCP, τις διαδικασίες ελέγχου πρώτης ύλης και τα αναλυτικά αποτελέσματα. Παράλληλα προχωρούν σε δειγματοληψίες συναφών παρτίδων, επιβάλλουν δέσμευση ή ανάκληση όπου απαιτείται, αξιολογούν ενδεχόμενη διακίνηση στην εγχώρια αγορά και κοινοποιούν στο RASFF τα αποτελέσματα της διερεύνησης και τα διορθωτικά μέτρα που ελήφθησαν, σύμφωνα με τις υποχρεώσεις του Κανονισμού (ΕΚ) 178/2002.

Τα πυρρολιζιδινικά αλκαλοειδή είναι φυσικές τοξίνες που παράγονται από ορισμένα φυτικά είδη, κυρίως ζιζάνια των οικογενειών Boraginaceae, Asteraceae και Fabaceae. Η επιμόλυνση της ρίγανης προκύπτει κατά κανόνα στο στάδιο της συγκομιδής, όταν φυτικό υλικό που περιέχει τις συγκεκριμένες τοξίνες συλλέγεται και αποξηραίνεται μαζί με το εμπορεύσιμο βότανο. Οι ουσίες αυτές είναι ηπατοτοξικές, με τεκμηριωμένη ικανότητα πρόκλησης φλεβοαποφρακτικής νόσου του ήπατος, και εμφανίζουν γονοτοξικές και καρκινογόνες ιδιότητες σε πειραματικά μοντέλα. Η χρόνια διατροφική έκθεση, ακόμη και σε χαμηλές συγκεντρώσεις, αξιολογείται ως παράγοντας κινδύνου, ιδίως για πληθυσμούς με συχνή κατανάλωση βοτάνων και εγχύσεων.

Όπως προαναφέρθηκε δεν είναι η πρώτη φορά που ανιχνεύονται τοξικές ουσίες σε ελληνική ρίγανη. Το 2022 οι ολλανδικές αρχές ενημέρωσαν για επιστροφή παρτίδας ελληνικής ρίγανης εξαιτίας της παρουσίας των συγκεκριμένων τοξινών. Το 2023 και το 2024 ακολούθησαν πολλαπλές απορρίψεις και ανακλήσεις σε Γερμανία και Ολλανδία για τον ίδιο λόγο, ενώ δημοσιεύματα εξειδικευμένων μέσων ανέδειξαν επανειλημμένα το ζήτημα. Η νέα ειδοποίηση του 2026 ενισχύει το ιστορικό μη συμμορφώσεων.

Το ισχύον ευρωπαϊκό πλαίσιο είναι δεσμευτικό για όλους τους φορείς της αλυσίδας τροφίμων. Ο Κανονισμός (ΕΕ) 2023/915 προβλέπει συγκεκριμένα μέγιστα επίπεδα για τα πυρρολιζιδινικά αλκαλοειδή σε διάφορες κατηγορίες τροφίμων, ενώ ο Κανονισμός (ΕΚ) 178/2002 καθορίζει τις γενικές αρχές ασφάλειας τροφίμων και επιβάλλει την άμεση απόσυρση ή ανάκληση μη ασφαλών προϊόντων. Οι επιχειρήσεις τροφίμων φέρουν την αποκλειστική ευθύνη για τη συμμόρφωση, την τεκμηρίωση της ασφάλειας και την εφαρμογή συστημάτων ιχνηλασιμότητας και αυτοελέγχου βάσει HACCP.

Σε επίπεδο πρωτογενούς παραγωγής, η πρόληψη απαιτεί συστηματικό έλεγχο των αγρών για παρουσία τοξικογόνων ζιζανίων, απομάκρυνσή τους πριν τη συγκομιδή και εκπαίδευση των συλλεκτών για ορθή αναγνώριση και διαλογή. Η μηχανική συγκομιδή χωρίς προηγούμενη επιθεώρηση αυξάνει την πιθανότητα επιμόλυνσης. Στο στάδιο της αποξήρανσης και της τυποποίησης απαιτείται οπτικός και φυσικός διαχωρισμός ξένου φυτικού υλικού, καθαρισμός γραμμών παραγωγής και αποφυγή διασταυρούμενης επιμόλυνσης μεταξύ παρτίδων.

Σε επίπεδο μεταποίησης και εμπορίας, η πρακτική «hold and release» προϋποθέτει ότι καμία παρτίδα δεν διατίθεται πριν από την ολοκλήρωση εργαστηριακού ελέγχου με κατάλληλες αναλυτικές μεθόδους υψηλής ευαισθησίας, όπως LC-MS/MS, και την επιβεβαίωση συμμόρφωσης με το όριο των 1000 μg/kg. Απαιτείται τεκμηριωμένη ιχνηλασιμότητα ανά παρτίδα, τεχνικές συμφωνίες προδιαγραφών με τους προμηθευτές, τακτικοί επιθεωρητικοί έλεγχοι και δειγματοληπτικοί έλεγχοι κατά την παραλαβή. Σε περίπτωση υπέρβασης, οι επιχειρήσεις οφείλουν να ενημερώνουν άμεσα τις αρμόδιες αρχές και τους πελάτες τους και να ενεργοποιούν σχέδιο ανάκλησης.

Αν και ο κίνδυνος στη χθεσινή ειδοποίηση στο RASFF, χαρακτηρίστηκε σοβαρός για τους καταναλωτές, η οξεία τοξικότητα από περιστασιακή κατανάλωση μικρής ποσότητας ρίγανης θεωρείται απίθανη, καθώς πρόκειται για καρύκευμα που χρησιμοποιείται σε χαμηλές δοσολογίες. Ο κίνδυνος σχετίζεται κυρίως με συστηματική και μακροχρόνια έκθεση σε αυξημένες συγκεντρώσεις. Πιθανές επιπτώσεις περιλαμβάνουν ηπατική βλάβη, με συμπτώματα όπως κόπωση, κοιλιακό άλγος, ίκτερος και διαταραχές ηπατικών ενζύμων. Οι καταναλωτές θα πρέπει να παρακολουθούν τις επίσημες ανακοινώσεις ανακλήσεων, να μην καταναλώνουν προϊόντα που έχουν αποσυρθεί και να διατηρούν τις συσκευασίες ώστε να ελέγχουν αριθμούς παρτίδας και ημερομηνίες.